Кіріспе
15 ғасырдағы Глиндюр көтерілісінің шайқасы. Шайқастың бір бөлігі қазіргі Шропширдегі (Англия) Battlefield деген жерде, Шрусбери қаласының орталығынан солтүстікке қарай 5 шақырым жерде болған деп саналады. Генри Перси, «Готспур» деген лақап атымен белгілі, 1403 жылдың шілде айының басында бастапқыда 200-ге жуық қолдаушыдан тұратын топты жинап, ағасы Томас Персимен кездесу үшін оңтүстікке қарай ұзақ жорыққа шықты. Лорд Бардольф сияқты бірнеше ақсүйектер оған қосылды, бірақ ол әскерінің көп бөлігін Генрих IV-ке қарсы болған Чеширден жинады. Бұл аймақ көптеген тәжірибелі сарбаздарды, әсіресе Чешир садақшыларын берді, олардың кейбіреулері Ричард II-нің қауіпсіздігін қамтамасыз еткен. Генри Перси Уэльс принці Оуэйн Глиндюрден күш алуды үміттене білді, бірақ көңілі толмады. Глиндюр сол кезде Кармартенширде соғысып жатқанда, Готспурдың әрекет еткенін білмеді. Чешир шекарасынан келген кейбір Уэльс күштері оған қосылған болуы мүмкін. Содан кейін көтерілісшілер Шропширдегі қатты қорғалған Шрусбери қаласына қарай жорық жасады. Король Генрих IV Перси әскерлері туралы 12 шілдеде ғана білді, ол, әдетте, шотландтарға қарсы Персилерге көмектесу үшін әскерін солтүстікке аттандырып жатқанда, Тренттегі Бертоннан хабар алды. Ол Персилердің ниетін болжаған болуы мүмкін, бірақ Персилердің төндірген қауіпті жою үшін дереу жоспарларын өзгертті. Ол бағытын өзгертіп, әскерімен Шрусбериге қарай батысқа қарай жорық жасады және Персилер қаланы басып алуға үлкермес бұрын жетті.
Part of the fighting is believed to have taken place at what is now Battlefield, Shropshire, England, three miles (5 km) north of the centre of Shrewsbury. Henry Percy, nicknamed "Hotspur," raised a group initially of about 200 retainers in early July 1403, and started the long march south to meet his uncle, Thomas Percy. Some nobles joined him, such as Lord Bardolf, but he recruited most of his army in Cheshire, an area hostile to Henry IV, which provided many experienced soldiers, notably its Cheshire archers, some of whom had served as Richard II's bodyguard. Henry Percy may have hoped for reinforcements from Wales under the Prince of Wales, Owain Glyndŵr, but he was disappointed. Glyndŵr, at the time fighting in Carmarthenshire, was unaware that Hotspur had acted. Some Welsh forces from the Cheshire borders may have joined him. The rebels then marched towards Shrewsbury, the heavily defended county town in Shropshire. King Henry IV only became aware of the Percy forces on 12 July, apparently while he was marching an army north to assist the Percys against the Scots, receiving the news at Burton on Trent. He may have anticipated the Percys' change of heart, but instantly altered his plans to meet the immediate threat posed by the Percys. He changed direction and marched west towards Shrewsbury with his army, arriving before the Percys could capture the town.
Шайқас
Күн батқанға дейін екі сағат қалғанда, король Генрих IV қылышын көтерді. Шабуыл үлкен садақ атысымен басталды, көптеген адамдар жебеден қаза тауып немесе жараланып, жақын арада шайқасуға үлкермей қалды. Персидің Чешир садақшылары көбінесе жоғары деңгейде болды. Томас Уолсингэм корольдің әскерлерінің "күзгі жапырақтай құлап, әр жебе бір өлімге себеп болды" деп жазды. Диулакр жылнамасы бойынша, корольдің оң қанаты, Стаффорд графының (қаза тапқан) басшылығымен, шайқас алаңынан қашқан. Бұл қанаттан одан да көп адам қашқан болуы мүмкін, себебі кейбір жүкті тонап, шайқас аяқталғаннан кейін Чешир көтерілісшілері 7000-ге жуық жылқыны алып кеткені үшін "құқық бұзушылық жасады". Уэльс принці Генри шайқас кезінде жебеден бетке қабылып, қатты жарақат алды. Кейін, бас дәрігер Джон Брэдмордың шеберлігі арқасында ол жазылып кетті, ол бал, спирт және арнайы жасалған хирургиялық құралдарды қолданып, жебе ұшын шығарды. Оның денесінде мәңгілік із қалды. Брэдмор ханзада Генриді емдегенін "Филомена" атты латын қолжазбасында жазған. Бұл туралы Томас Морстедтің 1446 жылғы хирургиялық еңбегінде де айтылған. Корольдің әскерінің жеткілікті бөлігі шайқас алаңында қалды, әсіресе Уэльс принцінің басшылығындағы сол қанатта. Мүмкін, шаршы қалғандықтан, Хотспур корольді өлтіру мақсатымен шабуылға шықты, оның барысында Корольдік ту құлатылып, оның иесі, сэр Уолтер Блоунт, Арчибальд Дуглас, Дугластың 4-графы тарапынан кесілді. Хотспур шабуыл кезінде қаза тапты, визирін ашқанда бетіне жебе тиген деген қауесет бар. Оның өлімі бастапқыда байқаусыз қалды, бірақ кейін Нортумбрия рыцарлары Генрих IV-тің өлімін жариялап, "Генри Перси – король!" деп айғайлады. Бірақ Генрих IV өлмеген еді, ол "Генри Перси өлді!" деп қарсы айғайлады; жауап болмауы Генри Персидің шынымен де қаза тапқанын растады. Шабуылдан кейін шайқас аяқталды. Көптеген адамдар жеңімпазды білмеді. Корольдің әскері көтерілісшілерге қарағанда ауыр шығынға ұшырады, және Генрих IV өмірінен де, тәжін де жоғалтуға жақын болды.
Салдары
Генри Перси бастапқыда анасының бірінші туысы Томас Невилл, 5-ші барон Фурнивалл, Шропширдегі Уитчерч қаласында құрметпен жерленді, бірақ көп ұзамай ол шын мәнінде қайтыс болған жоқ деген қауесет тарады. Жауап ретінде король оның денесін қайта қаздырып алды. Оның денесі тұздалды, Шрусбериде екі диірмен тасының арасында найзаға шаншылып, базардағы арқанға байланды, қарулы күзетші қойылды, содан кейін төрт бөлікке бөлініп Честер, Лондон, Бристоль және Ньюкасл-апон-Тайнда көрсетілді. Оның басы Йоркке жіберілді және солтүстік қақпасына ілінді, одан оның жерлері көрінетіндей етіп. Қараша айында оның қалдықтары жесірі Елизаветаға қайтарылды. Вурчестер графының басы кесілді, ал сэр Ричард Вейнаблз, сэр Ричард Вернон және сэр Генри Бойнтон 23 шілдеде Шрусбериде асылып, сүйреліп, төрт бөлікке бөлінді. Олардың басдары көпшілікке көрсетілді, Томас Персидің басы Лондон көпірінде болды. Соғыс даласы шіркеуі соғыстан кейін бірден қазылған жаппай жерлеу орнының үстінде салынған делінеді. Ол бастапқыда король Генрих IV-нің бұйрығымен және оның қаражатымен ескерткіш шіркеу ретінде салынды, екі тараптан да қаза тапқандар үшін дұғалар мен миссалар үзбей оқылып тұрады. 1460 жылы шіркеудің орнына ғибадатхана салынды, ол 1862 жылы қайта жаңартылды. Шіркеу ауласының бір бұрышында қазылған дренаж кездейсоқ түрде жерлеу орнының бір бөлігін ашқан болуы мүмкін. Жұмысшылар сүйектердің көптігіне таң қалды, олар жерлеудің асығыс жасалғанын көрсетеді деп ойлады. Олар, мүмкін, түрлі жастағы сүйектерді қамтитын мәйіттерді жерлеу орнын қазып алған шығар. 2006 жылы BBC-нің "Торғайдағы екі адам" бағдарламасы шіркеудің батысындағы аумақтың шын мәнінде зират емес екенін көрсетті. 15 ғасырдағы шайқастармен байланысты тағы екі шіркеу болды. Таутондағы ғимарат қазір жоқ, бірақ оның қалдықтары қазіргі Таутон залының астында археолог Тим Сазерленд анықтады. Екіншісі, Уэйкфилд шайқасы үшін, әлі де Уэйкфилд көпірінде тұр. Екеуі де шайқас даласына жақын болған жоқ.
Мәдени сілтемелер
Соғыс өзі және оған қатысқан көптеген маңызды тұлғалар Шекспирдің "Генрих IV, 1-бөлімінде" бейнеленеді, онда Сэр Джон Фальстафтың ойдан шығарылған қатысуы және Хотспурдың Принц Генри қолдарынан қаза табуы көрсетілген. Ол сондай-ақ 1966 жылғы "Түн ортасындағы қоңыраулар" (Ұлыбританияда "Фальстафф" деп шығарылған) фильмінде, 2012 жылғы BBC Two телеарнасының Шекспир пьесасы бойынша қойылымында, сондай-ақ Эдит Паргетердің 1972 жылғы "Шрусберидегі қанды дала" (АҚШ атауы: "Қанды дала") тарихи романының кульминациялық бөлімінде де көрсетілген. Бұл шайқас 2019 жылғы Дэвид Мичодтың "Патша" фильміндегі ерте және өте дәл емес эпизодта да бейнеленеді, онда ханзада Генри ағасы Томас қолдарынан патшалық әскерлерінің басқаруын тартып алып, Хотспурмен жекпе-жекке шығып, шайқас болмайды. Ұзақ сахнада, жекпе-жек алғашқыда қылыштармен басталып, күреске ұласады, ханзада Генри Хотспурды мойнына пышақтап өлтіреді және жеңіс қолына тиеді. Көтерілістің себептері – корольдің Эдмунд Мортимерді босатудан бас тартуы және Персилердің Генрих IV режиміне наразылығы – қасақана тұманды қалдырылған. Кейіннен Генрих V тағына отырған ханзада Генрих, өзінің билігін келісім саясатымен бастайды, ал оның бірінші қадамдарының бірі Мортимерді босату болады. Деректерге сәйкес, Хотспур және оның әскерлері Бервик маңында түнді өткізген. Аңыз бойынша, шайқас күні әскерлер жиналғанда, ол Бервик қаласында қалған сүйікті қылышының жоқ екенін анықтады. Бұл жаңалықты естігеннен кейін ол қатты алаңдап, "Менің егістігім соңғы жорығына жетіп қалғанын сезіндім, себебі Нортумберлендтегі баяндар маған Бервикте қаза болатынымды айтқан еді, мен оны солтүстіктегі Бервикке қатысты деп түсіндім" деп айқайлады. Баянның болжамы орындалды, өйткені батыр жауынгер жауларының қолынан қаза тауып, шайқас алаңында мерт болды.