Кіріспе

Макропсия – адамның көру қабілетін әсер ететін неврологиялық жағдай. Осы жағдайда көру өрісінің әсер еткен бөлігіндегі заттар қалыптыдан үлкендей көрінеді, бұл адам өзін шын мәнінде кішідей сезінуіне себеп болады. Макропсия, оның кері жағдайы микропсиямен бірге дисметропсияға жатқызылады. Макропсия басқа да көру қабылдауымен байланысты жағдайлармен байланысты, мысалы, анисейкония және «Алиса ғажайыптар елінде» синдромы (AIWS, сондай-ақ Тодд синдромы деп те аталады). Макропсияның себептері алуан түрлі: рецепт бойынша және заңсыз дәрі-дәрмектерден бастап мигрень мен (сирек кездесетін) күрделі жартылай эпилепсияға дейін, сондай-ақ эпиретиналық мембрана сияқты торлы қабықтың әртүрлі жағдайларына дейін. Бірақ, пациенттер әдетте эпизодтар кезінде саналы және ес жиіп, нақты егжей-тегжейлі мәліметтерді еске түсіре алатынын атап өту маңызды. Макропсиясы бар адамда психикалық аурулар болуы мүмкін емес. Каннабис, «сиқырлы» саңырауқұлақтар немесе кокаин сияқты дәрі-дәрмектердің химиялық әсерінен туындаған симптомдар, химиялық қосылыс организмнен шығарылғаннан кейін әдетте жоғалады. Вирус жұқтыру нәтижесінде макропсия пайда болған адамдар көбінесе толық жазылып, қалыпты көру қабілетін қалпына келтіреді. Бір көздің дисметропсиясы, анисейконияның бір түрі, бас ауруы, астенопия, оқу қиындықтары, тереңдікті қабылдау проблемалары немесе екі көру сияқты белгілермен көрінуі мүмкін. Дегенмен, бұл теория көп сынақтан өтті.

Құрылымдық ақаулар

Егер макропсия бір көзге әсер етіп, екі көздің суреттің мөлшері мен пішінін қабылдауында айырмашылықтар тудырса, бұл жағдай анизейкония деп аталады. Анизейконияның кейбір торлы қабықша ауруларымен байланысты екені белгілі. Эпиретинал мембрана метаморфопсия мен анизейконияны тудыруы мүмкін. Торлы қабықшаға көздік сұйықтықтың тым күшті жабысуынан туындайтын витреомакулярлық тартым фоторецепторлық жасушалардың бөлінуіне және қысылуына байланысты анизейконияға себеп болады. Макуласы шешілген ревматогенді ретиналық жарылудың хирургиялық жолмен қайта жабыстырылуы.

Вентральді окципитотемпоральді көру жолының артқы бөлігінде пайда болатын зақымдану макропсияны тудыруы мүмкін екендігі дәлелденген. Бұл зақымдану жедел артқы ми инфарктінен кейін пайда болған ишемиялық жасуша өлімінен болуы мүмкін.

Дәрі-дәрмектер

Рецепт бойынша берілетін дәрі-дәрмектердің жанама әсерлері ретінде макропсияны зерттеулердің көп бөлігі золпидем мен циталопрамға қатысты. Золпидем – ұйқысыздыққа тағайындалатын препарат, оның тиімділігі дәлелденгенімен, түрлі жағымсыз сезімдер туралы көптеген хабарламалар бар. Осы жағдайлардың бірінде анорексиямен ауыратын әйел 10 мг золпидем қабылдағаннан кейін 20 минуттан соң макропсияны бастан өткерген. Кейіннен сол әйел 5 мг және 2,5 мг золпидем қабылдағаннан кейін, әрбір жағдайда золпидемге байланысты макропсияның тағы екі эпизоды болды. Золпидемнің дозасы төмендеген сайын макропсия эпизодтарының қарқындылығы да төмендеді; мақалада интенсивтілік деңгейі пациенттің макропсия эпизодтары туралы айтқандарына негізделгендігі, ал сыртқы диагноз қойылмағаны көрсетілген. Хойлер золпидемге байланысты дезорганизацияның түрлі жағдайлары арасындағы айқын ұқсастықтарды атап көрсетті. Ұқсастықтардың бірі – барлық жағдайды әйелдер хабарлаған, дезорганизация мен алағайлық золпидемді алғаш рет қабылдағаннан кейін пайда болған, ал золпидемді тоқтатудан кейін қалдық әсерлер байқалмаған. Золпидемге байланысты макропсия әйелдерде жиірек кездеседі деп саналады, себебі әйелдерде плазмадағы золпидем концентрациясы 40%-ға жоғары, ал анорексиясы бар әйелдерде бұл көрсеткіш одан да артады. Циталопрамның әсерінен туындаған деп есептелетін макропсияның алғашқы жағдайында әйел 10 мг циталопрамды алғаш рет қабылдағаннан кейін макропсияны сезінген. Золпидем сияқты, циталопрамды тоқтатудан кейін макропсияның басқа эпизодтары байқалмады.

Заңсыз есірткілер

Кокаин қолдануға байланысты көру бұрмаланулары, мысалы макропсия пайда болуы мүмкін деген ұсыныстар бар. Дәрілік заттардың әсерінен туындаған уақытша макропсия эпизодтары организмнен химиялық заттардың шығуымен тоқтатылады.

Мигрень

Бұрынғы зерттеулер макропсияны мигреньмен байланыстырған. Мұндай зерттеулердің бірі жапон жасөспірімдері арасында жүргізілді, олар макропсиямен эпизодтық көру иллюзиялары туралы хабарлады және мигреньмен байланысты иллюзиялардың пайда болу жиілігі үш есе жоғары екенін көрсетті. Бұл иллюзиялар 16 мен 18 жас аралығындағы қыздарда ең көп кездеседі. Жапон жасөспірімдеріндегі макропсияның себебі эпилепсиялық ұстама болуы ықтимал емес, себебі жапон жасөспірімдерінің бар болғаны 0,3% ғана эпилепсиямен ауырады. Макропсияның, қозғалыс баяулауымен немесе баяулаусыз, көрініс құбылыстарындағы айырмашылықтар мигреньнің мидың әртүрлі бөліктеріне әсер етуінен туындауы мүмкін. Эпилепсиямен байланысты көру бұзылу эпизодтарымен бірге мазасыздық пен бас ауру да пайда болады. Вальпроин қышқылы осы типтегі ұстамаларды емдеу үшін қолданылса, окскарбазепин сияқты ошақтық ұстамаларға арналған құрылтайға қарсы препараттар эпилепсиямен байланысты макропсияны емдеуде де тиімді қолданылған.

Гипогликемия

Эндогенді гипогликемия көру қабілетінің әртүрлі бұзылыстарына және кейде макропсияға әкелуі мүмкін. Гипогликемияның осы түрі инсулиннің сырттан енгізілуінен басқа себептерге байланысты қандағы қант деңгейінің қалыптан тыс төмендеуі ретінде анықталады. Макропсия эксперименталды гипогликемия жағдайында және инсулинмен емделіп жатқан науқастарда байқалған.

Вирустар

Эпштейн Барр вирусы және жұқпалы мононуклеозбен ауырған пациенттер Alice in Wonderland синдромының басқа да белгілерімен қатар, көретін заттардың мөлшерінің ұлғаюын байқаған. Сонымен қатар, Эпштейн Барр вирусы бар және галлюцинацияларға шағымданатын пациенттерде МРТ-да аномалиялар анықталды. МРТ ми қабығының ісінуін, T2 сигналының ұзаруын және уақытша зақымдануларды көрсетуі мүмкін. МРТ-дан өзгеше, КТ-де ешқандай аномалиялар тіркелген жоқ. Сондықтан, Эпштейн Барр вирусы бар және көру галлюцинацияларына шағымданатын пациенттерге МРТ тексеруі ұсынылады. Макропсия ауруға байланысты барлық клиникалық белгілердің пайда болуына дейін немесе олардың жойылғаннан кейін пайда болуы мүмкін. Бұзылулардың ұзақтығы екі аптадан жеті айға дейін ауыспалы екені көрсетілген. Дисметропсияның пайда болуының қазіргі гипотезасы – бұл ретинаның созылуы немесе қысылуы нәтижесінде рецепторлардың орын ауыстыруына байланысты. Макропсия рецепторлардың ықшамдалуынан туындайды, бұл көрінетін суреттің үлкендеуіне әкеледі, ал микропсия ретинаның созылуынан туындайды, бұл рецепторлардың сирегірек таралуына және көрінетін суреттің кішіреюіне себеп болады. Макропсия жағдайында фоторецепторлардың жоғары тығыздығы объектіні үлкендей көрінуіне себеп болатын күшті стимуляцияға әкеледі. Кейбір жағдайларда макропсияның әсері көру өрісіне тәуелді екені көрсетілді, яғни көру бұрмалануының дәрежесі көру өрісінің бұрышына байланысты. Рецепторлардың таралуының біркелкі емес созылуы немесе қысылуы макропсияның көру өрісіне тәуелділігін түсіндіруге болады. Егер қысылу күштері фовеяға жақын болса, бұл жағдайда төменгі көру өрісінде макропсияның күшті көрінуіне себеп болады, ал рецепторлардың таралуы қысылмаған жоғары көру өрісінде әсері азырақ болады. Жаңа анисейкония тесті (NAT) вертикальды және горизонтальды меридиандарда макропсия немесе микропсияның дәрежесін тәуелсіз түрде өлшеуге мүмкіндік береді. Тест қара фонда қызыл және жасыл жарты шеңберлерден және ақ дөңгелек фиксациялық нысанадан тұрады. Қызыл жарты шеңбердің мөлшері тұрақты сақталады, ал жасыл жарты шеңбердің мөлшері 1% қадаммен өзгертіледі. Пациент бір уақытта бір көзін тексеру үшін қызыл-жасыл көзілдірік киеді және жарты шеңберлердің мөлшері бірдей болған кезде анықтауға тырысады. Бұл кері айналу шегі деп аталады, ал жарты шеңберлер арасындағы мөлшерлік айырмашылық анисейкония дәрежесі ретінде көрсетіледі. Оң мән объектінің үлкендеп көрінгенін және осылайша макропсияға сәйкес келетінін көрсетеді, ал теріс мән микропсияны көрсетеді. Жалпы алғанда, зольпидем және циталопрам сияқты белгілі бір препараттардың әсерінен туындаған макропсия туралы көп емес мәліметтер бар. Мұндай есептерді жинақтауға көбірек күш жұмсалса, макропсия тақырыбында зерттеулер көбейе түседі.