Кіріспе

Ранғы юра дәуіріндегі ромфоринхидтер птерозаврлар туысы Доригнатус ("Сықпан жауы") - ерте юра дәуірінде, құрлықтың көп бөлігін жағалаулар су басқан кезде, Еуропада өмір сүрген ромфоринхидтер птерозаврларының туысы. Оның қанатының ұзындығы қысқа, ал үшбұрышты кеуде сүйегі салыстырмалы түрде кішкентай, ол жерде оның ұшу бұлшық еттері бекітіледі. Оның бас сүйегі ұзын, ал көздерінің саңылаулары ең үлкен тесіктер еді. Алдыңғы жағында - үлкен, қисық тістер, ал артқы жағында - кіші, тік тістер. 1831 жылы Теодори бұл түрді Pterodactylus тұқымына қайта жатқызды, осылайша P. banthensis пайда болды. Төменгі жақшаның холотипі - PSB 757 үлгісі. Табылған қалдықтарды 1831 жылы Кристиан Эрих Герман фон Мейер зерттеді, ал 1852 жылы Теодори оларды Птеродактилдің орнына Рхамфоринхус туысына жатқызды. Бұл кезеңде Британиядан белгілі, кейіннен Диморфодон деп аталатын птерозаврмен тығыз туыстық бар деп болжалды. Кейбір фоссилдер Мюнхендегі палеонтология профессоры Иоганн Андреас Вагнерге жіберілді. Ол 1856 және 1858 жылдары Альберт Оппельдің жаңа табылғандарын зерттегеннен кейін Ричард Оуэн Диморфодон деп атағаннан кейін, неміс түрі айқын өзгеше екендігі және сондықтан птерозаврдың жаңа туысы орнатылуы керек деген тұжырымға келді, оны ол ресми түрде 1860 жылы Доригнатус деп атады. Содан бері Германияның басқа жерлерінде, әсіресе Вюртембергте, оның ішінде Холзмаден, Омден және Зеллде әлдеқайда толық қалдықтар табылды. 1978 жылы Нансиде (Франция) SMNS 81840 атты бір данасы қазылып алынды. Доригнатустың қалдықтары көбінесе жергілікті шаруалар жұмыс істейтін шифер карьерлерінен пайдаға жарамсыз жыныстар тасталған олжа үйірлерінен табылған. Көптеген окаменелілер екі үлкен толқыннан табылды, бірі жиырмасыншы жылдары, екіншісі жиырмасыншы ғасырдың сексенінші жылдары. Содан бері кен табу қарқыны едәуір төмендеді, өйткені шиферге сұраныс қатты төмендеді және көптеген шағын карьерлер жабылды. Қазіргі уақытта елуден астам дана жиналды, олардың көпшілігі Штутгарттың мемлекеттік табиғи тарих мұражайының коллекциясында сақталған, өйткені заң бойынша Баден-Вюртембергтегі палеонтологиялық табылмалар осы Бундеслендтің меншігі болып табылады. Кейін табылған қазбалардың жақсы сақталуынан Dorygnathus птерозавр зерттеушілерінің қызығушылығын тудырды, маңызды зерттеулер Феликс Плинингер, Густав фон Артхабер және жақында Кевин Падианның түрлеріне арналды. 1971 жылы Руперт Уайлд екінші түрді сипаттады және атанды: Dorygnathus mistelgauensis, Мистельгау теміржол вокзалы маңында кірпіш орнында жиналған үлгіге негізделген, оған нақты атауды мұғалім Х. Герппих берді. Ол оны Байройттегі жергілікті әуесқой палеонтолог Гюнтер Эйкеннің жеке коллекциясына сыйға тартты, ол әлі де сонда тұрады. Нәтижесінде дананың ресми инвентаризация нөмірі жоқ. Қалдықта қанаты бар иық қабырғасы, жартылай аяғы, қабырғасы мен құйрық омыртқасы бар. Wild жаңа түр атауын құруды үлкен мөлшеріне сілтеме жасай отырып, әдеттегі үлгіге қарағанда қанатының ұзындығы 50% -ға дейін ұлғайтады; қысқа төменгі аяғы және ұзын қанаты. 2008 жылы Padian D. banthensis үлгісінің MBR 1977.21 деп атады, ол кездегі ең үлкені, қанатының ұзындығы 169 см, тіпті одан да үлкен; қанаттың және аяқтың төменгі жағының пропорциялары D. banthensis-те өте өзгермелі және геологиялық жасы салыстырмалы. Ол D. mistelgauensis D. banthensis субьективті кіші синоним деп қорытындылады.

Сипаттама

Жалпы алғанда, Dorygnathus базальды, яғни птеродактилоид емес птерозаврдың құрылысына ие: қысқа мойын, ұзын құйрық және қысқа метакарпалдар, бірақ базальды птерозавр үшін Dorygnathus мойын және метакарпалдар қайтадан салыстырмалы түрде ұзын. Бас сүйегі ұзын және тік. Белгілі болған ең үлкен бас сүйегінің ұзындығы он алты сантиметр, ол 1915 жылы Бернард Хауф дайындаған MBR 1920.16 үлгісі. Бас сүйектегі көз қуысы ең үлкен тесікті құрайды, ол фенстра анторбиталистен де үлкен, ол сүйекті нарис сияқты ойықтан анық бөлінген. Қалқанның немесе мұрынның жоғары жағында сүйекті жотасы байқалмайды. Төменгі жақ сүйектері артқы жағынан жұқа, ал алдыңғы жағынан терең, онда олар симфизге қосылады, ал тіссіз нүктеге аяқталады, содан кейін тұқым аталды. MBR 1920.16-да жалпы жамбас ұзындығы 147 миллиметр. Төменгі жақтардың алғашқы үш жұп тістері өте ұзын, өткір және сыртқа және алға қарай бағытталған. Олар тік тұрған сегіз немесе одан да көп тік тістермен салыстырғанда, кішірек тістер, олар кішірек жаактың артқы жағына қарай біртіндеп азаяды. Жоғарғы жақтардың мұндай экстремалды контрасты жоқ, бірақ премаксилладағы төрт тіс жоғарғы жақтан тағы да кішірек болатын жоғарғы жақтағы жеті тістен ұзын. Осылайша, тістердің жалпы саны кем дегенде 44-ке жетеді. Ұзын жоғарғы және төменгі алдыңғы тістер құйрығы жабық болған кезде өзара байланысқан; олардың өте ұзындығына байланысты олар бастың жоғарғы және төменгі шеттерінен едәуір шығып тұрды. Падианның айтуынша, сегіз мойын, он төрт арқа, үш немесе төрт сакраль және жиырма жеті немесе жиырма сегіз құйрық омыртқалары бар. Ерекше төртінші сакраль - қалыпты құйрық сериясының біріншісі. Қасқырлардың саны нақты белгісіз, өйткені олардың шекаралары ұзын жіп тәрізді ұзартулармен жасырылады, бұл құйрықты қатаңдатады. Мойын омыртқалары өте ұзын және мықты, олардың жоғарғы беті шамамен төрт бұрышты қимамен. Олардың мойын жамбас қабырғалары екі басты. Дорсаль омыртқалары жалпақ тікендерімен дөңгелектенген; алғашқы үш немесе төрт қабырғалар стерналь қабырғаларға жанасады; артқы қабырғалар гастралияға жанасады. Алғашқы бес-алты қысқа құйрық омыртқасы құйрықтың икемді негізін құрайды. Арқасына қарай каудальдер ұзарады және олардың өзара байланысқан ұзындығы бес омыртқаға дейін ұзарады, олар каудальдерді сүйекті желімен қоршап, құйрықты руль ретінде пайдалануға мүмкіндік береді. Кеуде сүйегі үшбұрышты және салыстырмалы түрде кішкентай; Падиан оның арқасында қаңқалы тінмен ұзартылған болуы мүмкін деп болжады. Ол қарт адамдарда арқанша сүйекпен (коракоид) байланысты, ал ол ұзын иықпен бірігіп, ат құрғақ формасында иық буынын құрайды. Қоянның үшбұрышты дельта-пекторлы қырқасы бар және пневматикалық. Қолының төменгі жағы жоғарғы жағынан 60% ұзын. Қолдың биік жағындағы бес карпаль сүйектерінен қысқа, бірақ мықты птероид мойынға қарай бағытталады, тірі жануарда ұшқыш мембрананың, пропатагиумның тірегі. Алғашқы үш метакарпаль қысқа, бірақ қатты иілген тырнақтармен жабдықталған үш кішкентай саусаққа, төртіншісі қанатты саусаққа, онда екінші немесе үшінші фаланга ең ұзын; бірінші немесе төртінші ең қысқа. Қанат саусағы негізгі ұшақ мембранасын ұстап тұрады. Жазбас жамбас сүйектері - илий, ишиум және жамбас сүйектері біріктірілген. Ілиум ұзындығы алты омыртқаға тең. Ересектерде бүйрек сүйегі мен сүйек сүйегінің төменгі үштен екісі біріккен аяқтың төменгі бөлігі жамбас сүйегінен үштен бір бөлігі қысқа, оның басы өз білігімен 45° бұрыш жасайды. Проксимальді тарсалдар ешқашан жеке астрагалокальканеумға қосылмайды; тибиотарсус пайда болады. Үшінші метатарсал ең ұзын; бесінші аяқ басына байланысты, оның екінші фалангасы 45 ° иілген және тұнбалы және кең ұшы бар; ол, мүмкін, аяқтардың арасындағы мембрананы қолдаған, cruropatagium. Кейбір үлгілерде жұмсақ бөліктер сақталған, бірақ олар сирек кездеседі және аз ақпарат береді. Оның құйрығында, Rhamphorhynchus сияқты, ұшында шанақ бар ма, жоқ па - белгісіз. Алайда Фердинанд Бройли BSP 1938 I 49 үлгісінде шаштың бар екендігін хабарлады, бұл Dorygnathus-да пикноволокналары немесе қауырсындары және метаболизмі жоғары екендігі туралы мәлімет, қазіргі уақытта барлық птерозаврлар үшін.

Филогения

Ертедегі зерттеушілер Дорьгнатус пен Диморфодонның туыстығы көбінесе тіс түріндегі беткі ұқсастыққа негізделген деп болжаған. Барон Франц Нопкса 1928 жылы бұл түрді Rhamphorhynchinae деп атады, оны 1978 жылы Питер Велнхофер растады. Қазіргі заманғы Дорьгнатустың қатынастарын нақты кладистік талдаулар консенсусқа әкелмеді. Дэвид Унвин 2003 жылы оның Rhamphorhynchinae кладына жататынын анықтады, бірақ Александр Келлнердің талдаулары Диморфодон немесе Питеинозаврдан төменгі базальды позицияны көрсетті. Падиан салыстырмалы әдісті қолдана отырып, 2008 жылы Доригнатус филогенетикалық ағашта Скафогнатус пен Рамфоринхусқа жақын екендігіне, сонымен қатар бұл түрлер бірінен соң бірі өркендеудің сериясын қалыптастырғанына, яғни олар жеке кладқа біріктірілмейтіндігіне қорытынды жасады. Бұл Брайан Андрестің 2010 жылы жасаған кладистік зерттеуінің нәтижелерімен қайта қарама-қайшы болды. Келесі кладограмма Андрес бойынша Доригнатустың орналасуын көрсетеді:

Палеобиология

Дорьгнатус балық жейтін, балық пен басқа да сымбатсыз жемтіктерді ұзын тістерімен ұстайтын деп есептеледі. Бұл олардың қалдықтары Позидония шихтасының теңіз кен орындарында табылғанымен расталады, онда олар өте сирек кездесетін Campylognathoides птерозауырымен бірге кездеседі. Кейбір Dorygnathus үлгілерінің тістері қатты тағамдарды тұтынумен сәйкес келетін эмальды тозуды көрсетеді. Бұл бұл птерозаврлардың кейде молюскалар немесе қаңқалылар сияқты қатты қабықты олжаны жейтін, дюрофагтар болғандығын білдіреді. Доригнатустың өте жас жас тұқымдастары белгісіз, ең кішкентай табылған үлгісінің қанатының ұзындығы алпыс сантиметр; мүмкін олар ашық теңізден алысқа бара алмаған. Падианның тұжырымында, Дорьгнатус алғашқы жылдары салыстырмалы түрде тез өскеннен кейін, бір өлшемді кез-келген қазіргі заманғы жорғалаушыдан жылдам, жыныстық жетілуіне жеткеннен кейін баяу өсе берді, бұл қанаттары кең ерекше үлкен тұлғаларға әкелген болар еді.