Ип Ман: Қытай шайқас өнері шеберінің өмірі мен жолы

Кіріспе

Қытайлық жекпе-жек шебері (1893–1972)
жекпе-жек шебері

Ип Ман (туған Ip Kai man; 1 қазан 1893 – 2 желтоқсан 1972), сондай-ақ Йип Ман деп те аталады, қытай жекпе-жек шебері болған. Ол 20 жасында Винг Чун жекпе-жегінің ұстазы болды. Оның көптеген шәкірттері кейіннен өздері жекпе-жек шеберлеріне айналды, олардың ең танымалдарының бірі – Брюс Ли.

Ерте өмір

Ип Ман Ип Оидор (葉靄多) мен Нг Шуй (吳瑞) отбасында төрт баланың үшіншісі болып дүниеге келді. Ол Фошань (Fatshan), Гуандун (Kwangtung) қаласында бай отбасында өсіп, ағасы Ип Кай гак (葉繼格), үлкен әпкесі Ип Ван мей (葉允媚), кіші әпкесі Ип Ван хум (葉允堪) сияқты дәстүрлі қытай білімін алды. Ип 9 немесе 13 жасында Чан Ва-Шуннан (陳華順) Винг-Чунды үйренуді бастады. Ол кезде Чан 57 жаста еді, ал Ип Чанның 16-шы және соңғы оқушысы болды. Чанның жасына байланысты ол Ипке 1909 жылы жеңіл инсульт алғанға дейін үш жыл ғана жаттықтыра алды, содан кейін ол өз ауылына зейнетке шықты. Ип өзінің көптеген дағдылары мен техникаларын Чанның екінші ең аға оқушысы Нг Чунг соктан (吳仲素) үйренді. 16 жасында Ип, туысы Лян Футиннің (梁福庭) көмегімен Гонконгқа көшіп келді, онда ол Санкт-Стефан колледжінде оқыды, ол сол кезде бай отбасылар мен Гонконгта тұратын шетелдіктер үшін орта мектеп болып табылды. Лян 1911 жылы қайтыс болғанға дейін. Ип 1916 жылы 24 жасында Фошаньға оралып, онда ұлтшыл үкімет үшін полиция қызметкері болды. Екінші Қытай-Жапон соғысы кезінде Ип Ман Гоминьдан (國民黨) тарапынан болды. Соғыс кезінде Ип Манның не істегені әлі анық емес. Ол 1938 жылы Гуйчжоудағы (貴州) академияда Орталық тергеу және статистика бюросына қосылған, содан кейін Фошаньға жасырын барлау офицері ретінде оралған деген қауесет бар. Алайда, бұл мәліметтің растығы күмәнді. Соғыс кезінде Ип Квок Фумен (郭傅) бірге тұрған және соғыс аяқталғаннан кейін ғана Фошаньға оралған деп есептеледі. Соғыстан кейін Ип Ман бірнеше жыл бойы Фошань полиция патрульдерінің капитаны болып қызмет етті. 1949 жылы Ип өзінің екінші ұлы Ип Чинге (葉正) жаттықтыруға уақыт тапты. 1949 жылдың соңында Қытай Коммунистік партиясы Қытай Азамат соғысын жеңгеннен кейін, Ип Гоминьданның мүшесі болғандықтан, Ип, оның әйелі және үлкен қызы Ип Нга-сум (葉 Nga-sum) Фошаннан Гонконгқа кетті.

Гонконгтағы өмір

Ип, оның әйелі Ченг және қызы 1950 жылы Макао арқылы Гонконгқа келді. Кейіннен оның әйелі мен қызы Фошанға барып, жеке куәліктерін алып келді. 1951 жылы Қытай мен Гонконг арасындағы шекараның жабылуына байланысты Ип пен Ченг бір-бірінен біржола бөлініп, Ченг қайтыс болғанға дейін Фошанда қалды. Гонконгқа көшіп келгеннен кейін 56 жастағы Ип Ман жұмыссыздықпен күресті. Иптің бұрынғы тәжірибесі Фошаньда полиция қызметкері болған, бірақ ол Гонконг полициясына қосыла алмады немесе қосылудан бас тартты. Иптің достары оған Гонконг мейрамхана жұмысшылары қауымдастығы арқылы жаңа таныстар табатын мейрамханада жұмыс табуға көмектесті. Сондай-ақ, бұл қауымдастықтың Ленг Шен жетекшілік ететін жекпе-жекшілер клубы да болды, бірақ Ип Ман өзінің жекпе-жекші екенін басқалардың білгенін қаламады. Ип опиумға тәуелді болған, Гонконгқа көшіп келгеннен кейін оны қара нарықтан сатып ала алды. Ол кезде опиум өте қымбат болатын, сондықтан Ипке Фошандағы отбасын асырап, опиум тарту үшін тұрақты табыс табу қажет болды. Ип 1950 жылдардың басында Винг-Чунды үйретуді бастады, кедейліктен құтылу және, әлдеқайда, опиумға тәуелділігін басу үшін. Оның алғашқы шәкірттері негізінен "кедей және білімсіз" мейрамхана жұмысшылары қауымдастығының мүшелерінен құралған. Бастапқыда Ип Манның оқыту бизнесі Гонконгте жақсы болған жоқ, өйткені оның студенттері әдетте бірнеше ай ғана оқыды. Ол мектепті екі рет көшірді, алдымен Шам Шуй Подағы Касл Пик Роудқа, содан кейін Яу Ма Тейдегі Ли Тат көшесіне (利達街). Сол кезде оның кейбір шәкірттері Винг-Чунды жетік меңгеріп, өздерінің мектептерін ашуға мүмкіндік алды. Олар басқа жекпе-жекшілермен айқасты, өнерлерін салыстырып, жеңістері Иптің атағын арттыруға көмектесті. 1955 жылға қарай оның Шанхайдан келген сүйіктісі болды, оны студенттері жай ғана Шанхай По (上海婆) деп атады. Ип пен оның сүйіктісінен Ип Сиу ва (葉少華) есімді заңды емес ұл дүниеге келді. Фошаньда оның әйелі Ченг 1960 жылы қатерлі ісік ауруынан қайтыс болды. Ип өзінің сүйіктісін басқа ұлдарына ресми түрде таныстырмады, олар ақырында 1962 жылы Гонконгқа келіп, онымен қайта қосылды. 1960 жылдары Ип Ман Гонконг қауымдастығында танымал болды. Бұл оған бай және білімді адамдарды өз шәкірттері болуға тартуға мүмкіндік берді. 1967 жылы Ип және оның кейбір шәкірттері "Винг Чун" (詠春) атты спорттық қауымдастық құрды. "Винг Чун" спорттық қауымдастығының негізгі мақсаты Ипке Гонконгтағы қаржы қиындықтарын шешуге көмектесу болды, бұл оның тұрақты опиум қолдануына байланысты болды. Оның бұрынғы шәкірттерінің бірі, Дункан Ленг, Иптің оқу ақысын опиумға тәуелділігін қаржыландыру үшін пайдаланғанын мәлімдеді. Иптің сүйіктісі 1968 жылы қатерлі ісік ауруынан қайтыс болды, ал олардың ұлы кейіннен өзінің туған бауырлары сияқты Винг-Чунмен айналысты.

Ip, his wife Cheung, and their daughter arrived in Hong Kong through Macau in 1950. His wife and daughter later returned to Foshan to retrieve their identity cards. Due to the closure of borders between China and Hong Kong in 1951, Ip and Cheung were separated for good, with Cheung remaining in Foshan until her death. After having moved to Hong Kong, the 56 year old Ip Man struggled with unemployment. Ip's only prior experience was as a policeman in Foshan, but he was either unable or refused to join the Hong Kong Police Force. Ip's friends were able to help him get a job at a restaurant, where he would make new associates via the Hong Kong Restaurant Workers' Association. The association also had a club for martial artists, led by Leung Sheung, but Ip Man didn't want others to know that he was a martial artist. Ip is known to have been addicted to opium, and after moving to Hong Kong, he was able to buy it on the black market. Opium was very expensive at the time, so Ip had to earn a steady income to smoke opium while supporting his family in Foshan. Ip began teaching Wing Chun in the early 1950s, to escape poverty and to allegedly feed his opium addiction. His earliest students
consisted mainly of "poor and uneducated" members of the Restaurant Workers' Association Initially, Ip Man's teaching business was poor in Hong Kong because Ip's students typically stayed for only a couple of months. He moved his school twice, first, to Castle Peak Road in Sham Shui Po, and then to Lee Tat Street (利達街) in Yau Ma Tei. By then, some of his students had attained proficiency in Wing Chun and were able to start their own schools. They went on and sparred with other martial artists to compare their skills, and their victories helped to increase Ip's fame. Around 1955, he had a mistress from Shanghai, who was referred to by his students simply as Shanghai Po (上海婆). Ip and this mistress had an extramarital son named Ip Siu wah (葉少華). In Foshan, his wife Cheung died of cancer in 1960. Ip never formally introduced his mistress to his other sons, who eventually arrived in Hong Kong to reunite with him in 1962. By the 1960s, Ip Man was becoming more famous in the Hong Kong community. This allowed him to attract wealthier and better educated people to become his students. In 1967, Ip and some of his students established the Ving Tsun (Wing Chun) also pronounced as "Wing Chun" Athletic Association (詠春體育會). The main purpose of the Ving Tsun Athletic Association was to help Ip tackle his financial difficulties in Hong Kong, which was due to his regular use of opium. One of his former students, Duncan Leung, claimed that Ip used tuition money to support his opium addiction. Ip's mistress died of cancer in 1968, and their son later became a Wing Chun practitioner like his half brothers.

Өлім және мұра

Ип 1972 жылдың 2 желтоқсанында Гонконгтағы Тунг Чой көшесіндегі 149 номерлі әскери бөлімінде қайтыс болды. Ол Гонконгтағы Во Хоп Шекте жерленді. Иптің белгілі шәкірттері: Чу Шонг Тин, Лок Иу, Вонг Шун Ленг, Брюс Ли, Мой Ят, Хо Кам Мин, Виктор Кан, Ло Ман Кам, Уильям Ченг және Ленг Тинг.

БАҚ-тағы бейнелеулер

1976 жылы шыққан «Брюс Ли: Адам, аңыз» фильмінде Ип Манның үлкен ұлы Ип Чун Брюс Лидің Вин Чун Сифу рөлінде шағын рөл ойнады. 1993 жылы американдық тамырлық драмалық фильмде Ван Луоён Ип Ман рөлін сомдады. 1999 жылы «Сай Фун, не істейсің?» (ә.к.а. 1959 某日某) фильмінде оның ұлы Ип Чун қайтадан арнайы кейіпкер ретінде түсірілді. Юй Чэнхуэй 2008 жылы қытайлық «Брюс Ли туралы аңыз» телесериалында Ип Ман рөлін ойнады. 2008 жылы гонконгтық «Ип Ман» фильмі жарық көрді. Фильмде Иптің өміріне қатысты көптеген еркіндіктер қолданылады, көбінесе драмалық эффект үшін. Иптің үлкен ұлы Ип Чун фильмде пайда болады және Екінші Қытай-Жапон соғысы кезінде 1930-1940 жылдардағы Иптің өміріне назар аударатын өндірісте кеңесші болып қызмет етеді. «Ип Ман 2» фильмінің жалғасы Иптің Гонконгтегі бастамасы мен оның шәкірттеріне, соның ішінде Брюс Лиге арналған. Ип Ман көптеген адамдарға үйретті. «Ип Ман» фильміне байланысты түсірілімдер қарқынды жүріп жатқанда, Донни Йен 2010 жылдың наурыз айында қытайлық БАҚ-қа «Ип Ман 2» фильмінен кейін Вин Чун шеберінің рөлін ойнамайтынын айтып, «Мен ешқашан да Ип Манға қатысты фильмдерге қол тигізбеймін. Бұл менің осы тақырыптағы соңғы фильмім болады. Бірдеңе сәтті болғанда, бәрі оған қосылады, бұл өте қорқынышты. «Ип Ман» фильмдерінің қаншасы түсіріліп жатқанын білесіз бе? Мұндай жағдайда біз алға баспаймыз, бұл тек тақырыпты толығымен қанағаттандыруға әкеледі». Ип Манның өміріне негізделген тағы бір гонконгтық фильм, «Аңыз дүниеге келді» деп аталады. Фильм 2010 жылдың маусым айында жарық көрді. Фильмнің режиссері Герман Яу, оның басты рөлдерін Дэннис То Ип Ман және Seventeen тобының Вен Цзюньхуй өздерінің жас әріптесі ретінде ойнады. Ип Чун фильмде Леунг Бик рөлінде ерекше көзге түседі. 2010 жылы шыққан «Брюс Ли, менің бауырым» фильмінде Ип Ман рөлін Вонг Чи ваи сомдады. Вонг Карвайдың «Ұлы шебер» фильмінде Тони Ленг Ип Ман рөлінде ойнады. Фильм Қытайдың жекпе-жек өнер тарихындағы екінші Қытай-Жапон соғысы басталған кезеңнің аяқталуына көбірек назар аударады. Бұл фильм тарихтың кейбір бөліктерін ерекше атап, өмірбаяндық стильде түсірілген. Ip Man-ге байланысты басқа жобалардан айырмашылығы, «The Grandmaster» - бұл көбірек ой-толғанысқа бағытталған фильм, ол жекпе-жек өнері мен өмір арасындағы ойлар мен философияларға, сондай-ақ Ип Манның 1930 жылдардың басынан 1950 жылдардың басына дейінгі сапарына көбірек назар аударады. 2013 жылы қытайлық «Ип Ман» телесериалы алғаш рет 2013 жылдың ақпан айының аяғынан наурыз айының ортасына дейін «Шаньдун ТВ» телеарнасында көрсетілді. Фильмнің режиссері Фан Сяотиан, кейіпкері Кевин Ченг, жас актер Чжоу Цзянань болды. 2013 жылы гонконгтық «Ип Ман: Соңғы жекпе-жек» фильмі режиссер Герман Яудың және актер Энтони Вонгтың «Ип Ман» рөлін ойнаған. 2013 жылғы телесериалдағы Кевин Ченг жас Ип Ман ретінде қонақ ретінде пайда болды. Ип Чун фильмде камео рөлінде көрінеді. Бұл фильмде Ип Манның шәкірттерінің ұстазына деген адалдығы да көрсетілген. 2010 жылдың наурызында Йеннің Ip Man-ге байланысты болашақ фильмдерге қатысуы болмайтыны туралы мәлімдемесінен кейін, 24 желтоқсанда 2015 жылы «Ip Man 3» сериясының жаңа фильмі жарық көрді, онда Йен тағы да Ip Man рөлін қайталады. 2018 жылы «Kung Fu League» экшн-комедиялық фильмінде Дэннис То Ип Ман рөлінде қайтып келді, басқа үш жекпе-жек өнерпаздары Вонг Фэй Ханг, Хуо Юаньцзя және Чэнь Чжэнмен бірге уақыт арқылы жекпе-жек өнерін сүйіспеншілік үшбұрышқа түскен заманауи комикс суретшісіне үйрету үшін. Кейіннен ол өзінің жалған екенін көрсетеді. 2019 жылы шыққан «Ип Ман және төрт патша» фильмінде оны Майкл Тонг ойнады. Бұл фильмде ол адам саудасы желісіне қарсы тұрып, оқушыларының бірінің өлімі үшін кек алуы үшін Төрт патшамен күресуі керек. 2019 жылы шыққан «Ип Ман: Кунг-фу шебері» фильмінде Денис То 1949 жылы Қытай коммунистік революциясы басталғанға дейін Гуанчжоудағы полиция қызметкері болған кезінде болған оқиғалар аясында Ип Ман рөлін қайтадан ойнады. Донни Йен өзінің рөлін соңғы рет «Ip Man 4» фильмінде қайталады, ол Ип Манның Сан-Францискоға келіп, өзінің қатерлі ісігімен күресіп жатқан ұлына мектеп табуына назар аударды. Фильм 2019 жылдың 20 желтоқсанында жарық көрді. 2022 жылы түсірілген «Ип-мен: Ояну» фильмінде жас Ип-мен (Миу Цзе рөлін сомдаған) Гонконгқа барып, адам саудасының желісін тоқтатуға қатысады.

In the 1976 film, Bruce Lee: The Man, The Myth, Ip Man's eldest son, Ip Chun, portrayed his father in a minor role as Bruce Lee's Wing Chun Sifu. Ip Man was portrayed by Wang Luoyong in Dragon: The Bruce Lee Story in a 1993 American biographical drama film based on the life of Bruce Lee, who was one of Ip's students. In the 1999 film, What You Gonna Do, Sai Fung? (a. k. a. 1959 某日某), he was portrayed by his son, Ip Chun, again as a special appearance. Yu Chenghui portrayed Ip Man in the 2008 Chinese television series, The Legend of Bruce Lee, which was also based on the life of Bruce Lee. Ip Man, a Hong Kong film starring Donnie Yen as the martial artist, was released in 2008. The film takes a number of liberties with Ip's life, often for dramatic effect. Ip's eldest son, Ip Chun, appears in the film and served as a consultant on the production, which focuses on Ip's life during the 1930s to the 1940s, during the Second Sino Japanese War. The sequel, Ip Man 2, focused on Ip's beginnings in Hong Kong and his students, including Bruce Lee. Ip Man has taught many other people. Amid a surge of Ip Man–related film projects in production, Donnie Yen told the Chinese media in March 2010 that after Ip Man 2, he would no longer play the Wing Chun master, stating, "I would never ever touch any films related to Ip Man. This will be my final film on the subject. Whenever something becomes a success, everyone would jump on the bandwagon, this is very frightening. Did you know how many Ip Man films are in production? Under such condition, we would not progress, it'd only lead to over saturation of the subject matter." Another Hong Kong film based on Ip Man's life, called The Legend Is Born – Ip Man, was released in June 2010. Herman Yau directed the film and it starred Dennis To as Ip Man and Seventeen band's Wen Junhui as his younger counterpart. Ip Chun makes a special appearance in the film as Leung Bik. In the 2010 film, Bruce Lee, My Brother, Ip Man was portrayed by Wong Chi wai. Wong Kar wai's The Grandmaster stars Tony Leung as Ip Man. The film focuses more on the end of an era in Chinese martial arts history as the Second Sino Japanese War broke out. It was created in an almost biographical style, highlighting parts of history. In contrast with other Ip Man–related projects, The Grandmaster is a more reflective film, focusing more on the musings and philosophies between martial arts and life, as well as Ip Man's journey through the early 1930s to the early 1950s. The 2013 Chinese television series Ip Man, based on Ip Man's life, was first aired on the television network Shandong TV from late February to mid March 2013. It was directed by Fan Xiaotian and starred Kevin Cheng as the eponymous character and Zhou Jianan as the younger counterpart. The 2013 Hong Kong film, Ip Man: The Final Fight, directed by Herman Yau and starring Anthony Wong as Ip Man, focuses on Ip's later life in Hong Kong. Kevin Cheng from the 2013 television series Ip Man made a guest appearance as young Ip Man. Ip Chun made a cameo appearance in the film. This film also focuses on the loyalty of Ip Man's students towards their master. Despite Yen's statement in March 2010 that he no longer wanted to be involved in future films related to Ip Man, a new film to the same series, Ip Man 3, was released on 24 December 2015, with Yen once again reprising his role as Ip Man. In the 2018 action comedy film Kung Fu League, Dennis To returned in the role of Ip Man, with three other martial artists, Wong Fei hung, Huo Yuanjia, and Chen Zhen, whisked through time to teach martial arts to a modern day comic book artist caught in a love triangle. Later in the movie, he reveals he's actually an imposter, Ip Bit Man. In the 2019 film, Ip Man and Four Kings, he was portrayed by Michael Tong. In this film, he must fight the Four Kings before he can confront a human trafficking ring and avenge the death of one of his students. In the 2019 film, Ip Man: Kung Fu Master, Dennis To reprised the role again as Ip Man, set during his time as a police officer in Guangzhou, before the start of the Chinese Communist Revolution in 1949. Donnie Yen reprised his role as Ip Man for the last time in Ip Man 4, which focused on Ip Man coming to San Francisco to find a school for his son as he himself struggled with cancer. The film was released on 20 December 2019. The 2022 film, Ip Man: The Awakening, sees a young Ip Man (portrayed by Miu Tse) visiting Hong Kong and becoming involved in stopping a human trafficking ring.