Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Камчатка крайының чукот этносы, Ресей Алюторцы (өзін-өзі белгілеу: Алутальу, немесе Alutal'u; Алютор: нэмэлу, nəməlʔu;) - Ресейдің Қиыр Шығысындағы Камчатка және Чукчи түбегінде өмір сүрген этностық топ (бұрынғы уақытта коряктардың кіші тобы ретінде саналатын). Бүгінде олардың көпшілігі Камчатка крайының Коряк округінде тұрады. Атауы сондай-ақ Olyutors немесе Olutors, сондай-ақ Olyutorka, бұрын көптеген Alyutor халқы тұрған елді мекен ретінде кездеседі. Алюторлардың нақты саны туралы нақты деректер жоқ, бірақ олардың шамамен 2000 - 3000-ы қазіргі Ресейде тұрады деп болжанады.
Chukotkan ethnic group of Kamchatka Krai, Russia
The Alyutors (Алюторцы; self designation: Алутальу, or Alutal'u; Alyutor: нэмэлу, nəməlʔu;) are an ethnic group (formerly classified as a subgroup of Koryaks) who lived on the Kamchatka Peninsula and Chukchi Peninsula of the Russian Far East. Today most of them live in Koryak Okrug of Kamchatka Krai. The name also occurs as Olyutors or Olutors, as well as Olyutorka, a settlement where many of the Alyutor people formerly lived. There is no precise data on the number of Alyutor people, but it is estimated that there are approximately 2,000 to 3,000 of them living in Russia in the present day.
Тіл
Алюторлар Алютор тілінде сөйледі (осы тілді Нимилан тілі деп те атайды), ол Чукотко Камчатка тілдер отбасына жатады; алюторлардың 10% -дан азы әлі де оны айтады. Ал қазіргі алюторлардың көпшілігі кореялық және орыс тілінде сөйлейді. Бүгінде көптеген орыс мамандары оны бөлек тіл деп санайды, бірақ бұрын ол коряк тілінің диалектісі деп саналған.
Alyutors spoke the Alyutor language (also known as Nymylan language), which belongs to the Chukotko Kamchatkan language family; however less than 10% of the Alyutors still speak it. Most present Alyutors instead speak Koryak and Russian. Today, many Russian experts believe it to be a separate language, though it was previously considered a dialect of the Koryak language.
Тарих
Алюторлар Камчатканың орыс колонизациясы туралы алғашқы хроникаларда аталады. 1697 жылы орыс казактары алюторларға салық салды, ал олар бірнеше жылдан кейін қарулы қарсылық көрсетті. 1751 жылғы көтерілісті басудан кейін алюторлардың саны едәуір азайды. Сонымен қатар, олар еш уақытта шұқыштардың шабуылына ұшырамайтын, өйткені шұқыштар еш уақытта олардың бұғы малдарын тартып алмайтын. 18 ғасырдың аяғында Алюторлар оқшауланған және оқшауланған адамдар тобы болды, бұл оларға сәл зиян келтірмей, сәл ауру эпидемиясынан аулақ болуға көмектесті. Сондай-ақ, оқшауланғандықтан, олар дәстүрлі өмір салтын сақтап қалды. Әдетте, Алюторлар бұғыларды өсірумен, балық аулаумен, тұзақтармен және аңшылықпен айналысқан. Олар қоныстарын өзендер бойына, айналасы жақсы көрінетін биік жерлерге орналастырды. Алты бұрышты, тік қабырғалы, 3 - 5 отбасы тұратын үйлер 19 ғасырға дейін Алюторлардың жалғыз тұрғын үйі болды. 1950 жылдан бастап 1970 жылға дейін алютор балалары интернат-мектептерге жіберілді, бұл олардың алютор тілінен айырылуын арттырып, алютор дәстүрлерін үйретуді азайтты. Көптеген алюторлар Кеңес өкіметі кезінде мұғалім, дәрігер, геолог, зоопаркта жұмыс істеді. Қазіргі уақытта Алютордың дәстүрлері, мәдениеті мен өнері аймақтың экологиясының нашарлауынан туындаған бұғылар саны мен өсімдіктерінің азаюына байланысты қауіп төндіреді. Алюторлардың көпшілігі шаманизм мен православие дінін ұстанады.
The Alyutors are mentioned in the very first chronicles about the Russian colonisation of Kamchatka. In 1697, the Russian Cossacks imposed taxes on the Alyutors, who would show armed resistance in the next few years. After the suppression of the 1751 uprising, the number of the Alyutors significantly decreased. Also, they were constantly under attack from the Chukchis, who often confiscated their reindeer herds. In the late 18th century, the Alyutors were an isolated and secluded group of people, which helped them to avoid the smallpox epidemics almost unharmed. Also, such isolation helped them to preserve their traditional way of life. Traditionally the Alyutors were engaged in reindeer breeding, fishing, trapping, and hunting. They positioned their settlements along the rivers on elevated spots with good visibility around them. Octagonal earth houses with vertical walls meant for 3 to 5 families were the only type of housing among the Alyutors up until the 19th century. Beginning in the 1950s and continuing through the 1970s, Alyutor children were sent to boarding schools which increased their loss of the Alyutor language and decreased their training in Alyutor traditions. Many Alyutors became teachers, doctors, geologists, and zoo technicians during the Soviet period. Presently, the Alyutor traditions, culture, and art are endangered because of the decreases in reindeer population and reproduction caused by the worsening ecology of the region. Most Alyutors are practitioners of shamanism and Orthodox Christianity.