Кіріспе

Грециядағы туризмнің шолуы

Грециядағы туризм – елдегі экономикалық белсенділіктің маңызды бөлігі және елдің ең ірі салаларының бірі. Греция 1970 жылдан бері Еуропадағы маңызды туристік орын және мәдениеті мен тарихының байлығымен танымал, бұл оның 18 ЮНЕСКО Әлемдік мұрасы нысанында, сондай-ақ ұзақ жағалауында, көптеген аралдарында және жағажайларында көрінеді. 2019 жылы Грецияға 31,3 миллионға жуық турист келді, бұл 2015 жылғы 24 миллионнан асып түседі, бұл Грецияны Еуропа мен әлемдегі ең көп танымал елдердің біріне айналдырды және ұлттық жалпы ішкі өнімнің шамамен 25% құрады. Греция Еуропаның ең танымал ЛГБТ туристік бағыттарының бірі болып табылады. Діни туризм және қажырлы сапарлар, экологиялық туризм, конференциялық туризм және медициналық туризм кең таралған, сонымен қатар маусымдық туризмді дамытуға да бағытталған шаралар қолға алынуда. Елдің ірі туристік орындарына ел астанасы Афина, Санторини, Миконос, Родос, Корфу және Крит аралдары, сондай-ақ Халкидики түбегі кіреді.

Тарих

Грекиядағы туризмнің тамыры көне заманға дейін жетеді. Римнің Батыс Жерорта теңізінде басымдыққа ие болуынан бұрын, Магна Греканың грек колониялары мен жас Рим Республикасы арасында мәдени алмасу орын алды. Бірнеше ғасырлар өткен соң Грекия Рим империясына қосылғанда, екі өркениет арасындағы мәдени алмасудың нәтижесінде грек философиясы мен ғылымының танымал орталықтарына, мысалы Афина, Коринф және Фивыға көптеген ежелгі римдік туристер сапар шекті. Бұл Грекияның Рим империясының провинциясына айналуымен және гректерге римдік азаматтық берілуімен байланысты болды. Қазіргі Грециядағы туризм 1960-1970 жылдары дамып, жаппай туризм деп белгілі болды. Осы кезеңде қонақүйлер және басқа да инфрақұрылымдық нысандарды салуға ірі жобалар жүзеге асырылды, соның нәтижесінде елге келетін халықаралық туристердің саны жылдар бойы артты. Жазда ауа райы көбінесе ыстық және құрғақ, ал қыста – жұмсақ және ылғалды болады. Солтүстік Грецияда суық қыстар болады, ал Оңтүстік Греция мен аралдарда қыс әлдеқайда жылы өтеді.

Инфрақұрылым

Грекстан – туризмге үлкен тәуелділікте дамыған ел ретінде, туристерге арналған кең ауқымды мүмкіндіктерді ұсынады. Грекиядағы туристік инфрақұрылым 2004 жылғы Афина Олимпиадасынан бері едәуір жақсартылып, әсіресе, көп емес туристік аймақтарда бірқатар маңызды жобалармен кеңейіп келеді.

Жағажайлар

Кейбір танымал жағажай курорттары – Крит, Родос, Кос, Корфу, Кефалония, Занте және Скиатос, олар жыл сайын миллиондаған шетелдік туристерді қызықтырады.

Мариналар

Грецияда 51 марина және 14 661 тұрақ орны бар, олар кемелерге тұрақ, жанармай, су және электр энергиясы, телекоммуникация және жөндеу сияқты қызметтерді ұсынады. Грециядағы ең дамыған және жұмылыс мариналардың кейбіреулері Афина орталығынан бірнеше шақырым қашықтықта орналасқан. Афинаның оңтүстік жағалауындағы Алим мен Флисвос мариналарының біріктірілген сыйымдылығы 1800-ден астам кемеге жетеді.

Сапарлар мен жылу бұлақтары

Грекияда 752 жылу бұлағы бар. Олардың көптегені Ұлттық географиялық және минералды зерттеу институтымен емдік деп саналады. Олардың кейбіреулері ежелгі заманнан бері белгілі және пайдаланылып келген. Термалдық немесе емдік туризм, шын мәнінде, ежелгі әлемдегі туризмнің ең ерте түрінің бірі болды. 1983 жылы Грек муниципалитеттерінің жылу бұлақтары қауымдастығы құрылды. Бұл ежелгі "санаторийлердің" кейбіреулері Аристотельдің өзінің кезінен белгілі Адипсоста, Ксенофонт есімдерін атаған Лутракиде, император Траянның б.з. 2 ғасырында құрылған Траянуполиде орналасқан, ал басқалары Византия кезеңінде кездеседі, мысалы, Лангадас термалдық ванналары. 19 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың басында бұл ыстық бұлақтардың айналасында қонақүйлер мен мейрамханалар сияқты әлемдік деңгейдегі инфрақұрылымдар пайда болды, ал Жаңа Грек мемлекетінің де, Осман мемлекетінің де (оның құрамына енген аймақтар үшін) көрнекті өкілдері туристік инфрақұрылымға және жеке меншікке инвестиция жасады. Термалдық туризм 1960 және 1970 жылдары кеңінен таралды, ал 1980 жылдары ол әлеуметтік туризм бағдарламасымен үлкен қолдауға ие болды, ол нысандарды пайдаланушы зейнеткерлердің шығындарының көп бөлігін субсидиялады. Дегенмен, қазіргі таңда бұл шипажайларды жаңарту, қалпына келтіру және оларды заманауи стандарттарға сәйкес келтіру және халықаралық клиенттерді тарту қажеттігі туындап отыр. Бірақ қазірдің өзінде келушілер Позарда, Аидипсоста, Камена Вурлада, Коринфке жақын Лутракиде және Пелопоннес жағалауының батысындағы Кайафаста жоғары сапалы туристік инфрақұрылымды таба алады. Грекиядағы шипажай қалаларының толық тізімі елдің жылу бұлақтарының молдығын түсінуге көмектеседі.

Мұражайлар

Грек Республикасында түрлі мұражайлар орналасқан. Жалпы айтқанда, Грекиядағы әрбір ірі қала мен қалашықтың өзінің археологиялық мұражайы болады, онда сол маңайдан табылған жәдігерлер жиналған. Дегенмен, олардың көп бөлігі Афина сияқты үлкен қалаларда шоғырланған, олардың ішінде танымал Жаңа Акрополь мұражайы мен Ұлттық археологиялық мұражай бар. Бұдан өзге, Ұлттық галерея (Афина) сияқты көптеген галереялар да бар. Салоникада да көптеген мұражайлар бар, мысалы, Византия мұражайы. Барлығы алғанда, елдің барлық аймақтарында туристерге оңай қолжетімді шамамен 150 мұражай жұмыс істейді.

Археологиялық орындар мен қалалар

Грекияның шағын-шоғырлы жерлерінде көптеген археологиялық орындар бар, олардың көпшілігі туристерге танымал. Грекияның астанасы Афинада көптеген археологиялық орындар орналасқан, олардың ең танымалдары – Акрополь, Олимпиялық Зевс ғибадатханасы, Көне Афина зираты Керамейкос, Филопаппу төбесі, Жел мұнарасы, Платон академиясы және Көне Агора. Аттиканың іргелес аймағында Марафондағы жерлеу үйінділері – Марафон күмбездері орналасқан. Марафон шайқасынан және сол аймақта табылған заттар жақын жердегі Марафон археологиялық мұражайында сақталады. Батыс Аттикада Елеусис орналасқан, ол б.з.д. 1700 жылдан бастап б.з. 4-ші ғасырына дейін Елеуси құпияларының, яғни Деметра мен Коре құпияларының орны болды. Аттиканың шығыс шетінде Соунион орналасқан, онда Посейдон ғибадатханасының қираған қалдықтары бар. Орталық Грекияда ежелгі Афинамен бәсекелескен және грек мифологиясында кездесетін ежелгі қала – Фива орналасқан. Дельфиде ерекше ежелгі театр бар, онда Оракул орналасқан. Термопила негізінен б.з.д. 480 жылы болған шайқаспен танымал, онда жеті мыңнан астам грек әскері (оның ішінде 300 спартандық) парсылардың 70 000-ден 300 000-ға дейін жететін әскерін тоқтатты. Материктің оңтүстігін билейтін Пелопоннес түбегінде көптеген археологиялық орындар бар. Солтүстік жағынан бастап, қазіргі заманғы осы атпен аталатын қаланың жанындағы Көне Коринф орналасқан. Түбектегі солтүстік-шығыс бөлігінде ежелгі театры бар Эпидавр (қазір қайта жаңартылған); бірнеше ежелгі қираған жерлері бар Аргос, оның ішінде Герайон; және грек мифологиясында Геракл Гераның Немеялық арыстанын жеңген және ежелгі дәуірде Немея ойындары өткізілген Немея. Бірақ ең маңыздысы – Микены, ол б.з.д. 1600 жылдан б.з.д. 1100 жылға дейінгі кезеңде Грек цивилизациясының маңызды орталықтарының бірі болды, Оңтүстік Грекияның көп бөлігін және Кіші Азияның батыс бөлігін билеген әскери бекініс. Б.з.д. 1600 жылдан б.з.д. 1100 жылға дейінгі Грек тарихының кезеңі Микендік деп аталады, ол Микенге сілтеме жасайды. Осы аймақтағы Тиринф те Микен археологиялық орыны болып табылады. Пелопоннестің орталығында Спарта орналасқан, онда қазіргі қаланың жанында ежелгі қираған орындар бар, ең маңыздысы Леонидтің қабірі; Афина Алая ғибадатханасы бар Тегея, ежелгі Грекияның маңызды діни орталығы; және Паузаний әлемдегі ең көне қала деп атаған Ликосура. Түбектегі батыс жағында Месенияның солтүстік-шығыс бөлігіндегі археологиялық орын Басса; Эпаминондас б.з.д. 369 жылы қайта құрған ірі классикалық қала-мемлекеттің қираған қалдықтары бар Мессена; және Пилоста Нестор сарайының қираған қалдықтары, бұл үлкен кеш Эллада кезеңінің негізгі құрылысы, бұрын бекінілген қабырғамен қоршалған болуы мүмкін. Солтүстік-батысында көптеген ежелгі қираған ғимараттары бар Олимпия орналасқан, оның ішінде Зевс ғибадатханасы, Гера ғибадатханасы, Палестра және Леонидайон. Грекияның батыс бөлігіндегі Эпирдегі археологиялық орындарға Эпирдің Пирр есімді ежелгі астанасының қираған қалдықтары бар Амбрация; Геродоттың айтуынша, б.з.д. екінші мыңжылдыққа дейін сонау заманға дейін бар екендігі айтылатын ең көне грек оракулы ретінде қарастырылатын Додонаның қасиетті орны; Ахеронның аузына жақын Елея; және Гитана. Эпирдегі Никополис немесе Актиа Никополис 31 жылы Октавиан Антоний мен Клеопатраны Актиумда жеңгенін еске алу үшін құрылған. Сонымен қатар, кейбір адамдар Ахеронның Некромантионының қираған қалдықтары бар деп санайды, ол Аид пен Персефонаға арналған ежелгі грек храмдары. Грекияның орталық бөлігіндегі тағы бір аймақ – Фессалияда Фрурио төбесіндегі археологиялық орын бар. Грекияның екінші қаласы Салоники «Қосастана» деген лақап атымен белгілі. Онда көптеген тарихи ғимараттар, соның ішінде Дүниежүзілік мұра орындары бар, олардың ішінде Галерий аркасы мен ротондасы, Панагия Халкеон шіркеуі және Ақ мұнара. Македонияның іргелес аймағында ежелгі македониялықтардың қасиетті жері Дион орналасқан. Дионда Зевске арналған үлкен ғибадатхана, сондай-ақ Деметра мен Изиске арналған бірнеше ғибадатханалар бар. Пелла, сондай-ақ осы аймақта, ежелгі Македонияның астанасы және Ұлы Ескендір мен Македонияның Филипп II-нің туған жері. Македониядағы басқа археологиялық орындарға Халкидикедегі Олинф; Македония патшасы Филипп II Кринидтер немесе Кренидтер фракиялық колониясы орнында құрған Филиппи; Эдони халқының бұрын мекендеген Амфиполис; Олимпке жақын ежелгі қала Лейбетра, мұнда Орфейді Музалар жерлеген; Аристотельдің туған жері ретінде белгілі ежелгі қала Стагираның қираған қалдықтары; және Македония патшалық қабірлері мен ежелгі Македония астанасының қираған қалдықтары орналасқан Вергина, Дүниежүзілік мұра. Қазіргі Грекияға тек батыс бөлігі ғана тиесілі Фракияда Абдерада археологиялық орын бар. Дидимотейхо – Түркия шекарасына жақын салынған тарихи қала, онда көптеген ежелгі грек, византиялық және османдық ескерткіштер бар, оның ішінде ежелгі қала Плотинополистің қираған қалдықтары, қаланың төңірегінде салынған византиялық бекіністер, 1420 жылы салынған Баезид мешіті және Еуропадағы ең көне хамам – Silent Baths. Грек аралдарында да көптеген тарихи орындар бар. Халкис Эвбеяда орналасқан. Делос – Киклад аралдарындағы, көптеген археологиялық орындарымен танымал, оның ішінде Стоивадейон, Делиандар ғибадатханасы, Арыстан террасасы және Дельфин үйі бар, адам тұрмайтын арал. Пирейге жақын Сирос аралдарында, соңғысына 2,5 сағаттық теміржолмен байланысқан неоклассикалық қала Гермополис, онда екі мәдениет және екі дін үйлесімді және бейбіт өмір сүрген. Онда жағажайлар, классикалық театр, казино, жалпы аурухана және көруге таң қалдыратын көптеген орындар бар. Киклад аралдарының бірі Санториниде ежелгі Тера орналасқан, бұл биік, 360 метрлік Месавуно тауының тіктеу беткейіндегі ежелгі қала және Акротири, Миной бронза дәуірінің қонысы. Самос аралшасындағы храм кешені – Панэллиндік діни қасиетті орындардың бірі. Крит, Грекиядағы ең үлкен арал, оңтүстіктегі Фестос, шығыстағы Закрос және ең маңыздысы, орталықтағы Кносс, Миной сарайының қираған қалдықтарымен танымал археологиялық орындарға ие. Додекан аралдарының бірі Родос Акропольге ие, ол Көне Грек кезеңінен (б.з.д. 5-3 ғасырлар) қалған бекініс; гректер, римдіктер, византиялықтар, Сен-Жан рыцарлары және османдықтар тарапынан біртіндеп бекітілген Линд аралшасының Акрополі; және Көне Камейрос қаласы. Жақын орналасқан Кос аралшасында Асклепейон орналасқан, ол ежелгі әлемдегі ең үлкен емдеу храмдарының қираған қалдықтары және қазіргі медицинаның әкесі Гиппократтың білім алған жері. Грекияның шығыс шетіндегі Кастеллоризо аралшасында Ликий қабірі орналасқан, ол ежелгі Анатолиялық Ликий цивилизациясы салған тас қабір.

ЛГБТ туризмі

Грекия сонымен қатар Еуропаның ең танымал ЛГБТ туристік бағыттарының бірі болып табылады, әсіресе оның ең ірі қалалары Афина мен Салоники және Лесбос, Санторини, Скиатос және Миконос сияқты кейбір аралдары. Миконос – ЛГБТ қауымдастығына арналған көптеген мекемелері бар, жақсы белгілі гейге қолайлы бағыт. Скиатос пен Миконос Еуропа және әлемдегі ең ЛГБТ-ға қолайлы бағыттардың қатарында саналады.

Діни туризм

Грекия басқа елдермен бірлесіп, Метеорадағы және Афон тауындағы христиан монастырлары сияқты маңызды тарихи діни орындары бар аймақтарға діни туризм мен қажылық сапарларын дамытуда.

Медициналық туризм

Грекияның қоңыржай климаты, жоғары білікті медициналық персонал және соңғы медициналық жаңалықтар да елдің медициналық туризм индустриясына үлес қосуда.

Экотуризм

Соңғы жылдары Грекия экотуризм (әсіресе, жаяу серуендеу, каноэмен жүзу, үңгірлерді зерттеу және альпинизм) үшін танымал бағытқа айналды. Грециядағы шаңғы тебуге арналған негізгі орындар – Арахова, Калаврита, Карпениси және Метсово. Грекия үкіметі қоршаған ортаны сақтауға көмектесу және оны жақсарту мақсатында экотуризмді дамытуға тырысуда. Осылайша, туристер мен жергілікті тұрғындар таза табиғаттың құрметіне бөлене алады.

Конференциялық туризм

Академиялық, бизнес немесе мәдени нарықтарға бағытталған конференциялық туризм Грекияның ұлттық туризм саясатының тірегі болып табылады. Осының нәтижесінде, жергілікті билік органдарының күшті қолдауымен грек үкіметі жаңа конференциялық кешендерді құру және қолданыстағыларын кеңейту үшін қолма-қол ақшалай гранттар, лизинг, жұмыспен қамтуға жәрдем және салық жеңілдіктерін ұсынып келеді. «Кездесулер мен мотивациялық саяхаттар» журналында жарияланған соңғы есепте Грекия конференцияларға арналған түнгі тұру саны бойынша әлемде сегізінші орынға ие болды. WTTC (Әлемдік саяхат және туризм кеңесі) жүргізген Туризмнің спутниктік есептік зерттеулері Грекияға бизнес-сапарлардан түсетін кірістердің 2001 жылы 1,51 млрд АҚШ долларынан 2011 жылы 2,69 млрд АҚШ долларына дейін өседі деп болжанып отыр. 1998 жылы бұл көрсеткіш 1,18 млрд АҚШ долларын құрады.

Төрт маусымдық және қысқы туризм

Үкімет Грекияда төрт маусымдық және қысқы туризмді дамытуды жоспарлап отыр, бұл халықаралық саяхатшылар ағынын одан да арттыруға әкелуі мүмкін.

Экономикалық әсері

Сонымен қатар, мыңжылдық басынан бері туризмге жұмсалатын қаржы едәуір артты, 2000 жылы 17,7 млрд АҚШ долларын құраса, 2004 жылы 29,6 млрд АҚШ долларына жетті. Туризм саласында тікелей немесе жанама түрде жұмыс істейтіндердің саны 659 719-ға жетіп, сол жылы елдің жалпы жұмыспен қамтылуының 16,5% -ын құрады.

Қонақтар

2009 жылы елге 19,3 миллионнан астам турист келді, бұл 2008 жылы келген 17,7 миллион туристен айтарлықтай көп. Туристердің көп бөлігі Еуропалық Одақтан (12,7 миллион), одан кейін Америкадан (0,56 миллион), Азиядан (0,52 миллион), Океаниядан (0,1 миллион) және Африкадан (0,06 миллион) келді. 2007 жылы елімізге кез келген басқа ұлттан көп британдықтар келді – олардың саны 2,61 миллионға жетті, бұл сол жылғы елдің туристерінің 15% құрады. Сонымен қатар, сол жылы 2,3 миллион неміс, 1,8 миллион албан және 1,1 миллион болгар елге келді. 2016 жылдың қарашасында Австрия, Қытай сияқты, Грекияны өз азаматтары үшін ең танымал туристік бағыт деп жариялады. Осыған байланысты Грекияның бұрынғы туризм министрі Арис Спилиотопулос 2010 жылдың соңына дейін Шанхайда Грекия Ұлттық Туризм Ұйымының кеңсесін ашатынын мәлімдеді, қазіргі уақытта GNTO Қытайда екі кеңседе жұмыс істейді – Шанхайда және Пекинде. 2013 жылы Грецияға 17,93 миллионнан астам турист келді, бұл 2012 жылмен салыстырғанда 10% өсімді көрсетті. 2014 жылы Грецияны 22 миллионнан астам турист барды, ал 2015 жылы бұл көрсеткіш 26 миллионға жетті, ал 2016 жылы 28 миллион келуші күтілуде, бұл елді Еуропа мен әлемдегі ең танымал туристік орындардың біріне айналдырады. Грецияда туризм әдетте мамыр және қыркүйек айлары аралығында өркендейді, осы кезеңде барлық туристік сапарлардың шамамен 75% жүзеге асады.

Елдер бойынша келушілер

2022 жылы Ұлыбритания Грекия үшін ең ірі туристік нарық болып саналды, шамамен 4,4 миллион турист елді аралады. Германия мен Франция да Грекияға сәйкесінше 4,3 миллион және 1,7 миллион саяхатшымен кірді. Дәстүрлі түрде Германия, Ұлыбритания, Италия, Франция және АҚШ Грекияның басты туристік нарықтары болып келген. 2022 жылы ең көп келушілерді топ-10 елдің ішінде: 2009 жылғы «Евровидение» ән байқауында Грекияны өкілдік еткен, қазіргі уақытта Грекия туризмінің елшісі болып табылады. Ұлттық Грекия туристік ұйымының (GNTO) веб-сайтындағы жарнамалар әлі де теңіз, күн және құм үштігіне баса назар береді. Дегенмен, туристік науқан маңызды өзгерістерге ұшырап, қалалық демалыс пен конференциялық туризм, сондай-ақ мәдени және денсаулықты нығайту туризмі ілгерілетуде. Жаңа науқанның нәтижесі туристік кірістердің өсуіне ықпал етеді деп күтілуде. Жарнамалық роликтердің атауы – «Грекияда сіз».