Кіріспе

Орализм – есту қабілеті бұзылған оқушыларды ауыз тілі арқылы, еріннің қозғалысын оқу, сөйлеу және сөйлеу үлгісін қайталау арқылы тәрбиелеу әдісі. Орализм АҚШ-та 1860 жылдардың соңында кеңінен қолданысқа енді. 1867 жылы Массачусетс штатының Нортгемптон қаласындағы Саңыраларға арналған Кларк мектебі осы тәсілмен оқытуды бастаған алғашқы мектеп болды.

XVI және XVII ғасырлар

Педро Понсе де Леон (1520-1584) көбінесе саңырауларға білім беруді ойлап тапқан адам ретінде танылады. Кейін Хуан Пабло Боне (шамамен 1579-1633) «Reducción de las letras y arte para enseñar a hablar a los mudos» деген кітап жариялады, ол саңырауларды оқытудың негізгі әдісі ретінде кеңінен тарады. Боне сөздерді қарым-қатынас құралы ретінде қолдаушы болған, сонымен қатар қол тілінің де пайдаланылуын қолдаған оралист еді.

XVIII ғасырдың басында

Америка Құрама Штаттарында 18 ғасырда естімейтіндерге ресми білім беру басталғаннан бері қол тілі мен ауызша білім беру қарама-қарсы тұрған, бүгінге дейін жалғасып келе жатқан қызу пікірталас тудырып отыр. Ауызша білім беру, естімейтін адамдарды жүйелі түрде оқыту Испанияда 1500 жылдардың ортасында басталды және бұл әлеуметтік-экономикалық мүдделердің нәтижесі болды. Шіркеу естімейтін адамдардың дауыспен мойынұсау мүмкін болмағандықтан, қасиетті тағайындалуға қатысуына тыйым салды. Естімейтін адамдарға сондай-ақ отбасылық мүлікті мұраға алуға тыйым салынды; демек, отбасылық мүлікті сақтау үшін Испаниядағы естімейтін мұрагерлер Педро Понсе де Леонға, Онядағы Сан-Сальвадор монастырында ол бір естімейтін адамды сөйлеуге үйреткенін естігеннен кейін жіберілді. Ауызша білім беру, естімейтін балалары бар жеңілдік таптарының мүшелеріне балаларының білімін бағыттап, оларды естімейтін қауымдастықтан алшақтатуға мүмкіндік берді. Сөйлеу жоғары сыныптармен және жоғары интеллектпен байланысты болды, ал қол тілі оның керісінше қабылданатын. Кол тілімен оқыту, жаңа дарвинистік көзқарасқа байланысты, көп ұзамай естімейтін балаларды оқытудың кем бағаланатын тәсіліне айналды.

Саясат

Испаниядағы 16 ғасырдың басындағы орализмге қатысты, 19 ғасырдағы оралистер ауызша сөйлеуді қарым-қатынастың жоғары түрі деп қарастырды. Олар орализмді және оның саңырауларға білім беру мен қызмет көрсетудегі әсерін жақтады. 19 ғасырдың соңына дейін Америкадағы саңырау педагогтардың көпшілігі өздері де саңырау болған. Алайда, Александр Грэм Белл сияқты оралистердің ықпалы арта түсті. Белл саңырау адамдардың кімге үйленуі керектігі туралы пікір білдірген жоқ. Керісінше, теріс евгеникашылдар "жаман гендердің" таралуын тоқтату үшін міндетті түрде мекемелерге орналастыру немесе стерилизация сияқты қатыгез шаралар қолданды. Белл орализмді "стерилизацияға қарағанда тартымды нұсқа" деп есептеді. Белл үшін орализмді енгізу саңырау адамдарға қалыпты және "жалпыға ортақ" өмір сүру мүмкіндігін ұсынуы мүмкін еді. Total Communication немесе SimCom сияқты кейбір стратегияларда сабақтар ауызша және қол тіліндегі ағылшын тілінің қосылған түрінде жүргізілді, мұғалімдер лекцияларын ағылшын тіліндегі сөздердің ретімен қолмен көрсетеді. Мысалы, қол тілінде қолданылмаған is, was және the сияқты сөздер мұғалімдермен қол әліпбиі арқылы жазылды. Жақында жүргізілген зерттеулер көрсеткендей, тыңдау және сөйлеу тілін пайдаланатын ауызша білім беру, естімейтін балаларға естің құрбыларымен теңдес сөйлеу дағдыларын сыйлайды, егер олар көкек имплантасын қолданса, бұл құрылғы саңырау қауымдастығында қызу талқылау тудырады.

Ауызша оқу мектептері

Кларктың есту және сөйлеу мектептері: есту қабілеті нашар және саңыр балаларға ауызша ағылшын тілін және тыңдау дағдыларын дамытуға көмектесуге бағытталған. Мектептің мақсаты – оқушыларды жалпы білім беру ортасына дайындау. Cleary School: бастауыш, орта және жоғары сыныптарда ASL және ауызша ағылшын тіліне назар аударады. Олардың Pre K курсы ауызша ағылшын тіліне бағытталған. Мемфис саңыраулар мектебі: балаларға ауызша ағылшын тілінде оқыту арқылы ауызша және жазбаша ағылшын тіліндегі дағдыларын дамытуды үйретеді. Moog Center for Deaf Education: туғаннан бастауыш сыныпқа дейінгі жастағы саңыр немесе есту қабілеті нашар балаларға және олардың отбасыларына тыңдау және ауызша тіл қызметтерін ұсынады. Текер Максон мектебі: Орегон штатының Портленд қаласында орналасқан ауызша тілдік ерте араласу және мектепке дейінгі білім беру мекемесі. Оқушылар қатарында саңыр немесе есту қабілеті нашар балалармен қатар, қалыпты есту қабілеті бар балалар да бар, олардың барлығы бірге оқып, бір-біріне пайдалы ортада білім алады. Мектептің миссиясы – "саңыр және есту қабілеті бар балаларды бірге тыңдауға, сөйлеуге, үйренуге және табысқа жетуге" үйрету.

Тиімділік

Құлақсыз адамдарға арналған ауызша бағдарламалардың ұзақ мерзімді нәтижелерін сандық тұрғыдан бағалаулар аз, бірақ бар зерттеулер көбінесе осы мәселені кохлеарлық имплантациясы бар балаларға қатысты қарастырады. Бір зерттеуде кохлеарлық имплантпен және имплантсыз құлақсыз балалардың ағылшын тілін меңгеру деңгейі салыстырылды. Прогноздық модельді қолдану нәтижесінде, имплантталған баланың ағылшын тілін дамытуы имплантталмаған балаға қарағанда жоғары және табысты болды. Прогноздық модель баланың жасын, қалдық есту қабілетін және қолданылатын коммуникация түрін тіл дамуын болжау үшін пайдаланады. Есту қабілеті бар балалармен салыстырғанда, кохлеарлық имплантталған балалар ағылшын тілін дамытуда кемшіліктерге тап болса да, имплант орташа есеппен бала имплантталмаған жағдайда туындауы мүмкін тілдегі үлкен кемшілікті азайтады (прогноздық модельге сүйенген). Авторлар баланы мүмкіндігінше ертерек импланттауды ұсынады. Аталған зерттеулер имплантталмаған баланың ым тілін меңгеруі және екі тілді/мәдени білім алуының есту қабілеті бар баламен салыстырғанда ағылшын тілін қалай дамытатынын қарастырмады. Көптеген зерттеулер көрсеткендей, құлақсыз балаға Американдық ым тіліне қолжетімділік беру олардың жалпы оқу үлгерімін жақсартады. Кохлеарлық импланттары жоқ ауызша білім алатын құлақсыз балалардың коммуникациясы бір жастағы есту қабілеті бар балалармен салыстырғанда көбінесе сирек және аз күрделі болады. Бұл коммуникация есту қабілеті бар балаларға қарағанда нашар түсініледі. Тілдік тұрғыдан алғанда, бұл коммуникация есту қабілеті бар балалардың ертерек жаста меңгеретін тілдік дағдыларына ұқсас. Сонымен қатар, ауызша білім алатын құлақсыз балалар экспрессивті коммуникация кезінде үйде қолмен әрекеттер/ымдауларды дауыспен бірге немесе оның орнына қолданады. Шындығында, жасы ұлғайған сайын, құлақсыз балалардың жазбаша мәтінді өңдеу дағдылары есту қабілеті бар балаларға қарағанда артады. Барлық зерттеулердің нәтижесі сөйлеу дағдылары оқу дағдыларын дамыту үшін маңызды деген сенімге қарсы дәлелдер келтірді және білім беру тәсілдеріне жазбаша тіл формаларын қалыптастыруға, оның аудио аспектілерінен бөлек, көбірек назар аударуды ұсынады. Сондай-ақ, сыныпта орализмнің табыстылығын болжауға нақты әдіс жоқ еді.

Әлеуметтік

Кейбір деректер бойынша, есту қабілеті бұзылған балалар ауызша ортада депрессияға, алаңдаушылыққа, жалғыздық пен ұят сезіміне тап болуы мүмкін.

Тарих

Аргентинадағы орализм тарихы 19-шы ғасырдың соңы мен 20-шы ғасырдың басында еуропалық әдістерді есту қабілеті бұзылғандарға ауызша білім беру арқылы енгізумен байланысты. Орализм кеңінен қабылдауға дейін Аргентинада саңырауларға білім беруге негізінен қолмен оқыту әдісі ықпал еткен. Бұл педагогикалық тәсіл коммуникацияның басты құралы ретінде қол тілінің қолданылуына негізделген. Осы тарихи оқиғаның шешуші сәті 1882 жылы Буэнос-Айресте Ұлттық Саңыраулар институты (Instituto Nacional de Sordomudos) құрылған кезде болды. Бұл институт орализмді басым оқу әдісі ретінде қолдауға маңызды рөл атқарды. Оның позициясына 1880 жылғы Милан конференциясының ықпалы зор болды, ол саңырауларды оқытуда қол тілін басым деп бағалады. 1887 жылы құрылған Аргентинаның Саңыраулар қауымдастығы (Asociación Argentina de Sordomudos) Аргентинадағы саңыраулар білімінде орализмді насихаттауға үлкен үлес қосты. Уақыт өте келе, Аргентинадағы саңырауларға арналған білім беру ұйымдары оралистік әдістемелерді қабылдай бастады. Оралистік мектептер ашылып, педагогтар осы әдістерді меңгерді. Осы кезеңде қол тілінің басты оқу құралы ретінде қолданылуы төмендеді.

Естімейтіндер мектебі Реабилитациялық ауруханада Мануэль Рокка

Бұл ауызша оқу мектебі Аргентинаның Буэнос-Айрес қаласында орналасқан. Онда балабақша және бастауыш сыныптар деңгейінде білім беру қызметтері ұсынылады. 172 оқушымен толық мектепте оқушы-мұғалім арақатынасы төмен, әр сыныпта орташа алты оқушыдан болады. Дәстүрлі академиялық бағдарламалармен қатар, мектеп оқушылардың білім алу тәжірибесін байыту үшін түрлі шеберханалар ұйымдастырады. Бұл білім беру мекемесінің ерекшелігі – студенттерге бір уақытта жалпы білім беретін мектептерде оқуға және ауызша оқу мектебі ұсынатын мамандандырылған қызметтерден пайдалануға мүмкіндік беретін икемділігі. Бұл тәсіл студенттерге білімдерін толықтырып, жан-жақты дағдылар дамытуға көмектеседі. Мектеп таңғы және кешкі ауысымдарда жұмыс істейді. Мекемеде мүмкіндігі шектеулі балаларға көмек көрсететін көмекші педагогикалық қызмет бар, онда балаларға жан-жақты күтім көрсетуге арналған мамандар тобы жұмыс істейді. Бұл команда әр оқушының үлгерімін және қажеттіліктерін үнемі бағалап, білім беруде кешенді және инклюзивті тәсілді қолдайды. Аргентинаның Буэнос-Айрес қаласындағы Escuela de Sordos саңыра және нашар еститін оқушыларға мамандандырылған білім беру қызметтерін ұсыну арқылы маңызды рөл атқарады, сондай-ақ аймақта инклюзивті және жекелендірілген оқу тәжірибесін дамытуға ықпал етеді.

Дау-жанжал мен қарсылық

Орализмнің негізгі сынларының бірі – ол саңырау адамдардың тіл меңгеруіне шектеулер келтіруі мүмкін. Сөйлеу тілін үйрену және эхолокация жасау қиын болуы мүмкін, ал кейбір саңырау адамдар есту қабілеті бар адамдар сияқты тіл дағдыларын дамытуда қиындықтарға тап болуы мүмкін. Бұл оқу жетістіктерінде және жалпы коммуникацияда қиындықтарға әкелуі мүмкін. Кейбір сыншылар ауызша сөйлеуге толық назар қою саңырау адамдардың әлеуметтік оқшалануына әкелуі мүмкін деп санайды. Егер олар ым тілінде жеткілікті білім алмаса – ол көптеген саңырау адамдар үшін оңай және табиғирақ болуы мүмкін – олар саңырау қауымдастығында тиімді қарым-қатынас жасай алмауы мүмкін. Бұл оқшалу және шеттелу сезіміне әкелуі мүмкін. Ым тілінің қолданылуы саңырау адамдардың танымдық дамуын қолдайтыны дәлелденген, дәл сияқты сөйлеу тілі есту қабілеті бар адамдарға көмектеседі. Орализмді сынға алатындар ым тілінің қолданылуын шектеу танымдық дамуға кедергі келтіруі мүмкін, бұл оқуға, мәселелерді шешуге және басқа танымдық қабілеттерге әсер етуі мүмкін деп мәлімдейді. Саңырау қауымдастығының көпшілігі ым тілін өздерінің мәдени сәйкестігінің ажырамас бөлігі деп есептейді. Ауызша сөйлеуге толық назар қою саңырау мәдениетін және сәйкестігін сақтау мен дамытуға бөгет болуы мүмкін, өйткені ым тілі осы мәдениеттің маңызды аспектісі болып табылады. Орализмге баса назар аудару саңырау адамдардың ерекше сәйкестігін қабылдаудың орнына, есту қабілеті бар адамдарға ұқсауға тырысу керектігі туралы хабарлама жіберуі мүмкін. Кейбір саңырау адамдар үшін сөйлеуді және эхолокация жасауды үйрену стресті және шаршатушы болуы мүмкін. Оралистік әдістер мен күтулерге сәйкес келуге жасалатын қысым эмоционалдық және психологиялық стреске әкелуі мүмкін, бұл олардың жалпы денсаулығы мен психикалық әл-ауқатына әсер етуі мүмкін. Кейбір адамдар оралистік әдістерді қолдана отырып сәттілікке жете алады, ал басқалары айтарлықтай қиындықтарға тап болуы мүмкін. Орализмнің тиімділігі есту қабілетінің деңгейі, жеке коммуникациялық қалаулар және тиісті ресурстар мен қолдаудың болуы сияқты факторларға байланысты кең ауқымда өзгеруі мүмкін. Кохлеарлық имплантаттар және есту аппараттары сияқты технологияның жетістіктері саңырау білімі саласындағы жағдайды өзгертті. Бұл технологиялар кейбір адамдар үшін ауызша коммуникацияны жеңілдеткенімен, бұл бір өлшемді шешім емес. Кейбір саңырау адамдар осы технологиялардан пайда көре алмайды немесе оларға қол жеткізе алмайды, ал ауызша сөйлеуге толық назар қою олардың қажеттіліктерін елемеуі мүмкін. Кейбір жағдайларда ауызша сөйлеуге толық назар қою "тілдің жетіспеушілігі" деп аталатын құбылысқа әкелуі мүмкін. Бұл саңырау адам толық және бай тілдік ортамен байланыспағанда болады, бұл олардың танымдық және тілдік дамуына ұзақ мерзімді әсер етуі мүмкін.