Кіріспе
Босниялық саясаткер және академик Харис Силайджич (; 1945 жылы 1 қазанда туған) - Босниялық саясаткер және академик, 2006 жылдан 2010 жылға дейін Босния мен Герцеговина президентілігінің 5-ші босниялық мүшесі болды. Ол 1993-1996 жылдары Босния және Герцеговина Республикасының премьер-министрі болды. Силайджич 1945 жылы Брезада дүниеге келген. Магистрлік және докторлық дәрежесін Приштина университетінен алды. Босния соғысы кезінде 1990 жылдан 1993 жылға дейін Босния және Герцеговина Республикасының Сыртқы істер министрі, кейін премьер-министр болып қызмет етті. Соғыстың ең қарқынды кезеңінде Силайджич Боснияның ең ықпалды лауазымды адамдарының бірі және елдің бірінші президенті Алия Изетбеговичтің жақын одақтасы болды. 1994 жылдан 1996 жылға дейін Босния және Герцеговина Федерациясының бірінші премьер-министрі болды. Федералды премьер-министрлік өкілеттігі аяқталғаннан кейін, ол 1997 жылы Босния мен Герцеговина Министрлер Кеңесінің тең төрағасы болып тағайындалды, ол 2000 жылға дейін қызмет етті. 2006 жылғы жалпы сайлауда Силайджич босниялық президенттікке сайланды. 2010 жылғы жалпы сайлауда қайта сайлануға үміткер болғаннан кейін ол 2010 жылға дейін мүше болып қызмет етті. Алғашында Алия Изетбеговичтің Демократиялық іс-қимыл партиясының көрнекті мүшесі болған Силайджич 1996 жылы партиядан шығып, Босния және Герцеговина партиясын (БГП) құрды. СБГ президенті және президенттік мүшесі ретінде ол көптеген конституциялық реформалар туралы келіссөздерге қатысты, әсіресе 2006 жылғы сәуірдегі пакетке қатысты, конституциялық түзетулер туралы компромистік ұсыныс, оның ішінде парламенттің тікелей сайлауына қарағанда, парламенттің тікелей сайлауына қарсы, тікелей сайлауға қарсы. Силайджич 2012 жылға дейін СБИХ президенті болды.
Haris Silajdžić (; born 1 October 1945) is a Bosnian politician and academic who served as the 5th Bosniak member of the Presidency of Bosnia and Herzegovina from 2006 to 2010. He was the Prime Minister of the Republic of Bosnia and Herzegovina from 1993 to 1996. Silajdžić was born in Breza in 1945. He earned his master's degree and doctorate from the University of Pristina. During the Bosnian War, he served as Minister of Foreign Affairs of the Republic of Bosnia and Herzegovina from 1990 to 1993, and later as Prime Minister. In the height of the war, Silajdžić was one of the most influential Bosnian officials and a close ally of the country's first president, Alija Izetbegović. From 1994 until 1996, he served as the first Prime Minister of the Federation of Bosnia and Herzegovina. After his term as Federal Prime Minister ended, he was appointed Co chairman of the Council of Ministers of Bosnia and Herzegovina in 1997, serving until 2000. In the 2006 general election, Silajdžić was elected Bosniak member of the Bosnian Presidency. He served as member until 2010, after losing his bid for re election at the 2010 general election. Originally, a prominent member of Alija Izetbegović's Party of Democratic Action, Silajdžić left the party in 1996 to establish the Party for Bosnia and Herzegovina (SBiH). As both president of SBiH and Presidency member, he took part in many constitutional reform talks, most notably in those regarding the 2006 April package, a compromise proposal for constitutional amendments which included, among other things, an individual president indirectly elected by Parliament, as opposed to being directly elected by popular vote. Silajdžić served as SBiH's president until 2012.
Алғашқы саяси мансап
1990 жылдан 1993 жылға дейін Босния соғысы кезінде Силайджич Босния және Герцеговина Республикасының бірінші Сыртқы істер министрі және 1993 жылдың қазанынан 1996 жылдың қаңтарына дейін премьер-министр қызметін атқарды. Бастапқыда ол Демократиялық іс-қимыл партиясының (СДА) мүшесі және вице-президенті болды, бірақ 1996 жылы Босния мен Герцеговина үшін өзінің партиясын (СБиХ) қаржыландыру арқылы партиядан бөлінді. Оның СБГ Босния мен Герцеговинаның Парламенттік Ассамблеясына кірді және келесі жылы жетекші босниялық мұсылман партияларының бірі болды. Сондай-ақ, 1994 жылдың 31 мамырынан 1996 жылдың 31 қаңтарына дейін Силайджич Босния мен Герцеговина Федерациясының бірінші премьер-министрі болды. Соғыс кезінде ол Босния мен Герцеговина Республикасының бірінші және жалғыз президенті Алия Изетбеговичтің мықты одақтасы және кеңесшісі болды. Соғыс аяқталғаннан кейін, 1997 жылдың 3 қаңтарында Босния мен Герцеговина Министрлер кеңесінің тең төрағасы қызметіне тағайындалды. 2000 жылдың 6 маусымына дейін Боро Босич пен Светозар Михайловичпен бірге қызмет етті. 2000 жылғы парламенттік сайлауда СБГ бұрынғы соғыс уақытындағы вице-премьер Златко Лагумжия бастаған Социал-демократиялық партиямен коалиция құрып, көпшілікті жеңіп, ұлтшыл партияларды биліктен шығаруға мәжбүр етті. Олар көптеген кіші партиялардың бірлесіп "Өзгеріс үшін одақ" құрды. Коалициялық үкімет сайлау заңын қабылдауға ықпал етті, бұл демократияға қарай маңызды қадам ғана емес, сонымен қатар Босния мен Герцеговинаның Еуропа Кеңесіне кіруінің алғышарты болды. СДП БиХ және СБХ 2002 жылдың қазан айындағы жалпы сайлауға дейін үкіметті басқарды, сонда саяси реформалардың қарқынына қанағаттанбаған жұртшылық ұлттық партияларды билікке қайта сайлады.
Төрағалық (2006-2010 жылдар)
Силайджич 2006 жылғы жалпы сайлауда 62,8% дауыс жинап, Босния мен Герцеговина президентілігінің 5-ші босниялық мүшесі болып сайланды. 2007 жылы Гаагадағы Халықаралық Сот Сербияны босниялық үкімет "Югославия Федеративтік Республикасына" қарсы тұтқындалған геноцидке қатысы бар деген айыптардан ақтады. Силайджич сот шешімінен көңілі қалды, бірақ сот "Сербия мен Черногорияның геноцидті болдырмау немесе оны жасағандарды жазаламау арқылы геноцид туралы конвенцияны бұзғаны туралы шешім шығарғанын" құптайды. Силайджич АҚШ-тың делдалдық етуімен Дейтон келісімін келіссөздер жүргізген босниялық делегацияның мүшесі болды. Ол бұл құжат Босния мен Герцеговинадағы геноцидті тоқтату үшін маңызды екенін, бірақ кейін оны елді қайта біріктірудегі кедергі ретінде қарастырғанын айтты. 2006 және 2007 жылдары Дейтон келісімінің кейбір бөліктерін жоюға бағытталған қатаң қадамдар мен талаптарды жасады, Силайджич елдің конституциясына тікелей қарсылық білдірді, сондықтан ол босниялықтар үшін танымал және сербтер үшін атақты саяси тұлға болды. Оның негізгі мақсаттары Сербия Республикасы барлығын жою, Сербиямен кейбір қарым-қатынастарды бұзу және елді бірлікке қарай реформалау болды. Төрт жылдық президенттік мерзімінде Силайджичті Босния мен Герцеговинаның барлық билік органдары мен ұйымдары қолдады. Олар Дейтон келісімінің ережелеріне қанағаттанбаушылықтарын білдірді және Босния мен Герцеговинаның құрамындағы Серб Республикасы субъектісінің автономиясына қарсы болды.
Конституциялық реформа
2005 жылы Еуропа Кеңесінің консультативтік органы - Венеция комиссиясының Дейттон келісімінің 10 жылдығына орай шыққан қорытындысы Босния мен Герцеговинадағы конституциялық реформа туралы талқылауды АҚШ дипломатиясының бастамасымен елдің институттарын жаңғырту мақсатында ашты. Сараеводағы АҚШ елшісі Дуглас Л. МакЭлхейни және Вашингтондағы елші Дональд Хейс АҚШ-тың партия басшыларымен келіссөздер жүргізуіне және сәуір пакеті (aprilski paket) деп аталатын конституциялық түзетулер бойынша келісім-шарт жобасын әзірлеуге бастамашылық жасады. Жалпы алғанда, сәуірдегі пакет мемлекеттің құзыреттілігін жақсырақ анықтап, ішінара кеңейтіп, институттарды жеңілдетіп, этностық топтардың вето құқығын ішінара шектейтін еді. Өзгертілген Конституцияда басқа да нәрселер, жеке Президент (әрбір құраушы халық үшін бірден екі орынбасар, әр 16 айда бір рет 8 орынға ауысып отырады), парламенттің жанама түрде сайланған, рәсімдік рөлі бар және Министрлер Кеңесінің нығайтылған төрағасы. Парламент мақұлдаған кезде конституциялық түзетулер 2 дауыспен қабылданбады, тек 26 депутат қана қолдады, 42 депутат қажет 28 депутатқа қарағанда. Бұл Силайджичтің SBiH (сонымен бірге жеке тұлғалық дауыс беруді жоюды қалайды) және Хорват Демократиялық Одағы 1990 (HDZ 1990) партиясының ұсынысы босниялық хорваттарды жеткілікті қорғамайды деп санаған. Силайджич олардың өнерге деген өзара бейімділіктері, оның поэзиясы, ал оның музыкасы, бастапқыда олардың тартылуын туғызды. Олар Сараевода тұрады. Ол бұған дейін Maja Zvonić-ке үйленген, оның ұлы бар.
Денсаулық
2020 жылдың 27 мамырында Силайджич жүректегі қан тамырларының нашарлауына байланысты операция жасатуға шешім қабылдағаннан кейін Сараевода жүрекке сәтті операция жасады.
Марапаттар мен құрметтер
1995 жылдың шілдесінде Силайджичке хорваттық герцог Трпимир ордені берілді. 2005 жылы Женева дипломатия және халықаралық қатынастар мектебінен халықаралық қатынастар бойынша докторлық дәрежесін алды. 2018 жылы Силайджичке Пәкістан президенті Мамнун Хусейн өзінің қызметі үшін Нишан е Пәкістан марапатын берді.