Кіріспе
Токсикалық және тамақтануға байланысты оптикалық нейропатия - токсикалық заттың және/немесе тамақтанудың жетіспеушілігіне байланысты оптикалық жүйенің зақымдалуына байланысты көру қабілетінің нашарлауымен анықталатын медициналық бұзылулар тобы. Бұл аурулардың себептері әртүрлі, бірақ олардың белгілері мен белгілері бірдей, оларды осы мақалада қарастырамыз. Бұл аурулардың бірнешеуінде токсикалық және тамақтану факторлары өзара әрекеттесіп, рөл атқарады.
Белгілері мен симптомдары
Токсикалық және тамақтануға байланысты оптикалық нейропатиядағы көру қабілетінің төмендеуі екі жақты, симметриялық, ауыртпайтын, біртіндеп және прогрессивті болады. Дисхроматопсия, түстерді көрудің өзгеруі, көбінесе алғашқы симптом болып табылады. Кейбір науқастар кейбір түстердің, әсіресе қызыл түстің, жарықсыз немесе жарқын көрінгені байқалады; басқалары түстерді жалпы алғанда көре алмайды. Көру өткірлігін жоғалту фиксация нүктесінде бүктелген немесе көмескілеумен басталуы мүмкін, содан кейін біртіндеп төмендеуі мүмкін. Көру қабілетін жоғалтудың дәрежесі толығымен соқырлыққа дейін созылуы мүмкін, бірақ 20/400-ден асатын жоғалту сирек кездеседі, метанолды сіңіру жағдайында ғана. Перифериялық көру әдетте сақталады, өйткені жоғалу үлгісі, әдетте, орталық немесе цекоцентральді скотоманы, фиксация нүктесінде немесе оның айналасында көрнекілік өрісінің ақаулығын қамтиды. Бұл үлгіді визуалды тестілеу арқылы анықтауға болады. Тексеру кезінде шәкірттер әдетте жарыққа және жақын стимуляцияға қалыпты жауап береді. Жарық көзі мүлдем көрмей қалған адамдарда көздің көретін көздері жарыққа әлсіз немесе мүлдем жауап бермей, кеңейеді. Дисктің бастапқы кезеңінде қалыпты, ойық немесе гиперемиялық болуы мүмкін. Гипермия кезінде диск қан кетуі де болуы мүмкін. Көру нервіне созылатын зақым көру атрофиясының дамуына әкеледі, классикалық түрде көру дискінің уақытша сарғаюы ретінде қарастырылады.
Токсикалық оптикалық нейропатия
Токсикалық оптикалық нейропатияның бірнеше себептері бар. Олардың арасында: метанолды (ағаш спирті), этиленгликолды (автомобильдегі антифриз), дисульфирамды (созылмалы алкоголизмді емдеу үшін қолданылады), галогенді гидрохинолондар (амебицидтік дәрілер), этамбутол және изониязид (туберкулезді емдеу), линезолид және хлорамфеникол сияқты антибиотиктер, сондай-ақ хлорохин және оған байланысты гидроксихлорохин (лупус және ревматоидты артрит үшін) хлорохин ретинопатиясы деп аталады. Темекі - сондай-ақ токсикалық оптикалық нейропатияның басты себебі.
Тамақпен байланысты көру нерв ауруы
Тамақпен байланысты оптикалық нейропатияның басты себебі В тобындағы витаминдердің, әсіресе тиаминнің (В1 витаминінің), цианокобаламиннің (В12 витаминінің) және жақында мыстың жетіспеушілігі деп есептеледі. Пиридоксиннің (В6 витамини), ниациннің (В3 витамини), рибофлавиннің (В2 витамини) және/немесе фолий қышқылының жетіспеушілігі де әсер етеді. Ал алкогольді ішімдіктерді көп ішу және темекі шегушілердің өздері де тамақтанудың нашарлығына бейім. Анемиясы бар адамдар, сондай-ақ, ішек жолдарының В12 витаминін сіңіру қабілетінің төмендеуіне байланысты қауіпке ұшырайды.
Патофизиология
Жоғарыда аталған барлық қауіп факторлары митохондриялық тотықтырғыш фосфорилирлеуге әсер етеді. Осылайша, токсикалық және тамақтануға байланысты оптикалық нейропатиялар - бұл митохондриялық оптикалық нейропатиялар. Олардың клиникалық көрінісі митохондриялық оптикалық нейропатияның тумысынан пайда болған көрінісіне ұқсас, мысалы, Лебердің тұқым қуалайтын оптикалық нейропатиясы және Кьердің оптикалық нейропатиясы.
Диагностика
Токсикалық немесе тамақтануға байланысты оптикалық нейропатия диагнозы әдетте егжей-тегжейлі медициналық тарихқа және мұқият көзді тексеруге негізделеді. Егер аурудың себебі анамнезде анық көрсетілсе, онда нейросуретті зерттеу арқылы қысылу немесе инфильтрациялық зақымданудың мүмкіндігін жоққа шығару ұсынылады. Алайда, егер аурудың анатомиясы ерекше болса немесе оның себебін анық анықтамаса, басқа себептерді жоққа шығару және диагнозды растау үшін нейросуретке түсіру қажет. Нейросуретке алуды қажет ететін токсикалық немесе тамақтануға байланысты оптикалық нейропатия күдікті жағдайларының көпшілігінде МРТ сканерлеу жүргізіледі. Медициналық тарих пен физикалық тексеруге сүйене отырып, оптикалық нейропатияның себебі ретінде белгілі бір токсинді немесе тамақтану тапшылығын анықтау үшін қосымша зерттеулер жүргізілуі мүмкін. Мысалы, қанда метанол немесе В12 дәрумені деңгейін тексеру.
Емдеу
Токсикалық және тамақтануға байланысты оптикалық нейропатияны емдеу аурудың себебін анықтайды. Токсикалық оптикалық нейропатияны зақымдаушы затты анықтау және алып тастау арқылы емдеу керек. Аурудың алдын алу диагнозы әр түрлі болады, ол аурудың түріне, заттың түріне, алып тастау алдындағы жалпы әсеріне және диагноз қойылған кездегі көру қабілетінің жоғалу дәрежесіне байланысты болады. Тамақпен байланысты оптикалық нейропатияны тамақтануды жақсарту арқылы емдеуге болады. Емдеудің негізгі бағыты - ақуыз және жасыл жапырақты көкөністерді мол мөлшерде құрайтын дұрыс тамақтану, витаминдерді (тиамин, В12 витамини, фолий қышқылы, поливитаминдер) қабылдау және темекі шегуді және / немесе ішімдік ішуді азайту. Бұл жағдайда да болжамы өзгермелі және зардап шеккен адамға, емге ұмтылуға және диагноз қойылған кездегі көру қабілетін жоғалту дәрежесіне байланысты. Токсикалық және тамақтану нейропатиясында, көру әдетте бірнеше күн немесе апта ішінде қалыпқа келеді, бірақ толық қалпына келу үшін бірнеше ай қажет болуы мүмкін және көру қабілетін жоғалту қаупі әрқашан бар. Көру өткірлігі әдетте түстерді көруден бұрын қалпына келеді.
Эпидемиология
Өнеркәсіптік дамыған елдерде токсикалық және тамақтануға байланысты оптикалық нейропатия өте сирек кездеседі және негізінен белгілі бір дәрі-дәрмектермен, кәсіптік әсермен немесе темекі мен алкогольді пайдалану бұзылысымен байланысты. Алайда, дамушы елдерде, әсіресе ашаршылыққа ұшыраған аймақтарда, тамақтанудың әсерінен пайда болған көру нервінің зақымдануы жиі кездеседі. Бұл ауру барлық жынысты, нәсілді, жас топты бірдей зақымдайды.