Кіріспе

Грек тарихшысы (б.з.д. шамамен 260 жылы қайтыс болған) Тауромендік Тимей (Τιμαῖος; б.з.д. 356 немесе 350 жылы туған; б.з.д. шамамен 260 жылы қайтыс болған) – ежелгі грек тарихшысы. Ежелгі авторлар оны Эфор (б.з.д. 4 ғасыр) мен Полибий (б.з.д. 2 ғасыр) аралығындағы ең ықпалды тарихшы деп кеңінен мойындаған. Ғалым Лайонел И. К. Пирсонның айтуынша, Тимей "шамамен бес ғасыр бойы гректер батысының тарихы бойынша ең беделді авторитет болып сақталды".

Өмірбаян

Тимей 356 немесе 350 жылы Сицилияның шығысындағы Тауромениумда (қазіргі Таормина) бай грек отбасында дүниеге келген. Оның әкесі Андромах 358 жылдан бері Тауромениумды Сиракузалық Дионисийден басып алғаннан кейін билік еткен династ болды. 316 немесе 315 жылдары Сиракуза тираны Агатокл Тимейді Сицилиядан қуған деседі, мүмкін оған деген қарсылығы себеп болған, бірақ ол туған қаласынан бұрын да кеткен болуы мүмкін. Тимей өзінің кем дегенде 15 жыл Афинада болғанын айтады, онда ол Милеттік Филиск, яғни Исократтың шәкірті болған. Ол сол кезде өзінің маңызды тарихи еңбегін жазды. Тимей шамамен б.з.д. 265 жылы Сицилияға қайтып келген болуы мүмкін, Гиеро II билік еткен кезде. Ол б.з.д. 264 жылдан кейін, шамамен 96 жасында қайтыс болды.

Қабылдау

Тимейді басқа тарихшылар, әсіресе Полибий қатты сынға алды. Оның өзінен бұрынғыларға деген әділетсіздігі оған Эпитимей (Επιτίμαιος, "қате іздеуші") деген лақап есімді берді. Полибий әскери істерде білгір, мемлекет қайраткері болғанмен, Тимей әскери тәжірибесіз, сипаттаған жерлерін жеке білмейтін, кітапханада отырып қана зерттеуші ретінде бейнеленді. Оған тағылған ең ауыр айып – жеке пікірлеріне ықпал еткенде шындықты қасақана бұрмалағандығы: сондықтан ол Сиракузалық Дионисий I мен Агатоклға әділдік танытпады, ал сүйіктісі Тимолеонды аса жоғары бағалады. Бірақ, тіпті Полибийдің мойындағандай, Тимей барлық қолжетімді деректер мен жазбаларды зерттеді. Оның мифтерге деген көзқарасы, оларды қарапайым түрінде сақтап қалғанын айтқандықтан, оларды жасыруға тырысқан рационалистік түсіндірулермен салыстыруға болады. Бұл, әдетте, оның graosyllektria (γραοσυλλεκτρία; "ескі киім жинаушы", немесе "қарт әйелдердің әңгімелерін жинаушы") деген лақап атының шығуына себеп болды, бұл оның ұсақ-түйек бұлшық еткендігіне меңзеді. Дионисий Галикарнас және Псевдо Лонгин екеуі де оны "салқынқандылық" үлгісі деп сипаттады, бірақ соңғысы оның қабілетті жазушы екенін мойындады. Тимейді мұқият оқыған Цицерон оның мазмұнының молдығы мен сөздерінің алуан түрлілігін ерекше мақтады. Тимей Гней Помпей Трог, Диодор Сицилиялық және Плутарх (Тимолеонның өмірінде) пайдаланған маңызды дерек көздерінің бірі болды.