Кіріспе

Кеңес суретшісі және сәулетшісі (1890-1941) Лазар Маркович Лисицкий (Ла́зарь Ма́ркович Лиси́цкий, 23 қараша 1890 [О. С. 11 қараша 1890] 30 желтоқсан 1941), Эль Лиси́цкий (Эль Лиси́цкий; ), орыс суретшісі, дизайнер, фотограф, типограф, полемик және сәулетші. Ол орыс авангардтың маңызды тұлғасы болды, өзінің ұстазы Казимир Малевичпен бірге супрематизмді дамытуға көмектесті және Кеңес Одағы үшін көптеген көрмелер мен үгіт-насихат жұмыстарын жасады. Оның жұмысы Баухаус және конструктивистік қозғалыстарға үлкен әсер етті, және ол 20-ғасырлық графикалық дизайнда үстемдік ететін өндіріс әдістері мен стильдік құрылғылармен тәжірибе жүргізді. Лисицкий литвалық еврей оригиналы, Ресейдегі еврей мәдениетін насихаттау үшін идиш тіліндегі балалар кітаптарын суреттеумен өз мансабын бастады. Ол 15 жасында ғана ұстаздыққа кіріседі, бұл міндет өмірінің басым бөлігінде орындалады. Жылдар бойы ол әртүрлі лауазымдарда, мектептерде және көркемдік құралдарда сабақ берді, идеяларды таратты және алмасты. Ол бұл этиканы өзімен бірге алып, Малевичпен бірге супрематистік өнер тобы UNOVIS-ті басқарып, өздерінің супрематистік сериясын, Proun-ты әзірлегенде және одан әрі 1921 жылы, Веймар Германиясында Ресейдің мәдени елшісі болып жұмыс істеген кезде, Баухаус және Де Стиль қозғалыстарының маңызды тұлғаларымен жұмыс істеді және әсер етті. Қалған жылдары ол типографияға, көрмелер дизайнына, фотомонтажға және кітап дизайнына елеулі жаңалықтар мен өзгерістер енгізді, сыншылардан құрметке ие жұмыстар жасап, көрмелер дизайны үшін халықаралық танымалдыққа ие болды. Бұл оның өлім аузында жатқан кезінен бастап жалғасты, 1941 жылы ол өзінің соңғы жұмыстарының бірін - нацистік Германияға қарсы күрес үшін көп танк жасау үшін халықты жинауға шақыратын кеңестік үгіт-насихат плакатын шығарды. 2014 жылы суретшінің мұрагерлері Ван Аббемузеймен және әлемдегі жетекші ғалымдармен бірлесіп, суретшінің мұрасын сақтау және суретшінің шығармашылығының каталогын дайындау үшін Лиссицкий қорын құрды.

Алғашқы жылдар

Лисицкий 1890 жылы 23 қарашада бұрынғы Ресей империясының Смоленск қаласының оңтүстік-шығысында орналасқан шағын еврей қауымы Починок қаласында дүниеге келген. Балалық шағында ол қазіргі Белоруссияның бөлігі болып табылатын Витебск қаласында тұрып, оқыды. Кейін 10 жыл Смоленск қаласында ата-бабасымен бірге тұрып, Смоленск грамматикалық мектебінде оқыды. Сурет салуға деген қызығушылығы мен талантын әрқашан білдірген ол 13 жасында жергілікті еврей суретшісі Йегуда Пеннен тәлім ала бастады, ал 15 жасында өзі студенттерге сабақ беріп жатты. 1909 жылы Санкт-Петербургтегі өнер академиясына оқуға өтініш білдірді, бірақ қабылданбады. Ол кіру емтиханын тапсырып, біліктілікке ие болған кезде, патшалық режимдегі заң тек шектеулі еврей студенттеріне ресейлік мектептер мен университеттерге түсуге рұқсат берді. Сол кезде Ресей империясында өмір сүрген көптеген яһудилер сияқты Лиссицкий Германияға оқуға барды. 1909 жылы Германияның Дармштадт қаласындағы Техникалық жоғары мектепте сәулет өнерін оқыды. 1912 жылдың жазында Лисицкий өзінің сөзінше, "Еуропаны аралап жүрді", Парижде уақыт өткізді және Италияда жаяу жүріп, өзін-өзі көркем өнерге үйретті және оны қызықтырған сәулет пен ландшафттарды сызды. Оның ежелгі еврей мәдениетіне деген қызығушылығы Парижде тұратын орыс еврейлері тобымен байланыста болған кезде пайда болды. Бұл топты скульптор Осип Задкин басқарды. Сонымен қатар 1912 жылы оның кейбір туындылары алғаш рет Санкт-Петербург суретшілер одағының көрмесіне енгізілді; бұл алғашқы қадам. Ол Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін Германияда қалды, содан кейін ол Швейцария мен Балқан арқылы отанына оралуға мәжбүр болды. Борис Великовский мен Роман Клейннің сәулет фирмаларында жұмыс істеді. Ал, басқа бір пікір бойынша, суретші большевиктердің халықаралықласуына, яғни дәстүрлі еврей мәдениетінің жойылуына қарсы болды. Құдай қолының бейнелері оның бүкіл мансабында, әсіресе 1924 жылы қолды айқын бейнелеген The Constructor фотомонтаждау автопортретімен қайталанатын.

Супрематизм

1919 жылдың мамыр айында суретшінің шығармашылығында оларды жеке жанр ретінде қарастыруға жеткілікті. Шагал басқа да ресейлік суретшілерді шақырды, ең бастысы суретші және өнер теоретигі Казимир Малевич пен Лиссицкийдің бұрынғы мұғалімі Йегуда Пен. Алайда 1919 жылдың қазан айында Лисицкий Мәскеуде бір тапсырмамен жүріп, Малевичті Витебскке көшіруге көндірді. Бұл қадам Шагалдың Витебск қаласында жасаған алғашқы көркемсурет көрмесі ашылуымен тұспа-тұс келді. Малевич өзімен бірге көптеген жаңа идеяларды әкелді, олардың көпшілігі Лиссицкийге әсер етті, бірақ жергілікті жұртшылықпен және бейнелі өнерді жақтыратын мамандармен және Шагалдың өзімен қақтығысты. Импрессионизм, примитивизм және кубизмді басынан өткергеннен кейін Малевич өз идеяларын өркендетіп, үстемдік туралы жағымды пікірлерді жария ете бастады. 1915 жылдан бастап өркендеген супрематизм табиғи пішіндерді еліктеуге қарсылық білдірді және геометриялық формаларды құруға көбірек көңіл бөлді. Ол классикалық оқыту бағдарламасын өз бағдарламасымен ауыстырды және өзінің жоғары теориялары мен әдістерін мектепте кеңінен таратты. Шагал классикалық идеалдарды жақтады, ал Лиссицкий Шагалга адал болып, екі қарама-қарсы көркем жолдың арасында қақтығысты. Лисицкий ақыр соңында Малевичтің үстемдігін жақтап, дәстүрлі еврей өнерінен бас тартты. Шагал көп ұзамай мектептен кетті. Осы кезде Лисицкий супрематизмді толық қолдай бастады және Малевичтің басшылығымен қозғалысты одан әрі дамытуға көмектесті. 1919-1920 жылдары Лисицкий Халықтық өнер мектебінде сәулет кафедрасының меңгерушісі болды, онда ол өзінің студенттерімен, ең алдымен Лазар Хидекельмен бірге жазықтықтан көлемдік үстемдікке көшу бойынша жұмыс істеді. Лисицкий Малевичтің "Өнердің жаңа жүйесі" атты шығармасын жобалаған, 1919 жылдың желтоқсан айында ол: "Лазар Маркович, мен сізге осы кішкентай кітаптың жарық көргеніне сәлем айтамын". Лиссицкийдің сол кезеңдегі ең танымал шығармасы 1919 жылғы "Ақтарды қызыл сырғамен ұрып-соғу" атты үгіт-насихат плакаты болуы мүмкін. Сол кезде Ресейде "қызылдар" (коммунистер, социалистер және революционерлер) мен "ақтар" (монархистер, консерваторлар, либералдар және большевистік революцияға қарсы шыққан басқа да социалистер) арасында азаматтық соғыс жүріп жатты. Қызыл кене ақ форманы талқандағандай қарапайым бейне, көрерменнің санасында оның ниетіне күмән келтірмейтін күшті хабарды жеткізді. Бұл шығарма әскери карталарда қолданылатын ұқсас пішіндерге сілтеме ретінде қарастырылады және саяси символикасымен бірге Лиссицкийдің Малевичтің объективті емес үстемдігінен өз стиліне қарай алғашқы қадамдарының бірі болды. Ол былай деді: "Суретші қылқаламмен жаңа символ жасайды. Бұл символ әлемде бұрыннан жасалған, жасалып біткен немесе бар нәрселердің танымал түрі емес, бұл жаңа әлемнің символы, ол халық арқылы құрылып, өмір сүруде". 1920 жылы 17 қаңтарда Малевич пен Лиссицкий қысқа өмір сүретін Молпосновистерді (жаңа өнердің жас ізбасарлары) құрды, бұл студенттер, профессорлар және басқа да суретшілер қауымдастығы. "Ескі" және "жас" ұрпақтар арасындағы қысқа және дауылданған даудан кейін және екі рет қайта атаудан кейін топ ақпан айында UNOVIS (Жаңа өнердің өкілдері) ретінде қайта пайда болды. Малевичтің басшылығымен топ Нина Коганның хореографиясы бойынша "супрематистік балет" пен Михаил Матюшин мен Алексей Крученойдың 1913 жылғы футуристикалық операсы "Күннің үстіндегі жеңіске" қайта жасау бойынша жұмыс істеді. Лиссицкий және бүкіл топ топ ішінде шығарылған шығармалар үшін жауапкершілік пен жауапкершілікті бөлісуді таңдады, көптеген шығармаларға қара квадратпен қол қойды. Бұл олардың жетекшісі Малевичтің осындай шығармасына құрмет көрсету және коммунистік идеалды символикалық түрде қабылдау болды. Бұл жеке тұлғалардың есімдері мен инициалдарының орнын басып, UNOVIS-тің іс жүзіндегі мөрі болды. Қауым мүшелері көкірек белгілері мен манжетка түймелері ретінде киетін қара квадраттар да діни тефилинге ұқсады, сондықтан Витебск штетлінде таңғажайып символ болған жоқ. 1922 жылы таратылған топ Ресей мен шетелде супрематистік идеологияны таратуда басты рөл атқарады және Лиссицкийдің авангардтың жетекші тұлғаларының бірі ретінде мәртебесін қолдайды. Айтпақшы, Лисицкий қолтаңбасының ең алғашқы пайда болуы қолмен жасалған UNOVIS Miscellany-де пайда болды, ол 1920 жылдың наурыз-сәуір айларында екі данада шығарылды және кітап өнеріне қатысты манифесті бар: "кітап бас с...

1920-жылдардағы көрмелер

Екі жыл бойы қарқынды жұмыс істегеннен кейін Лисицкий 1923 жылдың қазан айында жедел пневмониямен ауырады. Бірнеше аптадан кейін оған өкпе туберкулезі диагнозы қойылды; 1924 жылдың ақпан айында ол Локарно маңындағы Швейцария санаторийіне көшірілді. Ол өзінің тұруы кезінде өте белсенді болды, Pelikan Industries үшін жарнамалық дизайндармен жұмыс істеді (олар өз кезегінде оның емделу ақысын төледі), Малевичтің жазған мақалаларын неміс тіліне аударып, типографиялық дизайн мен фотосуретке көп тәжірибе жасады. 1925 жылы Швейцария үкіметі оның визасын жаңарту туралы өтінішін қабылдамағанынан кейін, Лиссицкий Мәскеуге оралып, Вхутемаста (мемлекеттік жоғары көркемдік және техникалық шеберханалар) интерьер дизайны, металл өңдеу және сәулет өнері сабақтарын бастады. Ол 1930 жылға дейін осы лауазымда болды. Ол барлық Proun жұмыстарын тоқтатты және сәулет және пропаганда жобаларында белсенді болды. 1926 жылдың маусым айында Лисицкий елден тағы да кетеді, бұл жолы Германия мен Нидерландыда қысқа уақытқа қалады. Ол Дрездендегі Интернациональдік көркемөнер көрмесі және Хановердегі Raum Konstruktive Kunst ("Конструктивті өнер бөлмесі") және Abstraktes Kabinett көрмелері үшін көрме залын жобалады және 1925 жылы Март Стаммен бірлесіп, Волькенбюгель тұжырымдамасын жетілдірді. Оның шығармалары, әсіресе, Владимир Фаворскийдің (осы көрмедегі кітап өнерінің бөлім басшысы) және шетелдік экспонаттардың классикалық дизайндарымен салыстырғанда, түбегейлі жаңа деп танылды. 1928 жылдың басында Лиссицкий 1928 жылдың сәуір-майына жоспарланған 1928 жылғы Пресса шоуына дайындық мақсатында Кельн қаласына барды. Мемлекет Лисицкийді кеңестік бағдарламаны қадағалауға тағайындады; өз павильонын салудың орнына, кеңестер жәрмеңкедегі ең үлкен ғимарат - орталық павильонды жалға алды. Оны толық пайдалану үшін Лисицкий жасаған кеңестік бағдарлама киношоу тақырыбында айналды, жаңа көркем фильмдер, үгіт-насихат хабарлары мен ерте анимация бірнеше экрандарда павильонның ішінде және ашық экрандарда үздіксіз ұсынылды. Оның жұмысы қағаз экспонаттарының жоқтығы үшін мақталды; "барлығы қозғалады, айналады, бәрі энергияға толы" (всё движется, заводится, электрифицируется). Лиссицкий 1930 жылы Дрездендегі гигиеналық көрме сияқты аз талап етілетін көрмелерде де жобалады және басқарады. Павильонды жобалаумен қатар, Лиссицкий баспа құралдарымен тағы да тәжірибе жүргізе бастады. Оның кітаптар мен мерзімді журналдар дизайнымен айналысқан жұмысы, мүмкін, оның ең жетістіктері мен ықпалы болды. Ол типография мен фотомонтаж саласында түбегейлі жаңалықтар енгізді. Ол тіпті 1930 жылы жаңа туған ұлы Джен үшін фотомонтаждық хабарландыру жасады. Суреттің өзі Кеңес Одағының тағы бір жеке мақұлдауы ретінде қарастырылады. 1937 жылы Лисицкий алдағы Бүкілодақтық ауыл шаруашылығы көрмесінің бас безендірушісі болды. Ол бас жоспаршы Вячеслав Ольтаржевскийге есеп берді, бірақ негізінен тәуелсіз және оған өте сыншыл болды. Жоба кешіктіріліп, саяси кедергілерге ұшырады. 1937 жылдың аяғында Лисицкийдің "көрнекті қарапайымдылығы" саяси бақылаушылардың алаңдаушылығын тудырды, ал Лисицкий жауап берді: "Көптеген қарапайым пішін, дәлдік пен орындау сапасы талап етіледі, бірақ қазірге дейін [жұмыс жасақтары] авторларға емес, бригадирлерге (Ольтаржевский мен Коросташевский) нұсқау береді" (яғни Владимир Щуко, Орталық павильонның авторы және Лисицкийдің өзі). Оның 1937 жылғы ұсыныстарында сипатталған суретшілік шығармалары 1920-шы жылдардағы модернисттік өнерден мүлдем алыстап, социалистік реализмді жақтады. Орталық павильонның алдында Сталиннің бейнелі мүсінін Лисицкий өзі ұсынды: "бұл алаңға оның басын және бетін береді" (Это должно дать площади и голову и лицо). 1938 жылы қазанда ол Владимир Ахметьевпен бірге оның Бас залын безендіру жауапкершілігін бөлісті. Бір мезгілде ол 1939 жылғы Нью-Йорк дүниежүзілік көрмесінің кеңес павильонын безендіруде жұмыс істеді; 1938 жылғы маусымдағы комиссия Лиссицкийдің жұмысын он тоғыз басқа ұсыныстармен бірге қарастырды және ақырында оны қабылдамады. Лиссицкийдің Construction журналында КСРО туралы жұмысы кітап дизайнымен тәжірибе жүргізуді және инновацияларды шектен тыс деңгейге жеткізді. #2 санында ол бірнеше бүктелген беттерді қосады, олар басқа бүктелген беттермен бірге ұсынылады, олар дизайнды біріктіреді және толықтай түпнұсқалық баяндау құрылымын жасайды. Әр нөмірде сол кездегі белгілі бір мәселелерге назар аударылды - жаңа бөгеттің құрылысы, конституциялық...