Кіріспе

"Ағаштағы қарт әйел" (Die Alte im Wald) - Гримм ағайындыларының жинаған 123-ші ертегісі. Бұл 442-ші типті Арн Томпсон.

Қысқаша мазмұны

Бір сұлу, бірақ кедей қызметші қыз өзі жұмыс істейтін отбасымен бірге бара жатқанда, оларға қарақшылар шабуыл жасады. Ол ағаш артына жасырынды, бірақ басқа ешкім аман қалмады. Ол өз тағдырына өкінеді, оған алтын кілтпен көгершін келеді. Ол оған бір ағашқа кіргізуді бұйырды, ол жерден ол тамақ тауып алды. Кешке қарай әкесі оны бір ағашқа алып келіп, төсегімен жайды. Ол осылай бірнеше күн өмір сүрді. Күгізік бір нәрсе істеуін өтінгенде, қыз келісті. Ол оған бір үйге барып, кіруге бұйырды. Қарт әйел оған сәлем береді, бірақ ол жауап бермейді. Ол ішкі есікті ашуы керек, ол тамаша сақиналарға толы бөлмені ашады, бірақ ол жай ғана біреуін алуы керек. Қарт әйел қатты ашуланды, бірақ қыз оған көңіл бөлмеді. Содан кейін, ол қарапайым сақинаны көре алмаған кезде, ол қарт әйелдің құс қақпағын алып кетуге тырысқанын көрді. Оны одан алып кетті. Ол құсты ұстап тұрды, ал құс сақинасын тұяғына ұстап тұрды, сондықтан ол оны сыртқа шығарып, ағашқа сүйеніп күтті. Екі бұтақ оны құшақтап, сүйген сұлу жігітке айналды. Ол оған қарт әйелдің оны ағашқа айналдырған сиқыршы екенін айтты, ал күніне екі сағат бойы ол көгершінге айналды, ал ол оны босатты. Оның барлық қызметшілері ағаштардан адам болып қайта оралды. Патшаның ұлы болғандықтан, олар әкесі патшалық құрған жерге барып, үйленді.

Талдау

Әңгіме халықаралық Аарн Томпсон Утер индексі бойынша ATU 442 типті "Ормандағы қарт әйел" (бұрынғы "Ормандағы қарт адам") деп саналады: кейіпкер қыз тонаушылардың шабуылынан аман қалып, ағашта жасырынады; көгершін ұшып келіп, оған үш жақын ағашты ашуға болатын кілт береді; кейіпкер қыз содан кейін ормандағы қарт әйелдің үйіне барып, сақина алады; осылайша, кейіпкер қыз ағаш түрінен шыққан ханзаданы босатады.

Танымал мәдениетте

"Ағаштағы қарт әйел" Гриммнің ертегілер классикасында бірнеше өзгерістермен кездеседі. Сөйлейтін көгершін - бұл бүркіт, оның ағаш түрі тек соңында ғана көрінеді, ал бүркіт түрінде ол қыз қызметшісімен тікелей қарым-қатынаста болады, мұнда оның аты Лизбет. Жаратушы әйел ұрлық жасайтын тобырдың орнына, жындылар тобына шабуыл жасайды. Лисбетке қойылатын міндеттер бастапқыдан сәл өзгеше: ол үйге сиқыршы үйде болмаған кезде кіруі керек; сиқыршының қазынасынан белгілі бір сиқырлы кілтті іздеу керек, оның тұтқасы адам басына ұқсас; оны белгілі бір есікте пайдаланыңыз (бұл айналып тұратын сөреге қойылған бас сүйегінің мұрны); содан кейін алтын сақина тауып, оны буға әкеліңіз. Оның үстіне, ол үйде сөйлей алмайды, тіпті айқайлай да алмайды.