Кіріспе
Француз академигі (1866-1946) Анри Хаузер (19 шілде 1866 - 27 мамыр 1946) - француз тарихшысы, географы және экономисі. Ерте заманауи кезеңнің экономикалық тарихын зерттеудің ізашарсы, сонымен қатар қазіргі экономикалық мәселелер туралы жазды және француз университетінде құрылған экономикалық тарих бойынша алғашқы кафедраны басқарды. Ол Оран қаласында орта таптық еврей отбасында дүниеге келді. Олар денсаулық жағдайына байланысты Француз Алжиріне көшіп кеткен, бірақ Хаузер төрт жасында Францияға оралды. Хаузер Париждегі Кондорце лицейінде, содан кейін Эколь Нормаль Супьерьеде білім алды, онда ол кіру және оқудан шығу емтихандарында бірінші болды. Алғашында ол провинциялық лицейлерде сабақ берді, 1892 жылы докторлық дәрежесін 16 ғасырдағы гугенот көшбасшысы Франсуа де ла Ну туралы диссертациямен алды. Хаузер Клермон Ферран университеті ежелгі және ортағасырлық тарих профессоры, Дижон университеті қазіргі заманғы тарих және география, Соббонна университеті тарих және экономикалық тарих профессоры болды. 1905 жылы жазған "Американ империализмі" атты кітабында Еуропаның құлдырауы мен АҚШ-тың үстемдігі туралы айтылса, 1915 жылы жазған "Алмандардың экономикалық кеңею әдістері" атты еңбегінде Бірінші дүниежүзілік соғыстың басталуында неміс өнеркәсібінің рөлі туралы айтылған. Габриэль Монод жетекшілік еткен докторлық диссертациясы XVI ғасырдағы гугеноттар көшбасшысы Франсуа де ла Ну туралы болды. Оны сол жылы Хашетт баспасында жариялады және Жан Ревилл Revue de l'histoire des religions журналында қарады. Ревилл диссертацияның эрудициясын және Хаузердің зерттеуі де ла Нудің беделін жаңаша жарыққа шығарғанын атап өтті.
Henri Hauser (19 July 1866 – 27 May 1946) was a French historian, geographer, and economist. A pioneer in the study of the economic history of the early modern period, he also wrote on contemporary economic issues and held the first chair in economic history to be established at a French university. He was born in Oran into a middle class Jewish family who had moved to French Algeria for health reasons but returned to France when Hauser was four years old. Hauser was educated at the Lycée Condorcet in Paris and then at the École Normale Supérieure where he came first in both the entrance and leaving examinations. He initially taught in provincial lycées before taking his doctorate in 1892 with a thesis on the 16th century Huguenot leader, François de la Noue. Hauser went on to become a professor of ancient and medieval history at the University of Clermont Ferrand, modern history and geography at the University of Dijon, and finally a professor of history and economic history at the Sorbonne from 1919 to 1936. His 1905 book L'impérialisme américain predicted the decline of Europe and the dominance of the United States, while his 1915 Méthodes allemandes d'expansion économique analyzed the role played by German industry in the outbreak of World War I. His doctoral dissertation, supervised by Gabriel Monod, was on the 16th century Huguenot leader, François de la Noue. It was published by Hachette that same year and reviewed by Jean Réville in the Revue de l'histoire des religions. Réville noted the dissertation's erudition and the new light shed on de la Noue's reputation by Hauser's study.
Академиялық мансап
Хаузердің алғашқы университеттік қызметі 1893 жылы Клермон Ферран университеті ежелгі және ортағасырлық тарих бойынша лектор (курс жүргізуші) болды. Ол жерде ол 16 ғасырдың діни және экономикалық тарихына жаңа жарық түсіретін бірнеше зерттеулерді жариялады, соның ішінде Voyage du Levant. Хаузер Филипп Канаедің 1573 жылы Константинополге жасаған сапары туралы бұрын жарияланбаған жазбасын Франция ұлттық кітапханасынан тапты. Ол итальянша қолжазбаны аударған және оны 1897 жылы кеңінен жазбалармен және Канайдың өмірбаянымен бірге басып шығарған, ол оның өмірінің бұрынғы жазбаларындағы көптеген қателерді түзеген. Хаузер 1896 жылы Клермон Ферранда тарих профессоры болып тағайындалды және 1899 жылға дейін университетте болды, ол кезде Дрейфус ісі оның орнын ұстай алмады. Сол жылы ол Клермон Ферранда адам құқықтары лигасының бөлімін құрды және Дрейфустың елге опасыздық жасағаны үшін "заңсыз" деп айыптауды шабуылдайтын бірқатар қоғамдық дәрістер берді. Хаузер: "Мен Францияның ұлы әрі асыл, өзінің әділдік пен ақиқатқа деген адал екенін қалаймын" деп жазды. Университеттегі антисемит студенттер мен оңшыл баспасөз оны "саткын" және "пруссиялық" деп атады. 1921 жылы, ал 1927 жылы университеттің экономикалық тарих кафедрасы берілді. Мәдениет тарихшысы Пим ден Боердің айтуынша, Хаузер "кең тақырыптар бойынша ерекше білімді" болған, бұл оның стипендиясында көрініс тапқан. Өзінің бүкіл мансабында Хаузердің көзқарасы көп салалы болды және тарихи стипендияда экономика мен географияның рөлін атап өтті, бұл көзқарастар 1903 жылы L'enseignement des sciences sociales және оның 1906 жылы "La Géographie humaine et l'histoire économique" атты әсерлі очергінде айтылған. Сондай-ақ, ол Жозеф Феврмен бірге Франция мен оның отарлары туралы екі кітаптың авторы болды: Régions et pays de France (1909) және Notre Empire colonial (1910). Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Хаузер Франция сауда министрі Этьен Клементелдің кеңесшісі болып жұмыс істеді, кейін 1919 жылы Париж бейбітшілік конференциясында экономикалық комитетте болды. Генри Хаузер мен Генри Хитье 1915-16 жылдары Ұлттық экономикалық кеңею қауымдастығы үшін француз өндірісіне қатысты ірі зерттеу жүргізді. Тергеуді Пол де Рузиер басқарды. Хаузердің "Méthodes allemandes d'expansion économique" атты еңбегінде ол соғыстың басталуында неміс өнеркәсібінің рөлін талдаған. Кітапты ағылшын тіліне Манфред Эмануэль мен Хаузер аударды және 1917 жылы Лондонда және 1918 жылы Нью-Йоркте Германияның коммерциялық тұтануы деп жарияланды. Америкалық басылым Германияның жеңілісі жақын қалғанын және одақтас мемлекеттердің бейбітшілік туралы келісім шарттарын қарастырып жатқан кезде жарық көрді. Осы басылымның алғы сөзінде Джеймс Лоуренс Лафлин былай деп жазды: Мен Германияның әлем нарықтарында өзінің айрықша орнын иеленіп отырған әдістерін осылай толық және ақылды түсіндірген басқа бірде-бір қол жетімді авторитетті білмеймін. [ ] Бұл том біз үшін де, француздар үшін де қажет. Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Хаузер өзінің негізгі мамандығына, ерте заманауи кезеңнің тарихына оралды, бірақ көптеген қазіргі тарихи, экономикалық және географиялық тақырыптарда жариялауды жалғастырды. Ден Боердің айтуынша, Хаузердің осы кезеңдегі ең үздік тарихи еңбектерінің бірі - 1933 жылғы "Испанияның алдын алуы" (1559 - 1660), ол "оңайлы түрде шеберлік пен түпнұсқалық синтез деп саналады" деп сипаттады. Ол Хаузердің өлімінен кейін көп ұзамай Societe d'Histoire Moderne жиналысында оқылған қағаздағы Августин Ренодеттің пікірін қайталайды. Соғыс аралығындағы кезеңде Хаузердің халықаралық қатысуы арта түсті. 1918 және 1920 жылдар аралығында ол Оксфорд университетіндегі Альфред Циммернге үнемі баратын, ал Циммерн соғыстан кейінгі дипломатиялық жағдайлар бойынша жұмыс істеу үшін жиі Парижге баратын. 1923 жылы Хаузерді Эдвин Ф. Гей Гарвард университетінде алмасу профессоры болуға шақырды, онда ол экономика курсын оқытты және университетте де, басқа да американдық қалаларда да түрлі дәрістер берді. 1929 жылы ол Лондон Король колледжінде және Лондон экономика мектебінде конференцияларға және дәрістерге шақырылды, онда ол Уильям Беверидж бастаған баға тарихы жөніндегі халықаралық ғылыми комитеттің құрылтайшы мүшелерінің бірі болды. Оның жігерлендіруімен Пьер Монбег докторлық диссертациясын Бразилиядағы алғашқы қоныстар туралы оқыды. Хаузер сонымен қатар Француз Альянсының тірегі болды. Ол мен оның ағасы Феликс Пол 1880-ші жылдардың соңында, оның құрылғаннан кейін бірнеше жыл өткен соң мүше болды. 1912 жылы оның ...
I know of no other available authority who has so fully and so intelligently explained the methods by which Germany has gained her remarkable position in the markets of the world. [ ] This volume is as necessary to us as to the French. After World War I ended, Hauser returned to his primary specialty, the history of the early modern period, but continued to publish on many contemporary historical, economic and geographical subjects. According to den Boer, one of Hauser's finest historical works from this period was his 1933 La prépondérance espagnole (1559 1660) which he characterised as "rightly considered a masterly and original synthesis." It echoes the view of Augustin Renaudet in a paper read at a meeting of the Société d'Histoire Moderne shortly after Hauser's death. In the interwar period Hauser had an increasingly international presence. Between 1918 and 1920, he regularly visited Alfred Zimmern in Oxford University and Zimmern was also frequently in Paris to work on the post war diplomatic conditions. In 1923, Hauser was invited by Edwin F. Gay to be an exchange professor at Harvard University where he taught an economics course and gave various lectures both at the university and in other American cities. In 1929 he was invited to give conferences and lectures at King's College London and the London School of Economics where he became one of the founder members of the International scientific committee on price history led by William Beveridge. At his encouragement, Pierre Monbeig focused his doctoral dissertation on the first settlements in Brazil. Hauser was also a pillar of the Alliance Française. He and his brother Félix Paul had become members in the late 1880s, only a few years after its founding. He was appointed to its administrative council in 1912, contributed numerous articles on French historical figures to its publications, and was elected its vice president in 1933.
Кейінгі жылдар
Хаузер Париж университетінен 1936 жылы 70 жасында зейнеткерлікке шықты, оның орнына Марк Блох экономикалық тарих кафедрасын басқарды, бірақ ол өзінің ғылыми жұмысын және жарияланымдарын келесі жылдары жалғастырды. Ол зейнетке шыққаннан кейін жасаған еңбектерінің арасында 1941 жылы Француз академиясының Евгений Карьер сыйлығын алған "Протестантизмнің тууы" болды. 1942 жылдың маусым айында Хаузерге оның есімі келесі күні тұтқындалатын адамдардың тізімінде екендігі ескертілді. efn bundeshausers өзінің тұтқындалуы туралы Рендегі неміс әскери командасына аудармашы ретінде реквизицияланған университет студенті ескертті. 1944 жылы Франция азат етілгеннен кейін Хаузер отбасымен Монпельеге көшіп барды. Алайда, Хаузердің денсаулығы нашарлай бастады және ол Монпельеде 27 мамырда 1946 жылы 80 жасқа толғанға дейін қайтыс болды. Оның жерлеу рәсімі де, үйлену тойы да діни емес рәсім болды. Хаузердің айтуынша, ол бар-мицваға дайындалған кезде діни сенімінен айырылып, "синагогада бәрі өлі болып көрінді". Хаузер 1888 жылы 3 қыркүйекте Тереза Франкпен діни емес неке рәсімінде тұрмысқа шықты, бұл олардың еврей отбасыларынан және Эколь Нормальдегі католик сыныптастарынан мақұлдануын алды. 1922 жылы Элис Метцтегі заңгер Жан Дабертке тұрмысқа шықты. Келесі жылы олардың қызы Франсуаза дүниеге келді. 1916 жылы Хаузердің ағасы Феликс Пол қайтыс болды. Ол француз мемлекеттік қызметінде ұзақ қызмет етті, негізінен Француз Индокитайында, 1909 жылы Марсельдегі отаршылдық көрмесіндегі рөлі үшін Құрмет легионы орденін алды. Генри Хаузердің шөбересі Денис Крузет оның ізімен жүріп, реформация тарихының маманы және Сорбоннадағы профессор болды. Ол тарихшы Франсуа Крузеттің ұлы және Хаузердің немересі Франсуаза Даберт Хаузер. Хаузердің балалық шағы мен жастық шағы және отбасы тарихы туралы жазған жазбалары оның аяқталмаған естеліктері, Souvenirs d'un vieux grand père à sa petite fille (Өзінің немересіне арналған қарт бабасының естеліктері) деп аталады. Мемуарлардың жобасы Хаузерге 1942 жылы қаладан қашқанда Реннен кейін қалдыруға тура келген қағаздардың арасында болды. Сол жердегі университет профессорларының бірі соғыстың қалған уақытында қағаздарды өз үйінде жасырып, кейіннен Хаузердің жесіріне жобаны қайтара алды. 2006 жылы "Генри Хаузер (1866 1946): гуманист, историк, республикашыл" атты жинағында естеліктерінен үзінділер жарияланды. Кітап - 2003 жылдың қаңтар айында Париждегі École Normale Supérieure-де өткен Хаузердің өмірі мен шығармашылығы туралы екі күндік халықаралық коллоквиумда берілген баяндамалардың жинағы.