Кіріспе

Хелен Келлердің рухын қосқан норвегиялық саңырау-соқыр қыз Рагнхильд Толлефсен Ката (1873 жылы 23 мамыр - 1947 жылы 12 ақпан) Норвегияда дұрыс білім алған алғашқы саңырау-соқыр адам болды. Ол саңырау, соқыр болса да, сөйлеуді үйренді. Оның табысты оқиғасы Хелен Келлер үшін де шабыт болды.

Ерте өмір

Рагнхильд Ката Норвегияның Опланд (қазіргі Иннланд) провинциясындағы Вестре Слидре еншісіндегі Катеитте дүниеге келген. Мұғалім және жазушы Холлвард Берг (18501922), 1887 жылы Рагнхильдпен танысқаннан кейін, оның Верденс Бангтағы қайғылы жағдайы туралы құмарлықпен жазды. Бұл мақаланы Ларс Хавстад оқыды, ол өзі де саңырау, Норвегияда саңырауларды оқытудың ізашарсы. Хавстадтың қайын інісі Элиас Хофгаард Хамар саңыраулар институтының әкімшісі болды және Хавстад Бергге онымен байланысуға кеңес берді. Хофгаард Катаны студент ретінде қабылдауға келісті және мемлекет оған ақы төлеуге келісті. 1888 жылы 15 қаңтарда Кётаның әкесі онымен бірге алғаш рет мектепке барды. Ол он төрт жаста еді, бұл қиын кезең болды. Ол бөтендерге күдікпен қарап, оларға қол тигізуге бейімделген жоқ. Кейде ол тістеп, айқайлап, тырнап-тартып жүретін. Алайда Хофгаард оны тыныштандырады, ол алдымен өзіне, содан кейін басқаларға сенім артады. Хофгаард "сөйлеу әдісін" өте талантты саңырау студенттерге жақсы нәтижемен қолданды. Ол осы әдісті Катаға қолданатынын мәлімдегенде, көптеген адамдар таңғалды. Хофгаард есту қабілеттері нашар және соқыр балаға сөйлеуді үйренудің пайдасы көп болады деп ойлады (мысалы, саусақ әліпбиін қолданудан гөрі). Хофгаард алдымен Катаға әріптерді айтуды, содан кейін екі әріпті бір ырғаққа біріктіруді және ақырында бірнеше ырғақты сөздерді үйретті. Алғашқы сөздері: ur ("күзет"), fot ("аяқ") және bord ("таблица"). Кейбір күн бойы сөздер нысандармен байланысты болды, содан кейін Ката бұл сөздердің нысанды атағанын түсінді. Содан кейін ол басқаларды түсіну үшін олардың аузына қолын қойып сөйлей бастады, сонымен қатар ол Брайль қаріпінде жазуды және оқуды үйренді. 1889 жылдың жазында Ката Перкинс соқырлар мектебінде Лора Бриджманға сабақ берген Мэри Свифт Лэмсонмен (1822-1909) кездесті. Сол кезде Лэмсон Катаның қарапайым сөйлемдерді айта алатынын айтты. 1890 жылы он жасар Хелен Келлер Рагнхильд Катаның оқиғасымен танысып, оның сөйлеуді үйренуге қабілеттілігіне таң қалды.

Кейінгі өмірі

Кейіннен Кёта кесте, тоқу және тоқу өнерін жақсы меңгерген. Ол 1891 жылы Скиендегі көрмеге жіберген бірнеше туындылары үшін құрметті атау алды, ал кейінірек өмірінде ол қолөнер арқылы өзін қамтамасыз етуге жеткілікті ақша тапты. 1897 жылы маусымда ол діни растау рәсімінен өтті, бұл оның мектепті тастауы керек дегенді білдірді. Оның дамуы тоқтады, және Хофгаард оған мектепке тағы бірнеше жыл өмір сүруге рұқсат алды. Ол 1900 жылдың 3 желтоқсанындағы санақ деректеріне сәйкес мектепте тіркелген. Кёта мектепті бітірген кезде, оның дамуы талантты саңырау (бірақ көретін) адамға ұқсас болды, бұған дейін бұл мүмкін емес деп саналған. Кётаның әкесі ол мектепте оқып жүрген кезде қайтыс болды. Мектепті бітірген соң, ол үйіне барып, анасымен бірге тұрды. 1904 жылы велосипедпен жол апатына ұшырағаннан кейін, Хофгаард оған үнемі келіп тұратын. Элайас Хофгаард 1906 жылы қайтыс болды. Анасы қайтыс болғаннан кейін, Ката әпкесімен бірге тұрып, соңғы он жыл өмірін Хамардағы Дьовес Велде өткізді. Ол 1947 жылы ақпанда бронхит ауруынан қайтыс болды. Ол әрқашан күлімсіреп, жақсы көңіл-күйде, көп сөйлеуші, Құдайға деген берік сенімі бар адам ретінде суреттеледі.