Кіріспе

1930 жылдардағы британдық ұшақ поршеньді қозғалтқышы

Napier Sabre – британдық H 24 цилиндрлі, сұйық салқындатылатын, жең клапанды, поршеньді авиациялық қозғалтқыш. Оны майор Фрэнк Халфорд жобалаған және екінші дүниежүзілік соғыс кезінде D. Napier & Son компаниясы өндірген. Бұл қозғалтқыш әлемдегі ең қуатты тізбекті поршеньді ұшақ қозғалтқыштарының біріне айналды, бастапқы нұсқаларынан кейінгі прототиптерге дейін қуаты артты. Sabre қозғалтқышымен жұмыс істеген алғашқы ұшақтар Hawker Typhoon және Hawker Tempest болды, ал Sabre-мен жұмыс істеген тұңғыш ұшақ – әлемдік жылдамдық рекордын жаңаруға арналған Napier Heston Racer ұшағы. Сонымен қатар, Blackburn Firebrand, Martin Baker MB 3 және Hawker Fury ұшақтарының прототиптері мен өндіріс үлгілерінде де Sabre қолданылды. Соғыстан кейін реактивтік қозғалтқыштардың жылдам дамуы Sabre қозғалтқышының өміршеңдігін қысқартты, себебі жоғары қуатты әскери поршеньді авиациялық қозғалтқыштарға деген қажеттілік азайды, ал Napier компаниясы "Наяд" және "Эланд" сияқты турбовинттік қозғалтқыштарды жасауға көшті.

Жобалау және әзірлеу

"Сейбер" ұшағына дейін Нейпир біраз уақыттан бері үлкен авиациялық қозғалтқыштарды жасап келді. Олардың ең әйгілісі – "Лайон" болды, ол екі дүниежүзілік соғыс аралығында өте табысты қозғалтқышқа айналды және 1923 және 1927 жылдары өзгертілген нұсқалары "Supermarine Schneider Trophy" жарысына қатысқан бірнеше ұшақтарды, сондай-ақ бірнеше жылдамдық рекордтарын орнатуға көмектесті. 1920 жылдардың соңына қарай "Лайон" бәсекеге қабілетті болмай қалды және оның орнын басу жұмыстары басталды. Нейпир "Лайоннан" кейін екі H блоктық конструкция жасады: H 16 Rapier және H 24 Dagger. H блогы екі көлденеңге орналасқан, бірінің үстіне немесе жанына орналасқан қозғалтқыштардан тұратын ықшам құрылымға ие. Цилиндрлер қарама-қарсы болғандықтан, бір жақтағы қозғалыс қарсы жақтағы қозғалыспен теңестіріледі, бұл бірінші және екінші деңгейдегі дірілді жояды. Бұл жаңа конструкцияларда Нейпир ауамен салқындатуды таңдады, бірақ пайдалану кезінде артқы цилиндрлерді тиісті деңгейде салқындату мүмкін болмады, нәтижесінде қозғалтқыштардың сенімділігі төмендеді.

Жаратылыс

1930 жылдары жүргізілген зерттеулер қозғалтқыштардың бір текше дюймға бір ат күші (шамамен 45 кВт/литр) қуатты дамыту қажеттігін көрсетті. Мұндай қуаттылық ұзақ қашықтыққа ұшу үшін үлкен жанармай қорын тасымалдай алатын ұшақтарды қозғалту үшін қажет болды. Сол дәуірдің әдеттегі үлкен қозғалтқышы, Pratt & Whitney R 1830 Twin Wasp, шамамен 1,830 текше дюймнан (30 литр) қуатты дамытты, сондықтан шамамен 50 пайыздық өсім қажет болды. Бұл радикалды өзгерістерді талап етті, және көптеген компаниялар мұндай қозғалтқыш жасауға тырысты, бірақ ешқайсысы сәттілікке жете алмады. 1927 жылы Гарри Рикардо жеңді клапанды қозғалтқыш тұжырымы бойынша зерттеу жариялады. Онда ол дәстүрлі клапанды қозғалтқыштардың , , -ден артық қуатты өндіре алмайтынын жазды, бұл көптеген компаниялар келесі буын қозғалтқыштары үшін маңызды көрсеткіш болды. Бұл шектің артуы үшін, көлемдік тиімділікті арттыру және сол кездегі нашар сапалы, төмен октанды отындарда жиі кездесетін детонацияға сезімталдықты азайту үшін жеңді клапанды пайдалану қажет болды. Халфорд 1919–1922 жылдары Рикардоның Лондон кеңсесінде жұмыс істеді, ал 1923 жылы Халфордтың кеңсесі Рикардодан бірнеше шақырым қашықтықта, Ладброк Гроув, Солтүстік Кенсингтон қаласында орналасқан, ал 1929 жылы Халфордтың кеңсесі одан да жақын (700 метр) болды. 1927 жылы Рикардо Бристоль моторларымен жеңді клапанды дизайн бойынша жұмыс істей бастағанда, Халфорд Нейпиермен жұмыс істей бастады, Dagger қозғалтқышын негіз ретінде пайдаланды. H блогының орналасуы, оның табиғи тепе-теңдігі және Sabre-дің салыстырмалы түрде қысқа ходы, оған жоғары айналу жылдамдығымен жұмыс істеуге мүмкіндік берді, бұл кішкентай орын ауыстырудан көп қуатты жеткізуге мүмкіндік берді, егер жақсы көлемдік тиімділік сақталса (жақсы тыныс алумен), бұл жеңді клапандармен қамтамасыз етіледі. Нейпир компаниясы алдымен 24 цилиндрлі сұйықпен салқындатылатын үлкен қозғалтқышты жасауға шешім қабылдады, ол 1935 жылдың соңында кем дегенде қуатты өндіруге қабілетті болды. Компания Dagger-дің қарама-қарсы H орналасуын жалғастырғанмен, бұл жаңа дизайн цилиндр блоктарын көлденең орналастырды және жеңді клапандарды пайдалануға тиіс болды. Барлық қосымша құралдар цилиндр блоктарының үстінде және астында ыңғайлы түрде орналастырылды, бұл көптеген заманауи дизайн сияқты қозғалтқыштың алдыңғы және артқы жағында емес. Бірінші Sabre қозғалтқыштары 1938 жылдың қаңтарында сынақтан өтуге дайын болды, бірақ олар наурыз айына дейін сынақтан өткізілмеді. 1940 жылдың маусым айында Sabre әуе министрлігінің 100 сағаттық сынағынан өткенде, алғашқы өндірістік нұсқалары 2,238 текше дюйм (37 литр) орын ауыстырудан қуатты өндірді. Ұшақ өндірісі министрлігі қозғалтқыштың дамуына жауапты болды және Bristol Aeroplane Company компаниясының Taurus қозғалтқыштарының қаптамаларынан жеңдерді машинамен өңдеуді ұйымдастырды. Бұл нитридтелген аустениттік болат жеңдер көп жылдық қарқынды жеңді дамытудың нәтижесі болды, мұндай тәжірибе Нейпиерде болмады. 1944 жылы Нормандиядағы ұшақтар ұшып келе жатқанда, олардың тозаңды, құмды топырағынан қорғану үшін ауа сүзгілері орнатылуы керек болды. Сапаны бақылау жеткіліксіз болды, қозғалтқыштар жиі дұрыс тазаланбаған құймалармен, сынған поршень сақиналарымен және қозғалтқыштың ішінде қалған машина кесінділерімен жеткізілді. Механиктер Sabre-ді жұмыс істеуге тырысып, көп жұмыс істеді, ал суық ауа райында олар қозғалтқыш майының қатып қалмауы және келесі күні қозғалтқыштың іске қосылуына кедергі жасамауы үшін түнде оларды әр екі сағат сайын іске қосуға мәжбүр болды. Бұл мәселелерді шешу үшін көп уақыт кетті, ал қозғалтқыш жаман беделге ие болды. Жағдайды нашарлататын фактор, механиктер мен ұшқыштар қозғалтқыштың ерекше табиғатын білмейтіндіктен, дұрыс процедураларды орындамағанынан туындаған проблемалар үшін Sabre-ді кінәлауға бейім болды. Бұл жағдайды Rolls Royce компаниясының өкілдері күшейтті, олардың өздерінің жеке мақсаттары болды. 1944 жылы Rolls Royce Eagle деп аталатын ұқсас дизайнның прототипін жасады. Нейпир өзін-өзі қанағат тұтқандай сезінді және оның өнімділігін жақсарту үшін дизайнды өзгертіп, жақсартты. 1942 жылы негізгі қозғалтқыш әлі де сенімді жұмыс істемеген кезде, үш жылдамдықты, екі сатылы суперкомпрессорды қосу арқылы биіктіктегі өнімділігін жақсарту үшін бірқатар жобаларды бастады. 1942 жылдың желтоқсан айында компанияны English Electric Company сатып алды, ол суперкомпрессор жобасын дереу тоқтатты және бүкіл компанияны өндірістік мәселелерді шешуге арнады, бұл тез арада қол жеткізілді. 1944 жылы Sabre V тұрақты түрде қуатты өндіріп, қозғалтқыштың беделі жақсара бастады. Бұл Hawker Typhoon және оның туындысы Hawker Tempest ұшақтарында пайдаланылған соңғы нұсқасы болды. Жоғары қуатты компрессорсыз, 20000 футтан (6096 м) жоғары биіктікте қозғалтқыштың өнімділігі күрт төмендеді, сондықтан Sabre қозғалтқышы бар ұшақтарды пилоттар әдетте осы биіктіктен төмендегіде ғана ұрысқа түсуге нұсқау алды. Төмен биіктікте екі ұшақ та өте күшті болды. Еуропаның батысында әуе басымдығы баяу жолмен қол жеткізілгенде, Typhoon ұшақтары көбінесе RAF Екінші тактикалық әуе күштерімен истребитель-бомба ретінде қолданылды. Tempest V-1 ұшатын бомбаны (Fieseler Fi 103) жоюда басты рөл атқарды, өйткені ол барлық одақтас истребительдерінің арасында ең жылдам болды. Кейінірек Tempest шамамен 20 Messerschmitt Me 262 реактивтік ұшағын жойды. Даму жалғасты, ал кейінірек Sabre VII жаңа суперкомпрессормен қуатты өндірді. Екінші дүниежүзілік соғыстың соңында бірдей қуат класында бірнеше қозғалтқыш болды. Pratt & Whitney R 4360 Wasp Major төрт қатарлы, 28 цилиндрлі радиальды қозғалтқыш алдымен қуатты өндірді, ал кейінірек түрлері қуатты өндірді, бірақ олар үшін осыны істеу үшін дерлік екі есе көп орын ауыстыру қажет болды, 4,360 текше дюйм (71 литр).

Қолданбалар

Бұл қозғалтқыш көптеген ұшақтарда, оның ішінде екі жаппай өндірілген истребительде қолданылған.