Кіріспе
Қытайлық жартылай соғыс өнері шебері (1902–1975)
Чэн Мань-цзин немесе Чжэн Мань-цзин (29 шілде 1902 – 26 наурыз 1975) – тай-чи, қытай медицинасы және «үш кемелдік» деп аталатын: каллиграфия, сурет және поэзия салаларындағы қытайлық сарапшы. Ол Цинь әулеті тұсында Чжэцзян провинциясының Йонгцзя қаласында (қазіргі Вэньчжоу) дүниеге келген. Чэн 1975 жылғы 26 наурызда қайтыс болды, оның қабірі Тайбэй қаласының жанында, Тайваньда орналасқан. Конфуцийшіл ғалымның дәстүрлі біліктері мен ойын-сауықтары саналатын «үш кемелдік» немесе «үздік үштік» дағдыларына, сондай-ақ медицина мен тай-чи өнеріне ие болғандықтан, ол көбінесе «Бес кемелдіктің шебері» деп аталды. Ол жоғары оқу орнының профессоры болғандықтан, АҚШ-тағы студенттері оны «Профессор Чэн» деп шақыратын.
Алғашқы жылдар
Ченгтің әкесі Ченг өте кішкентай кезінде қайтыс болды. Тоғыз жас шамасында Ченгтің басына құлаған зат тиіп, ол қысқа уақыт комада жатты. Ол баяу-баяу сауығып, денсаулығына көмектесу үшін қарапайым жұмыстар, мысалы, сияны ұнтақтау секілді жұмыстар жасауға үміттене отырып, белгілі суретші Ван Сяньчанға (汪香禪) шәкірт болды. Ван, Ченгтің әпкесі Чжан Хунвэйді (張紅薇), сондай-ақ қалалықтар Ма Мэнронг пен Ма Гунъюйді оқытты, олардың барлығы да кеңінен танымал болды. Бірнеше жылдан кейін, Ченгтің ұстазы оны сурет салу арқылы күнкөріс табуға жіберді. Ченгтің балалық шағында анасы оны дәрілік шөптер іздеуге алып шығып, дәстүрлі қытай медицинасының негіздерін үйретті. Он сегіз жасқа келгенде, Ченг Бейжіңде поэзия мен өнер сабақтарын берді және бірнеше жыл ішінде сұранысқа ие, табысты суретшіге айналды. Оның әпкесінің досы Цай Юаньпей оған ұсыныс хаттар берді, олар оны Шанхайға жеткізді, онда ол Ву Чаншуо, Чжэн Сяосу, Сюй Бейхун және Чжан Дацян сияқты ықпалды тұлғалармен танысты. Ол Лю Хайсу басқарған беделді Шанхай өнер колледжінің дәстүрлі сурет бөлімінің деканы болды. Ченг ұлттық және халықаралық көрмелерге қатысты, соның ішінде 1933 жылы Сюй Бейхун ұйымдастырған көрмеге қатысты. Бұл топтар әлеуметтік желі құру, сурет салу және қайырымдылық көрмелерін ұйымдастыру үшін жиналатын. 1930 жылдардың шамасында Ченг Шанхай өнер колледжінен кетіп, Хуан Биньхун және басқа да жетекші суретшілермен бірге Қытай мәдениеті мен өнері колледжін құрды. Колледж жапондықтардың басып кіруінен кейін жабылуға мәжбүр болды. Жиырма жасқа келгенде Ченг өкпе ауруына шалдықты (туберкулез болуы мүмкін, себебі мектеп тақтасынан шыққан мелдің шаңына ұшыраған). Ол қан құсып, жағдайы нашарлағанда, жазылуына көмектесу үшін тай-чиді жаттығуларын көбірек жасауға кірісті. Ченг оқытудан зейнетке шығып, бірнеше жыл бойы тай-чи, дәстүрлі қытай медицинасы және әдебиетті зерттеуге берілді. Оның әдебиеттануын зейнеткер ғалым Цян Миншань оқытты. Балалық шағында алған білімінен басқа, Ченг Ман-чинг ресми түрде қытай медицинасын оқыды. Шанхайда өнер сабақтарын оқып жүргенде, оның бір досы ауырып, көмек таба алмады. Ченг Ман-чинг досы үшін күрделі рецепт жазып берді, ол дәріні ішіп, толыққандай жазылып кетті. Оның естелік кітабындағы бір оқиғада, зейнеткер дәрігер Сонг Юань (宋幼庵) осы рецептке тап болды. Ол рецептты жазған адаммен байланыс орнатуды талап етті, өйткені рецепттің күрделілігі мен білімі ерекше талантты екенін көрсетті. Соғыс Қытайды шарлап жатқан кезде, Ченг Ман-чинг оқуға бірнеше жыл дайындалды. Сонгтың көмегімен Ченг білім алып, қытай фармакопеясын меңгерді. Доктор Сонгтың отбасында дәрігерлердің он екінші буыны болды; оның медициналық мектебінде дәстүрлі дәрілердің мол қоры болды. 1928 жылы Ченг танымал шебер Ян Чэнфумен (1883–1936) кездесті, ол Ян қайтыс болғанға дейін Ян стиліндегі тай-чиді оқыды. Ченгтің Янпен оқыған уақытының нақты мерзімі белгісіз болса да, Янның үздік оқушыларының бірі, ғалым Чэн Веймин, Ченг Янмен алты жыл оқығанын жазды. Янның ұлы Чжэньцзидің айтуынша, Ченг Янның екінші кітабын «Тай-чидің мәні мен қолданылуы» (Taijiquan tiyong quanshu, 1934) жазған, сонымен қатар кітабка алғы сөз жазып, каллиграфиялық арнауларды дайындаған. Ченг тай-чиді оқытты, медицинамен айналысты және қытай-жапон соғысы жылдарында Сычуань провинциясында өнер саласындағы жұмысын жалғастырды. Осы кезеңде ол Орталық әскери академияда (АҚШ-тағы Уэст-Пойнт әскери академиясының аналогы) оқыған кезінде Абрахам Люға сабақ берді. 1946 жылға қарай ол Янның дәстүрлі формасының 37 қозғалыстан тұратын қысқартылған нұсқасын жасады. Ол осы кезеңде «Он үш тарау» атты қолжазбасын жазып, оны өзінің аға сыныптасы Чэн Вейминге көрсетті, ол оған мақұлдауын берді.
Тайвань
Ченг 1949 жылы Қытай Республикасының құлдырап шегініп жатқан үкіметімен бірге Тайваньға көшіп келді. Ол дәрігерлік қызметін және жаңа тай-чи стилін оқытушы ретіндегі мансабын жалғастырды, сонымен қатар сурет салу, поэзия және каллиграфиямен белсенді түрде шұғылданды. 1950 жылы ол «Тай-чи боксының 13 тарауы» атты еңбегін жариялады, ол екі рет ағылшын тіліне аударылды. Тайбэйде Ши Чунг Тай Чи қауымдастығын құрды, онда Бенджамин Ло, Лю Хси Хенг, Хсу И Чунг, Ци Цзян Тао, Роберт В. Смит, Т. Т. Лянг, Уильям Ц. Ц. Чен, Хуан Шенг Шян және басқа да көптеген белгілі студенттер онымен бірге оқыды. Ол бұл туралы көп жарияламаса да, Ченг Сун Мэй линг, Чан Кай Шек ханымның сурет салу шебері болды және оған «құстар мен гүлдер» стилінде сурет салуды үйретті (оның әріптесі Хуан Цзюньби оны пейзаж салуға үйретті). Ченг сондай-ақ Чан Кай Шекке медициналық кеңесші ретінде қызмет етті.
Америка Құрама Штаттары
1964 жылы Ченг әйелі, екі ұлы және үш қызымен бірге АҚШ-қа көшіп келді, онда Манхэттендегі 211 Канал-стрит мекенжайындағы Нью-Йорк Тай-Чи қауымдастығында сабақ берді. Содан кейін ол Нью-Йорк қаласының Қытай ауданындағы 87 Боуэриде «Шр Джунг Тай Чи» мектебін құрып, оқытты. Оған «Үлкен алты» деп белгілі болған алты американдық студент көмектесті: Там Гиббс, Лу Клейнсмит, Эд Янг, Морт Рафаэль, Мэгги Ньюман және Стэнли Израиль. Кейінірек келген студенттер мен көмекшілер «Кіші алты» деп аталды: Виктор Чин, Й Й Чин, Джон Гейнс, Наташа Горки, Вольф Ловентал және Кен Ван Сикл. Басқа американдық студенттерінің арасында Франк Вонг, Майкл және Лора Говард, Герман Кауз, Рене Хоутридес, Пат Бенттон, Люкжан Шила, Кэрол Ямасаки, Роберт Анте, Джудит Уивер, Патрик Уотсон, Мин Пай, Лоуренс Галанте, Лиза Маркуссон, Саул Кротки, Роберт Чакроу, Роберт Д. Морнингстар, Филипп Картер және Уильям С. Филлипс болды. Тайваньда Ченгтің студенттері оның кеткен кезде мектепті ашық ұстады. Бастапқыда мектеп Лю Си Хенгтің басшылығымен жұмыс істеді. Қазіргі директоры – Су И Чунг. Нью-Йоркте тұрғанда Ченг көбінесе түстен кейін бірнеше сағат Колумбия университетінің Шығыс Азия кітапханасында үш немесе төрт студентке сабақ беріп немесе оқып, басты қабаттың үстіндегі кішкентай, махоганмен қапталған бөлмеде уақыт өткізді. Бос уақытында ол орхидея гүлдерін өсірді.
Жазбалар
Чэнь көптеген кітаптар мен мақалалар жазды, олардың ішінде И Цзин, Тао Дэ Цзин, Конфуцийдың «Анализдері», оның өзінің поэзиясы, эсселері, медицина және бірнеше өнер жинақтары туралы түсіндірмелер бар. https://chengmanching.wordpress.com/writings/. 1967 жылы Роберт В. Смит пен Т. Т. Лянмен бірлесіп, Чэнь «Тай-Чи, денсаулық, спорт және өзін-өзі қорғауға арналған жоғары жаттығу» атты кітабын жариялады, бұл оның ағылшын тіліндегі екінші тай-чи кітабы болды. Оның еңбектерінің аудармалары: «Мастер Ченгтің Тай Чи Чуань өзін-өзі жетілдірудің жаңа әдісі»; «Ченг Ман Чинг: Адам және мәдениет туралы эсселер»; «Ченг Ман Чинг: Бес қабілеттің шебері» және «Тай Чи Чуань: Денсаулық пен өзін-өзі қорғау үшін калистиниканың жеңілдетілген әдісі». Чэнь сонымен қатар бірнеше тай-чи фильмдерін жасады, ал оның кейбір сабақтары мен лекциялары жазылып, кейінірек DVD-де шығарылды.
Мұра
Ченг Мань-цин негізінен екі сала бойынша мұра қалдырды: өнер және тай-чи. Өнер саласында ол отыздан асқан шағында оқытушылық қызметтен зейнеткерлікке шыққанмен, өмірінің соңына дейін көрмелерге қатысып, жеке және «Суретшілердің жеті досы» тобымен бірге Тайваньда жиі көрмелер ұйымдастырды. Ол қайтыс болғаннан кейін Тайваньдағы Ұлттық сарай мұражайында оның туындыларының ретроспективті көрмесі өтті. Бұл суреттер 1982 жылы «Чжэн Манциннің суреттері мен каллиграфиялық туындыларының арнайы көрмесі» жинағында жарияланды. 2017 жылы оның туған қаласы Вэньчжоуда (Юнцзя) «Чжэн Манциннің каллиграфиясы мен суреті» атты ретроспективті көрме ұйымдастырылды. Ченг Мань-циннің тай-чи мұрасына оның ізбасарларының жүздеген мектептері кіреді. Тайваньда оның тікелей шәкірттерінің бірқатары әлі де сабақ береді, ал Тайваньдағы Ши Чжун мектебі әлі де жұмыс істейді. Ченгтің ең табысты шәкірттерінің бірі Хуан Шэн Шян (Хуан Синсянь) Оңтүстік-Шығыс Азияда 40-тан астам мектеп ашты, олар арқылы Ченгтің тай-чисі 10 мыңнан астам адамға жетті. Ұлы ұстаз Уильям Чен Нью-Йорк қаласында сабақ беруді жалғастыруда. Ченг мұрасының жиі назар аударусыз қалған бір жағы – оның қытай емес студенттерге сабақ беруге дайындығы еді. Америкада осыны жасаған алғашқы қытай жекпе-жегінің шебері болмаса да, оның батыстықтарға деген жылы қабылдауы – тәжірибелі жауынгерлерден бастап, сол кездегі ұзын шашты хиппилерге дейін – Нью-Йоркке көшуін демеушілік еткен Қытай қауымдастығымен келіспеушілік тудырды. Бір кезде Ченг елден тыс болғанда, қауымдастық мүшелері батыс студенттерін Канал-стрит мектебінен шығарып тастады. Бұл туралы хабардар болған Ченг Эд Янгқа жаңа орын табуды тапсырды. Нью-Йоркке оралғаннан кейін Ченг жаңа мекенжайда, 87 Боуэриде сабақ берді, бұл оның барлық адамды қабылдаушылығын және қытай жекпе-жегінің дәстүрлі қауымдастығындағы оқшаулануға қарсы екенін көрсетті. Нью-Йоркте Ченгтің аға шәкірттерінің арасында Эд Янг 2023 жылдың 29 қыркүйегінде (91 жасында) қайтыс болды. Профессор Ченг Нью-Йоркте сабақ берген кезде Фред Лерманнан Милуоки (Висконсин), Миннеаполис (Миннесота), Гейнсвилл (Флорида), Боулдер (Колорадо) және Галифакс (Жаңа Шотландия) қалаларында мектептер ашуға көмектесуін сұрады. Олардың ішінде Милуокидегі және Боулдердегі Наропа институтындағы мектептер жаңа мыңжылдықта да жұмыс істеуде. Наропа институтындағы ресми бағдарламаны алғаш рет Джудит О. Уивер 1974 жылы Чогьям Трунгпаның рұқсатымен құрды. Бірінші жазғы тай-чи сессиясында 500-ден астам студент оқыды. 1975 жылдан бастап ол бірнеше негізгі Ши Чжун мұғалімдерін, соның ішінде Лерман, Там Гиббс, Мэгги Ньюман, Эд Янг және Вольф Ловенталды келесі жылдары қонақ мұғалімдер ретінде, сондай-ақ 1977 жылдан бастап резидент мұғалімдер Джейн және Батан Файгаоларды қабылдады. Файгаолар Боулдердегі Рокки Маунтин Тай Чи Чуанды да құрды. Нью-Йорк Тай-Чи-Чуань мектебі, кейіннен Тай-Чи қоры, профессор Ченгтің өтініші бойынша Патрик Уотсон құрды. Уильям С. Филлипс Бруклиндегі (Нью-Йорк) Табандылық Тай-Чи қауымдастығын басқарады. Дон Ань Ань Тай Чи студиясын құрып, мыңдаған студенттерге форма мен даосизм техникаларын үйретті. Кэрол Ямасаки Детройт аймағында жүздеген студенттерге сабақ берді, оның ішінде оның әкесі Минору Ямасаки салған Бирмингем унитариан шіркеуінде де сабақ берді. Ченгтің шәкірттері оның тай-чи туралы жазу, тай-чи оқу материалдарын жасау және оның оқытуын құжаттау дәстүрін жалғастырды. «Профессор: Тай-Чидің батысқа саяхаты» көркем фильмі Нью-Йорктегі жылдары туралы айтады.
Ескертпелер мен сілтемелер
Ченг Ман Чинг. Қытай тіліндегі атаулар үшін "Жен Манцин" жазбасын қараңыз. Ченг Ман Чинг. Ченг Ман Чинг бейнелары. (2007 ж.) 1960 жылдардағы Ченгтің Нью-Йорктегі сабақтарының DVD-дегі бейнелері. Чен Ман Цин индексі. Ченг Ман Чинг. Ченг-цудың Тай-Чи-Чуань туралы он үш трактаты. Аудармашы: Бенджамин Ло және Мартин Инн. Беркли: Солтүстік Атлантика кітаптары (1985). Ченг Ман Чинг; Мастер Ченгтің Тай Чи өзін-өзі жетілдірудің жаңа әдісі, Марк Хеннессидің аудармасы; Frog, Ltd. Books, Berkeley, CA; (1999) Ченг Ман Чинг және Роберт В. Смит, Тай Чи. Рутланд, VT: Tuttle, 1967. Чакроу, Роберт; "Тай-чи кітабы" Өмір бойы жаттығуды жетілдіріп, ләззат алу. CMC Shr Jung NYC студенті. Дэвис, Барбара; "Бірыңғай Дао іздеуі: Чжэн Манциннің өмірі мен Тайцзицюаньға қосқан үлесі". Journal of Asian Martial Arts, v.5, No 2, 36-бет 59. ДеМарко, М. & ЛаФредо, Т. Г. (ред.). Ченг Ман Чинг және Тай Чи: Бақыт залындағы эхо. Санта-Фе, НМ: Via Media Publishing, 2014 жыл. Каускас, Ян. Лаоши: Тай-чи, мұғалімдер және принципті іздеу. Санта-Фе, НМ: Via Media Publishing, 2014 жыл. Кауз, Герман; Тай-чи нұсқаулығы. CMC Shr Jung NYC студенті. Ловентал, Вольф; Құпия жоқ: профессор Ченг Ман Чинг және оның Тай-чи-чуань. CMC Shr Jung NYC студенті. МакФарлейн, Стюарт. Тай-Чидің толық кітабы. DK Publishing, Нью-Йорк (1997)., қағаз кітапшасы. Тек Чэн Мань Чиннің тай-чидің 37 формасын қамтиды; суреттелген суреттер. Филипс, Уильям; Чен Ман Чингтің қатысуымен: Менің өмірім және бес шебердің шеберімен сабақтар. Floating World Press, 2020. Стругац, Барри (режиссер). "Профессор: Тай-Чидің батысқа саяхаты". First Run Features. Уайл, Дуглас. Чжэн Манциннің Тайцзицюань, Цигун және денсаулық туралы жинақталмаған жазбалары, жаңа биографиялық жазбалармен. Милуоки: Sweet Ch'i Press, 2007 жыл. Ян Ченгфу. Тайцзицюан тиёнг кваншу. 1934 жыл. Луис Сваимнің "Тайцзицюаньның мәні мен қолданылуы" деп аударған нұсқасы. 2005 жыл. Ян Чжэньцзи, Ян Чэнфу ши тайцзицюан. Гуанси: Гуанси Миндзу Чубанше, 1993. Чжэн Манцин. Чжэнцзи тайцзицюан шисань пиань [Чэньцзының Тай-чи-чуань туралы он үш трактаты]. Тайвань (1950 ж.). Чжэн Манцин. Тайцзицюань зисиу шинфа [Мастер Ченгтің Тай-чи-чуань өзін-өзі жетілдірудің жаңа әдісі]. Чжэн Манцин. Икван [Толық И-Цзин]. Тайбэй: Мейя баспасы (1974). Чжэн Манцин. Чжэн Манран шухуа джи [Чжэн Манранның каллиграфиясы мен суреттерінің жинағы]. Тайбэй: Чжунхуа шужу (1971).
Cheng Man ch'ing, and Robert W. Smith, T'ai Chi Rutland, VT: Tuttle, 1967. Chuckrow, Robert; The Tai Chi Book Refining and Enjoying a Lifetime of Practice. A CMC Shr Jung NYC Student. Davis, Barbara; "In Search of a Unified Dao: Zheng Manqing's Life and Contributions to Taijiquan." In Journal of Asian Martial Arts, v.5, n. 2, p. 36 59. DeMarco, M. & LaFredo, T. G. (Eds). Cheng Man ch'ing and T'ai Chi: Echos in the Hall of Happiness. Santa Fe, NM: Via Media Publishing, 2014. Kauskas, Jan. Laoshi: Tai Chi, Teachers, and Pursuit of Principle. Santa Fe, NM: Via Media Publishing, 2014. Kauz, Herman; Tai Chi Handbook. A CMC Shr Jung NYC Student. Lowenthal, Wolfe; There Are No Secrets: Professor Cheng Man Ch'Ing and His Tai Chi Chuan. A CMC Shr Jung NYC Student. McFarlane, Stewart The Complete Book of T'ai Chi. DK Publishing, New York (1997). , paperback Covers only the 37 Form of Cheng Man ch'ing's tai chi; illustrated drawings. Phillips, William; In the Presence of Cheng Man Ch’ing: My Life and Lessons with the Master of Five Excellences, Floating World Press, 2020. Strugatz, Barry, director. "The Professor: Tai Chi's Journey West" First Run Features. Wile, Douglas. Zheng Manqing's Uncollected Writings on Taijiquan, Qigong, and Health, with New Biographical Notes. Milwaukee: Sweet Ch'i Press, 2007. Yang Chengfu. Taijiquan tiyong quanshu. 1934. Translated by Louis Swaim as The Essence and Applications of Taijiquan. 2005. Yang Zhenji, Yang Chengfu shi taijiquan Guangxi: Guangxi Minzu Chubanshe, 1993. Zheng Manqing. Zhengzi taijiquan shisan pian [Cheng tzu's Thirteen Treatises on T'ai Chi Ch'uan]. Taiwan (1950). Zheng Manqing. Taijiquan zixiu xinfa [Master cheng's New Method of T'ai chi ch'uan Self cultivation]
Zheng Manqing. Yi quan [The Complete I Ching]. Taipei: Meiya Publishing (1974). Zheng Manqing. Zheng Manran shuhua ji [Collection of Zheng Manran's Calligraphy and Painting]. Taipei: Zhonghua shuju (1971).