Кіріспе

Аугуста Бильбилис - Римдіктер Испания Тарраконенсис провинциясында құрған қала (немесе муниципиум). Бұл жерде 40 жылы атақты ақын Марсиалдың туған жері болған. Қазіргі Калатаюд қаласы осы римдік жерге жақын орналасқан. Соңғы қазба жұмыстары кезінде қаланың бай өткеніне куәлік ететін, қоршаған аумақта басымдықты иеленетін көптеген қазіргі кездегі қалдықтар ашылды.

Алғашқы кезең және шығу тегі

Белбилис жергілікті келт-тиберлік қонысы Серро-де-Бамболаның биіктіктерінде және Сан-Патерноның бір бөлігінде, ежелгі Сегеданың солтүстігінде және Испанияның ішкі аймағындағы римдік колониясы полковник Цезарагустаның (қазіргі Сарагоса) оңтүстік-шығысында 60 км оңтүстік-батысында орналасқан. Бильбилис металл өңдеумен танымал болды. Оның тұрғындары Лузонес тайпасы деп аталатын Hispania Citerior кельт тайпаларының тобына жататын, олардың астанасы Бильбилис болған. Олардың ең алғашқы монеталары оңға қараған ер адамның басын, ал реверстегі портреттің сол жағында дельфинді, ал реверсте найза ұстаған салт атты мен Билбилис деген жазу бейнеленген. Бұл б.з.б. 2-ші ғасырдың аяғынан 1-ші ғасырдың басына дейінгі уақытқа жатады және олардың көпшілігі Британ мұражайындағы Иберия монеталары жинағының бір бөлігін құрайды. Бұл аймақты басып алған римдіктер мен лузондар арасындағы алғашқы байланыс б.з.д. Алайда, 1-ғасырда ғана римдік мәдениет, тіл және әдет-ғұрыптар біртіндеп ішкі аймаққа тарай бастады, жергілікті мәдениеттер римдік өмірдің көптеген және әртүрлі аспектілерін қабылдап, сонымен бірге өздерінің ерекше мәдениеттерінің аспектілерін сақтады.

Қаланың дамуы

Испанияны бейбіт ету және Юлий Цезарь қайтыс болғаннан кейін Август бірқатар әкімшілік реформаларды, соның ішінде Билбиль монастырын қолға алды. Эмерита-Аугустадан Кесараугустаға дейінгі негізгі жол жақын жерде өтіп, Билбилиске пайда әкелді. Қалаға Муниципиум мәртебесі беріліп, Аугуста Бильбилис атағы берілді. Август дәуірін азаматтық және қалалық кеңістіктерді монументализациялау сипаттайды. Қалада "Аугуста Библис" деген жазуы бар және губернатордың аты жазылған монеталар да соғылды. Август тұсында он, Тиберий тұсында төрт, Калигула тұсында бір данасы шығарылған. Ең қызықты монета - бұл Люций Элий Сеянды консул деп атаған, оның ар жағында Тиберийдің астында емен жапырақтарынан жасалған гүлдесте (цивикалық корона) ішінде COS (консул) мөр басылған. Сейанус қалаға игілік жасағандықтан, қала өркендеп, алайда оның сатқын екені дәлелденген соң, оның өліміне қатты қапаланды. Барлық мүсіндер мен ескерткіштер монетамен бірге "damnatio memoriae" -ге жатады. Оның есімін естеліктерден өшіру үшін "ас" немесе "семис" түріндегі монеталар қойылды. Кейбір сирек кездесетін монеталарда оның есімі әлі де анық жазылған. Пауль Л. Майер өзінің "Понтий Пилат" атты кітабында Сеянның Исаның өмірінде қандай рөл атқарғаны жайлы ойландыратын оқиға жазды. Сейан Пилатты Яһудеяға тағайындаған императордың бірі ретінде ықпалды орынға ие болған сияқты, өйткені Тиберий Капри аралында зейнетке шыққан. Сейан құлағаннан кейін, оның отбасы мен жақтастары аңғарылып, жылдар бойы жойылды. Бұл сұрақ туындап отыр: неге Пилат, қатал билеуші, яһудилердің Исаны айқышқа шегелеуге деген өтінішіне мойынсұнды? "Сен Рим патшасының досы емессің" деген сөздері ғана жеткілікті болды. Пилат өзінің басынан өлім қаупі төніп тұрғанын білген, сондықтан екі жылдан кейін Римге айыптауларға жауап беру үшін қайта шақырылды, бірақ Пилат ұзақ қысқы жолды таңдаған кезде Тиберий қайтыс болды. 38-41 жылы Билбилисте дүниеге келген атақты және көрнекті ақын Марсиал өзінің провинциялық тәрбиесін романтикалық сипатқа ие етті. Ол өлеңдерінде өз елін жиі мадақтаған, мысалы, римдік негізгі жолда батысқа қарай шамамен 24 км жерде орналасқан Aquae Bilbilitanorum күкіртті бұлақтары әлі күнге дейін шипажай ретінде пайдаланылады (Alhama de Aragón). Оның ең көркем өлеңдерінің бірі өзінің досы және азамат Лицинианның Билбилиске келгенін атап өтеді. Ол Римге жиырма төрт жасында көшіп келіп, онда отыз төрт жылдан астам уақыт болды, содан кейін үш жыл бойы Билбилиске оралды. Ақырында ол Римге оралып, соңғы (10-шы) кітабын жариялады және 103 жылы қайтыс болды.

Қала және оның ғимараттары

Қала Рим стилімен көптеген қымбат және күрделі құрылыс жобалары арқылы салынған. Жер бедерінің топографиясы Рим қалаларының әдеттегі тікбұрышты торларына қарама-қайшы, тік көшелер, төбелер мен пандустармен қатар, террасалық орналасуды талап етті. Террасалар арасындағы байланыс адамдар мен көліктер үшін дөңестің еңісінде үйлесімді бұрылысты жолдармен қозғалу үшін пандустар арқылы жүзеге асырылды. Жаңа ғимараттар Муниципиумды аймақтың саяси, әкімшілік, экономикалық және әлеуметтік орталығы болуға мүмкіндік берді. Осы функцияларды орындау үшін аркадалы алаңнан, ғибадатханадан, базилика мен куриядан және театрдан тұратын қалалық кешен салынды. Сондай-ақ, моншалар және гидравликалық резервуарлар желісіне негізделген күрделі нимфеум салынған, ол қалаға тұрақты сумен қамтамасыз ететін жер контурына бейімделген. Қаланың орта бөлігі негізгі ескерткіштерге, форумға және театрға бөлінді. Осы аймаққа қала қабырғаларындағы қақпалардан екі негізгі кіру жолы жиналды, біреуі Жалон өзені жағасында, екіншісі театрдың жанында. Калатаюд мұражайында су моншалары мен қала үйлерінің көптеген әдемі фрескаларын көруге болады.

Форум

Форум - бұл қаланың жоғарғы бөлігіндегі ғибадатхананың алдында орналасқан, мәрмәрмен және мүсіндермен безендірілген, ал портиктер, базилика, курия және крипто портикуспен қоршалған іс жүзінде төрт бұрышты алаң. Ол император Тиберийдің тұсында аяқталды, бірақ Траян дәуірінде кейінгі өзгерістер болды.

Театр

Театр форуммен тұтастай құрылған, ол бірнеше қақпалар мен дәліздермен байланысты. Оның құрылымы екі қабатты, екі жағында да Коринф астаналары бар және табиғи жер бедерінен пайдаланған. Ол жергілікті сипаттағы шоуларға арналған болуы керек, өйткені оның шамамен 4500 көрерменге арналған сыйымдылығы 3500 тұрғыны бар шағын қаланың қажеттілігінен әлдеқайда асып түседі.

Моншалар

Бұл қалалар бір төбе басында орналасқан, айналасында сумен қамтамасыз ететін бірнеше цистерналар бар. Бұл бұлақтардағы бөлмелер кальдарийдегі көтерілген бассейннен, латриналардан және т.б. тұрды. Көптеген бөлмелерде жоғары сапалы фрескалар салынған.

Калатаюд мұражайындағы экспонаттар

Калатаюд мұражайының көп бөлігі Билбилис қаласындағы археологиялық қалдықтардан тұрады. Бұларға сурет топтары, монеталар коллекциясы мен Юлий Клавдий императорлық отбасының портреттері бар мүсіндер коллекциясы кіреді. Олардың ішінде 2009 жылы табылған Августтың "capite velato" суреті ерекше қызығушылық туғызады, бұл Испанияда табылған осы ресми портреттің бірнеше үлгілерінің бірі.