Кіріспе
Жасанды селекцияның нәтижесі болып табылатын өсімдік А культиген, немесе өсірілген өсімдік,1=Бұл ICNCP анықтаған ғылыми термин, сөзбе-сөз өсірілетін өсімдік емес. адаммен генетикалық модификация, трансплантациялық химералар, өсімдіктерді көбейту немесе жабайы немесе өсірілген өсімдіктерді іріктеу арқылы әдейі өзгертілген немесе іріктелген өсімдік. Бұл өсімдіктер бау-бақша, ауыл шаруашылығы және орман шаруашылығында коммерциялық құндылықтарға ие. Бұл анықтаманы қанағаттандыратын өсімдіктер табиғи түрде өсірілсе де, аңғара отырғызылса да, өсірілсе де, өсірілетін өсімдік болып қалады.
A cultigen , or cultivated plant,1=This is a scientific term defined by the ICNCP, not literally a plant in cultivation. is a plant that has been deliberately altered or selected by humans, by means of genetic modification, graft chimaeras, plant breeding, or wild or cultivated plant selection. These plants have commercial value in horticulture, agriculture and forestry. Plants meeting this definition remain cultigens whether they are naturalised, deliberately planted in the wild, or grown in cultivation.
Атау беру
Ғылыми атаудың дәстүрлі әдісі балдырлар, саңырауқұлақтар және өсімдіктер үшін Халықаралық атаулар кодексіне сәйкес келеді, ал жүгері (Zea mays) және банан (Musa acuminata) сияқты көптеген маңызды культигендер аталады. Тізімдегі элементтер кез келген реттікке орналаса алады. Қазіргі кезде өсірілетін өсімдіктерге есімдерді берудің халықаралық өсірілетін өсімдіктер номенклатурасы (ICNCP) қағидаларына, ережелеріне және ұсынымдарына сәйкес жиі кездеседі, онда өсірілетін өсімдіктердің атаулары үш санатта қарастырылған: өсірілетін өсімдік, топ (бұрынғы өсірілетін өсімдіктер тобы) және грекс.1=Grex санаты 2009 жылғы өсірілетін өсімдіктер кодексіне қосылды және тек орхидеяларға ғана қолданылады (4-бап). ICNCP сауда атауларын және басқа да маркетингтік құрылғыларды ғылыми тұрғыдан қолайлы атаулар ретінде қолдана алмайды; ол оларды қалай ұсынуға болатыны туралы кеңестер береді. Барлық тұқымдықтарға да "Өсімдіктер туралы кодекске" сәйкес атау берілмеген. Ежелгі культигендерден басқа, кездейсоқ антропогендік өсімдіктер болуы мүмкін, мысалы, селекция, селекция және тіндерді трансплантациялау нәтижесінде пайда болған, олар коммерциялық құндылықсыз болып саналады, сондықтан ICNCP бойынша атау берілмеген.
Терминнің шығу тегі
Cultigen сөзін 1918 жылы америкалық бағбан, ботаник және Америка бағбандық ғылым қоғамының негізін қалаушы Либерти Хайд Бейли (1858 1954) шығарды. Ол бұл терминді адам әрекетімен пайда болған және Ботаникалық атаулардың халықаралық ережелері (кейіннен балдырлар, саңырауқұлақтар және өсімдіктер үшін атаулардың халықаралық кодына айналған) қолданатын Линеандық иерархиялық сыныптамаға сәйкес келмейтін өсірілген өсімдіктер үшін арнайы санаттар қажеттігі туралы ойдан шығарды. Бейли 1918 жылғы еңбегінде бір аймақтың өсірілетін өсімдіктерінің сипаттамалық есебін дайындаған кез келген адам үшін (ол сол кезде Солтүстік Америка үшін осындай есеп дайындап отырған) өсімдіктердің екі түрі немесе түрі (латынша жеке гендер, көпшілік гендер) бар екені анық болады деп атап өтті. Біріншіден, ол белгілі шығу тегі немесе "таныс мекені" туылғандарды жергілікті тұрғындар деп атады; екінші түрі "түп-жайы белгісіз немесе белгісіз болуы мүмкін, белгілі жергілікті тұрғындардан бөлінетін сипаттамалары бар және кез-келген типтік үлгімен немесе нақты сипаттамамен бейнеленбейтін, сондықтан да таксономиялық бастамасы жоқ үйреншікті топ". Ол өсімдіктің екінші түрін культиген деп атады; бұл сөз латын cultus ("өсірілетін") және gens ("түрлі") сөздерінің бірігуінен алынған деп ойланды. 1923 жылы Бейли өсімдіктермен түрлер қатарында жұмыс істейтінін атап өтті, бұл жердегілер - бұл жабайы табиғатта табылған өсімдіктер, ал культигендер - адамның қолынан пайда болған өсімдіктер. Ол кейін культигенді отандық түрлендіру кезінде пайда болған түр немесе оған тең келетін түр деп анықтады. Бейли 1923 жылы өзінің культиген анықтамасын өзгертті, 1924 жылы ол өзінің Глоссарийде жаңа анықтама берді Егілетін өсімдіктер нұсқаулығы: тек егісте ғана белгілі өсімдік немесе топ; үйрету кезінде пайда болған деп болжауға болады; жергіліктімен салыстырғанда.
Өсімдіктер
1924 жылғы культигеннің анықтамасы сорттарды тануға мүмкіндік береді; 1923 жылғы анықтама культиген идеясын түрлер қатарындағы өсімдіктерге шектейді. Кейінгі уақытта Корнеллдегі Либерти Хайд Бейли Хорториумның басылымдарында культигеннің түр қатарына ие болуы туралы идея қайта оралды (мысалы, 1941 жылы Хортус Секунд және 1976 жылы Хортус Треть). Бұл екі басылымда да культиген және культиварий терминдері синоним емес және культигендер тек түрлер қатарында ғана бар екендігі көрсетілген. Культиген - белгілі бір дәрежедегі өсімдік немесе топ, тек өсіру кезінде ғана белгілі, белгілі бір туындысы жоқ, біз оны үйрету кезінде білетін түрінде пайда болған деп болжауға болады. Жергіліктімен салыстырыңыз. Мысал ретінде Cucurbita maxima, Phaseolus vulgaris, Zea mays. Ботаника тарихшысы Алан Мортонның ойынша, құнарлы өсімдіктер мен жабайы өсімдіктер ежелгі грек ботаниктеріне қызығушылық танытты (бір жағынан діни себептермен), ал бұл айырмашылықты "Ботаниканың атасы" Теофраст егжей-тегжейлі талқылады. Теофраст құдайлық араласу емес, адамның әрекеті жабайы өсімдіктерден өсірілген өсімдіктерді (культигендерді) шығарды деген көзқарасты қабылдады, сондай-ақ ол "мәдени жағынан туындаған (фенотиптік) өзгерістердің шектерін және генетикалық конституцияның маңыздылығын сезінді" (Historia Plantarum III, 2,2 және Causa Plantarum I, 9,3). Ол сондай-ақ, жеміс ағаштарының тұқымнан өсірілетін түрлері де бұзылады деп айтады. 1923 жылы Бейли өз еңбегінде бұл тұқымға жаңа категория берді. Бейли ешқашан да "культиватор" сөзінің этимологиясы туралы нақты айтпаған; бұл cultigen немесе өсірілетін және сорт сөздерінің қысқартылуы деп айтылған. Ол 1923 жылғы еңбегінде культиварды былайша анықтаған: өсімдік түрлеріне бағынышты, өсіру кезінде пайда болған және сақталған нәсіл; дегенмен, оны міндетті түрде танылған ботаникалық түрлерге жатқызуға болмайды. Ол, негізінен, оның шығу тегі бойынша болғанынан басқа, ботаникалық сортқа тең
Ботаникада
Ботаникалық әдебиетте культиген сөзі, әдетте, нан бидай (Triticum aestivum) сияқты, шығу тегі белгісіз немесе ежелгі адам селекциясы деп есептелетін өсімдікті білдіреді. Нандық бидай сияқты өсімдіктерге Ботаникалық кодекске сәйкес биномиалдар берілген, сондықтан олар табиғи түрде кездесетін өсімдік түрлерінің атауларымен бірдей, бірақ культигеннің түр атауы болуы немесе түрді ерекшелейтін биологиялық сипаттамалары болуы міндетті емес. Култигендер басқа да түрлі санаттарда, соның ішінде культиваторлар, грекс және топтар санатындағы атаулар, сорттар және формалар атауларында атаулары болуы мүмкін, немесе олар адамдармен өзгертілген өсімдіктер болуы мүмкін (генетикалық модификацияланған өсімдіктерді қоса алғанда), бірақ оларға ресми атау берілмеген.
Бағбандықта
1918 жылы Л. Х. Бейли жергілікті өсімдіктерді егістен шыққан өсімдіктерден біріншісін жергілікті (жергілікті немесе жергілікті аймақ) және екіншісін культигендер деп белгілеу арқылы ажыратты. Сонымен қатар ол өсірілетін тұқымдарды алғашқыда жабайы табиғатта белгілі ботаникалық тұқымдардан ажырату үшін "культиватор" деген терминді ұсынды. 1953 жылы алғаш рет өсірілетін өсімдіктер үшін халықаралық номенклатуралық кодекс жарияланды, онда Бейлидің тұқымдық термині енгізілді. Сол жылы Бейлидің (1954 жылы қайтыс болған) еңбегін еске алатын Baileya журналы жарық көрді. Бейлидің бірінші томында Джордж Лоуренс, Бейлидің әріптесі және таксономигі, жаңа терминдер - сорт пен сорттың айырмашылығы туралы қысқа мақала жазды және 1920 жылдары неміс биологы Мейер енгізген таксон терминін түсіндіру үшін. Ол мақаланы былай деп бастайды: Бау-бақша шаруашылығында культиген және культиварий терминдерінің анықтамасы мен қолданылуы әртүрлі болды, және культиген терминінің кең қолданылуы ұсынылды. Өсірілетін өсімдіктер кодексі бойынша, культигендер "тек жалғасқан көбею арқылы танылатын бірліктер ретінде сақталады" және осылайша өсіруден қашып шыққаннан кейін дамыған өсімдіктерді қамтымайды. Бағбандықта соңғы кездегі қолданыста культиген мен культиварға арасындағы айырмашылық сақталып, культигеннің анықтамасы бойынша культиварды қосуға мүмкіндік берілді. Култиген - бұл жалпы мақсаттағы термин, ол дақыл атаулары бар өсімдіктерді және басқаларды қамтиды, ал дақылдар ICNCP-де ресми категория болып табылады. Анықтама белгілі бір өсімдіктердің табиғи түрлерінде жоқ ерекшеліктерін "қасақана" (ұзақ мерзімді көбею) іріктеуді білдіреді. Кейде культигендер егістен қашып, жабайы табиғатқа шығады, онда олар жергілікті өсімдіктермен көбейеді. Табиғи өсімдіктерден іріктеу жүргізіліп, оларды өсіру үшін пайдаланылатын егістікке қайта әкелінуі мүмкін, ал селекцияның нәтижелері тағы да табиғи өсімдіктермен көбейіп, жергілікті өсімдіктермен көбейеді; Lantana өсімдігі бұған мысал.
In horticulture, the definitions and uses of the terms cultigen and cultivar have varied, and a wider use of the term cultigen has been proposed. The Cultivated Plant Code states that cultigens are "maintained as recognisable entities solely by continued propagation" and thus would not include plants that have evolved after escape from cultivation. Recent usage in horticulture has maintained a distinction between cultigen and cultivar while allowing the inclusion of cultivars within the definition of cultigen. Cultigen is a general purpose term encompassing plants with cultivar names and others as well, while cultivar is a formal category in the ICNCP. The definition refers to a "deliberate" (long term propagation) selection of particular plant characteristics that are not exhibited by a plant's wild counterparts. Occasionally, cultigens escape from cultivation and go into the wild, where they breed with indigenous plants. Selections may be made from the progeny in the wild and brought back into cultivation where they are used for breeding, and the results of the breeding again escape into the wild to breed with indigenous plants; an example of this is the plant Lantana.