Кіріспе

Неміс аңызы

Хамелиннің шаяншысы (der Rattenfänger von Hameln, сонымен қатар Пана шаяншысы немесе Хамелиннің шаян ұстаушысы деп те аталады) – Германияның Төменгі Саксониядағы Хамелин (Хамельн) қаласынан шыққан аңыздың басты кейіпкері. Аңыз орта ғасырларға дейін жетеді. Ең алғашқы деректерде түрлі-түсті ("пид") киім киген, қала тұрғындары тарапынан тышқандарды қуып жету үшін жалданып, өзінің сиқырлы шаянмен тышқандарды алдаған адам туралы айтылады. Азаматтар уәделескендей сыйақы төлеуден бас тартқанда, ол өзінің аспабының сиқырлы күшін балаларға қолданып, оларды тышқандарды алдағандай алып кетіп, кек алды. Осы оқиға халық ауыз әдебиеті ретінде тарады және Иоганн Вольфганг фон Гете, Гримм ағайындылары және Роберт Браунинг еңбектерінде кездеседі. "Шаяншы" сөз тіркесі харизмасы немесе жалған уәделері арқылы ізбасарларды өзіне тартатын адамды бейнелейтін метафораға айналды. Хамелиннің шаяншысы туралы көптеген қайшылы теориялар бар. Бірі болса, ол обаға шалдыққан Хамелин халқына үміт сыйлаған, тышқандарды қаладан қуып шығып, эпидемиядан құтқаруға көмектескен символ еді дейді.

Сюжет

1284 жылы Хамелин қаласында егеуқырлардың көбеюінен зардап шеккен кезде, түрлі түсті (“пид”) киім киген, тышқан аулаушы екенін мәлімдеген күйші пайда болды. Ол қала әкіміне тышқан мәселесін шешуге уәде берді. Әкім де оған 1000 гульдер төлеуге уәде берді, егер тышқандарды алып кетсе. Күйші келісіп, құбығымен тышқандарды Везер өзеніне жетелеп, барлығы суға батып кетті. Күйшінің табысына қарамастан, әкім уәдесін бұзып, толық соманы төлеуден бас тартты (кейбір деректер бойынша 50 гульдерге дейін төмендетілді), тіпті күйшінің тышқандарды өзі әкелгенін айыптап, оны қорқытып ақша талап етуге тырысты. Ашуға булыққан күйші қаладан шығып кетіп, кейін оралып, кек алатынын айтты. Әйелдер мен еркектер шіркеуде болған күні, күйші жасыл киім киіп, аңшыдай болып, құбығымен қайтып келді. Ол осылайша қала балаларын өзіне тартты. Жүз отыз бала оның соңынан қаладан шығып, бір үңгірге кірді, содан кейін ешқашан көрінбеді. Әртүрлі нұсқаларға сәйкес, ең көп дегенде үш бала қалды: біреуі ақсақ болғандықтан, тез жете алмады, екіншісі саңырау болғандықтан, музыканы естімеді, ал үшіншісі соқыр болғандықтан, қайда бара жатқанын көрмеді. Олар шіркеуден шыққан соң, ауыл тұрғындарына болған оқиғаны айтты. Немесе Коппенберг тауында, немесе Трансильванияда із жазылды. Тағы бір нұсқа бойынша, ол оларды тышқандарды салғандай Везер өзеніне кіргізіп, суға батырып жіберді. Немесе күйші ақша алғаннан кейін балаларды қайтарды, немесе ауыл тұрғындары бастапқы төлемді бірнеше есе алтынмен төлегеннен кейін ғана балалар қайтарылды. Хамелиндегі Бунгелозенштрассе (“дабылсыз көше”) балалар соңғы рет көрінген жер деп есептеледі. Содан бері бұл көшеде музыка ойнатуға және билеуге тыйым салынған.

Өмірбаян

Бұл оқиға туралы ең алғашқы айғақ шамамен 1300 жылы Хамелин шіркеуіне орнатылған бояулы шыны терезеде кездеседі. Терезе 14-17 ғасырлар аралығында бірнеше деректерде сипатталған. Ол 1660 жылы қиратылған. Сақталған сипаттамаларға негізделген, тарихшы Ханс Доббертин жасаған терезеге қазіргі заманғы қайта құрау жұмысы жасалды. Онда түрлі-түсті "Құбыршы" бейнесі және ақ киім киген бірнеше баланың суреттері бейнеленген. Терезе қала үшін трагикалық тарихи оқиғаның естелігі ретінде салынған деп есептеледі; Хамелин қаласының мұрағаттары да осы оқиғадан басталады. Ғасырлар бойы зерттеулер жүргізілгенімен, тарихи оқиғаның ешбір түсіндірмесі барлыққа қабылданбады. Дегенмен, егеуқырлар алғаш рет шамамен 1559 жылғы нұсқада пайда болды және ертерек деректерде жоқ.

14 ғасырдағы Декан Луд хор кітабы

1384 жыл шамасында Хамелин қаласының декан Лүдесінде оқиғаның куәгерінің баяндамасын қамтитын латын тіліндегі өлеңі бар хор кітабы болғандығы хабарланды.