Үш шошқа мен қасқыр

Кіріспе

Ертегі

"Үш кішкентай шошқа" – үйлерін әртүрлі материалдардан салған үш шошқа туралы жыр. Үлкен, зұлым қасқыр сабаннан және таяқтан жасалған алғашқы екі шошқаның үйлерін қиратады, бірақ кірпіштен салынған үшінші шошқаның үйін бұзуға күші жетпейді. Бұл жырдың жазба нұсқалары 1840 жылдарға дейін жетеді, бірақ оның түпнұсқасы одан да ертерек деп есептеледі. Ең алғашқы нұсқасы Дартмур аймағында үш пери мен түлкі туралы айтады, ал оның ең танымал нұсқасы 1890 жылы Джозеф Джейкобстың "Ағылшын ертегілерінде" жарық көрді, онда Джейкобс Джеймс Холливелл-Филлипсті дереккөз ретінде көрсеткен. 1886 жылы Холливелл-Филлипс өзінің "Англияның балалар өлеңдері" атты кітабының бесінші басылымында осы жырдың өзіндік нұсқасын жариялады және "Менің шашымның түгімен де болмасын" және "Мен дем аламын, мен дем аламын, үйіңді қиратамын" деген қазіргі стандартты тіркестерді тұңғыш рет қолданды. Жырда қолданылған тіл және одан алынған әртүрлі сабақтар Батыс мәдениетіне сіңіп кеткен. "Үш кішкентай шошқа" жырының көптеген нұсқалары жылдар бойы қайта жаңартылып, өңделді, кейде қасқырды мейірімді кейіпкер етіп бейнеледі. Бұл Томпсон Мотив Индексінде B124 типті халық ертегісі болып саналады.

Дәстүрлі нұсқалары

"Үш кішкентай шошқа" Джеймс Холливелл Филлипс жазған "Англияның балалар өлеңдері" (Лондон және Нью-Йорк, шамамен 1886 ж.) кітабына енгізілді. Бұл әңгіме ең танымал нұсқасында Жозеф Джейкобстың "Англиялық ертегілер" кітабында 1890 жылдың 19 маусымында алғаш рет жарияланды, ол Холливеллді өзінің дереккөзі деп көрсетті. Әңгіменің ең ерте жарияланған нұсқасы 1853 жылы Англияның Девон аймағындағы Дартмурдан шыққан, онда үш шошқа мен қасқырдың орнына үш кішкентай пикси және түлкі бейнеленген. Бірінші пиксидің ағаш үйі болды:

Әңгіме атау кейіпкерлерін аналары "өз бақытын іздеу" үшін әлемге жіберуден басталады. Бірінші кішкентай шошқа сабаннан үй салады, бірақ қасқыр оны қиратып, жеп қояды. Екінші кішкентай шошқа таяқтан үй салады, қасқыр оны да қиратып, бірақ көбірек күш жұмсап, екінші шошқаны да жеп қояды. Қасқыр мен шошқаның әрбір әрекеттесуінде мәтелдер мен нақыл сөздер кездеседі, атап айтқанда:

Үшінші кішкентай шошқа кірпіштен үй салады, қасқыр оны қиратуға күш жеткізбейді. Содан кейін ол шошқаны үйден алдап шығаруға тырысып, оны белгілі бір уақытта бірнеше жерде кездесуге шақырады, бірақ шошқа одан әрқашан озады, себебі ол қасқырдан бұрын сол жерлерге жетеді. Ақыры, ашуланған қасқыр мұржадан түсуді шешеді, сол кезде кірпіш үйдің иесі шошқа каминнің үстіндегі су қайнататын қазанды отқа қояды. Қасқыр түсіп, қайнаған суға түсіп, қайтыс болады, соның арқасында соңғы шошқаның бауырларының өлімінен кек алады. Қасқыр пісірілгеннен кейін, шошқа оның етін кешкі асқа жейді.

Басқа нұсқалар

Кейбір нұсқаларда, бірінші және екінші шошқаларды қасқыр үйлерін қиратқаннан кейін жемейді, керісінше, бауырларының үйіне қашады. Ол бауырлары бастапқыда қалған екі шошқаға күтім жасап, бірнеше нұсқада кірпіш үй салады. Бұл нұсқалардың көпшілігі қасқырдың үйді үрлеп құлатуға тырысқан сәтсіз әрекетінен кейін үшінші шошқамен үйден кездесуге тырысуын көрсетпейді. Қасқыр мұржадан түскеннен кейін, түпнұсқадағыдай өледі, қашып кетеді және үш шошқаны жеуге қайта оралмайды, немесе кейбір нұсқаларда кірпіш үйді үрлеп құлатуға тырысқаннан кейін есінен айырылады. Барлық үш шошқа да әр жағдайда аман қалады. Әңгіме әдеби үштік ережені қолданады, бұл жағдайда «кері үштік» ретінде көрінеді, себебі үшінші шошқаның кірпіш үйі қасқырға төтеп беруге қабілетті жалғыз үй болып шығады. Әңгіменің түрлері 1881 жылы «Ремус аға: Әндері мен сөздері» кітабында жарияланды. Бұл әңгіме 1883 жылы Джоэл Чандлер Харристің «Ремус ағамен түндер» кітабында да кездеседі, онда шошқалардың орнына Брр Кролик келді. Эндрю Ланг оны 1892 жылы жарық көрген «Жасыл ертегілер кітабына» қосты, бірақ көзін көрсетпеді. Джейкобстың нұсқасы шошқаларға есім қоймағаннан өзгеше, Лэнгтің қайта баяндауында шошқалар Брауни, Уайти және Блэки деп аталды. Сондай-ақ, ол әр шошқаның мінезін зерттеп, олардың арасындағы қарым-қатынасты егжей-тегжейлі сипаттау арқылы ерекшеленді. Бұл нұсқадағы қарсыласы – қасқыр емес, түлкі. Шошқалардың үйлері саздан, капустадан немесе кірпіштен жасалған. Үшінші шошқа Блэки, түлкі жеңілгеннен кейін бауырларын түлкінің қуысынан құтқарады.

Талдау

Жазушы Бруно Беттельхайм өзінің "Сиқырдың қолданысы" атты кітабында бұл ертегіні қиындыққа қарсы тұру қабілеті мен батылдықтың мысалы ретінде, қасқыр символы арқылы көрсетеді. Оның пікірінше, алғашқы екі шошқа сияқты тек дайындықпен ғана қанағаттанатын адам өмірдің сынақтарынан құлайды, ал берік негіз салған адам ғана осындай қауіптерге қарсы тұра алады. Ол бұл ертегіні балаларға әрқашан ләззаттана әрекет ете алмайтынын, ал өмір талап еткен жағдайда шындыққа бағыну керектігін түсіндіру құралы деп қарастырды. Ол бұл ойын осы тұрғыдан қарап, бірінші екі шошқаның үшінші шошқа сияқты жоспарлау мен болашақты ойлаудың орнына, бірден ләззат алуға ұмтылғанын айтты.

Анимациялық қысқа шорты

1933 жылы Walt Disney компаниясы шығарған Silly Symphony мультфильмі – «Үш кішкентай шошқа». Өндірісте басты кейіпкерлер – Фифер Шошқа, Фидлер Шошқа және Практикалық Шошқа. Алғашқы екеуі – ақылсыз және мақтанқор. Бұл оқиға біршама жұмсақталған. Алғашқы екі шошқаның үйлері бұзылса да, олар қасқырдан қашып құтылады. Сонымен қатар, қасқыр қайнатылып өлмейді, тек өзін-өзі өртеп, қашады. Қысқа фильмнің танымалдылығының нәтижесінде үш жалғасы пайда болды: олардың біріншісі – Бёрт Гиллетт режиссерлігімен 1934 жылдың 14 сәуірінде алғаш рет жарық көрген «The Big Bad Wolf». 1936 жылы «Үш кішкентай шошқа мен Үлкен жаман қасқыр» атты екінші мультфильм жарық көрді, ол «Құсқыр деп айқайлаған бала» атты әңгімеге негізделген. Бұл қысқа фильм «Үш кішкентай қасқыр» деп аталып, Ұлы жаман қасқырдың үш ұлы таныстырылды, олардың барлығы әкелері сияқты шошқаның дәмін татып көргісі келді. Үшінші мультфильм «Практикалық шошқа» 1939 жылы «Silly Symphonies» сериясының соңында жарық көрді. Бұл жағдайда, Фифер мен Пайпер, тағы да Практикалықтың ескертуіне қарамастан, жүзуге барады, бірақ оларды Қасқыр тұтқындады, содан кейін Практикалықтың жаңадан салынған өтірік анықтағыш машинасына түсіп қалады. 1941 жылы төртінші мультфильмнің көп бөлігі Канаданың Ұлттық кино кеңесі таратқан «Сактылық шошқа» болып өңделді. Мұнда Практикалық Шошқа үйін Канаданың соғыс облигацияларынан салады, ал Нацистік Германияны бейнелейтін Үлкен жаман қасқыр оның үйін бұзуға күші жетпейді. Фидлер Шошқа, Фифер Шошқа және Үлкен жаман қасқыр «Who Framed Roger Rabbit» фильмінде пайда болды. 1942 жылы Уолтер Ланцтың «Ейе алмайтын шошқалар» атты музыкалық нұсқасы жарық көрді. Қасқыр (өзін музыкалық нұсқаушымын деп атайды) сотқа үш шошқаның оны қалай мазалағанын түсіндіреді, олардың аспаптарымен ойнауы қасқырдың үйін қиратқан. 1942 жылы соғыс уақытында «Blitz Wolf» атты нұсқасы да болды, онда Адольф Гитлер ретінде қасқыр бейнеленген. Оны Metro Goldwyn Mayer мультфильм студиясы түсіріп, режиссері Текс Эвери. Дисней нұсқасынан әсер алған төрт мультфильмді Warner Bros. шығарды. Біріншісі – «Pigs in a Polka» (1943) – бұл оқиға Иоганнес Брамстың «Мажар билерінің» сүйемелдеуімен баяндалады, бұл Фриз Фреленгтің режиссерлігімен жасалған музыкалық өңдеу. Екіншісі – «The Windblown Hare» (1949), режиссер Роберт МакКимсонның «Bugs Bunny» ролі. «Windblown» мультфильмінде Багсты алдымен сабан үйді сатып алуға алдап, оны қасқыр жояды, содан кейін таяқ үйді сатып алады, оны да қасқыр жояды. Осы оқиғалардан кейін Багс қасқырға көмектесуге және қазір кірпіш үйде тұрған үш шошқадан кек алуды шешеді. Үшіншісі – Роберт МакКимсонның режиссерлігімен «The Turn Tale Wolf» (1952). Бұл мультфильмде ертедегі оқиғалар қасқырдың көзқарасынан баяндалады, ал шошқалар зұлымдық жасайды. Төртіншісі – «The Three Little Bops» (1957), онда шошқалар джаз тобы ретінде бейнеленеді, олар өлгеннен кейін тозаққа барғанға дейін керней ойнайтын қасқырға қосылудан бас тартады, содан кейін оның ойнауы айтарлықтай жақсарады, режиссер Фриз Фреленг. 1953 жылы Текс Эвери «The Three Little Pups» атты Droopy мультфильмін түсірді. Онда шошқалар иттерге ауыстырылады және қасқыр – Друпи мен оның бауырлары Снупи мен Лупиді ит қорасына қою үшін ұстауға тырысатын оңтүстік акценті бар ит аулаушы. Оны Metro Goldwyn Mayer мультфильм студиясы шығарды. 1980 жылы Эрик Блегвадтың суреттерімен кітап жарық көрді. 1988 жылы Уэстон Вудс студиясы кітапқа негізделген қысқаметражды фильм түсірді. 2023 жылы Дорикалық кинофестивальдің «Фестиваль рухы» жүлдесін Арон Гейл жеңіп алды (ескертпе: цитатада қате жазылған), оның «Үш Wee Grumphies» (дорикалық тілінде үш кішкентай шошқа) анимациялық нұсқасы, барлық кейіпкерлер Солтүстік-шығыс Шотландия диалектісінде сөйлейді және ертегіде күлкілі бұрылыс бар, онда қасқырдың анасы бейнеленген. «Home on the Range» фильмінде «A Dairy Tale» деп аталатын қысқаша фильм бар, онда миссис Калоуэй кейіпкері әңгімені өзі айтып беруге тырысады, бірақ оны өздері қалай айтып беретін басқа кейіпкерлер үнемі үзіп тұрады.

Three Little Pigs, a 1933 Silly Symphony cartoon, was produced by Walt Disney. The production cast the title characters as Fifer Pig, Fiddler Pig, and Practical Pig. The first two are depicted as both frivolous and arrogant. The story has been somewhat softened. The first two pigs still get their houses blown down, but escape from the wolf. Also, the wolf is not boiled to death but simply burns himself and runs away. Three sequels soon followed respectively as a result of the short film's popularity:
The first of them was The Big Bad Wolf, also directed by Burt Gillett and first released on April 14, 1934. In 1936, a second cartoon starring the Three Little Pigs and the Big Bad Wolf followed, with a story based on The Boy Who Cried Wolf. This short was entitled Three Little Wolves and introduced the Big Bad Wolf's three pup sons, all of whom just as eager for a taste of the pigs as their father. A third cartoon The Practical Pig, was released in 1939, right at the end of the Silly Symphonies' run. In this, Fifer and Piper, again despite Practical's warning, go swimming but are captured by the Wolf, who then goes after Practical only to be caught in Practical's newly built Lie Detector machine. In 1941, a fourth cartoon much of the film was edited into The Thrifty Pig, which was distributed by the National Film Board of Canada. Here, Practical Pig builds his house out of Canadian war bonds, and the Big Bad Wolf representing Nazi Germany is unable to blow his house down. Fiddler Pig, Fifer Pig, and Big Bad Wolf appeared in the film Who Framed Roger Rabbit. In 1942, there was a Walter Lantz musical version, The Hams That Couldn't Be Cured. The wolf (claiming he is a musical instructor) explains to the court how the three little pigs harassed him through their instrument playing which ends up destroying the wolf's house. In 1942, there was also a wartime version called Blitz Wolf with the Wolf as Adolf Hitler. It was produced by Metro Goldwyn Mayer cartoon studio and directed by Tex Avery. Four cartoons inspired by the Disney version were produced by Warner Bros. The first was Pigs in a Polka (1943) which tells the story to the accompaniment of Johannes Brahms' Hungarian Dances, which was a serious musical treatment, directed by Friz Freleng. The second was The Windblown Hare (1949), featuring Bugs Bunny, and directed by Robert McKimson. In Windblown, Bugs is conned into first buying the straw house, which the wolf blows down, and then the sticks house, which the wolf also blows down. After these incidents, Bugs decides to help the wolf and get revenge on all three pigs, who are now at the brick house. The third was The Turn Tale Wolf (1952), directed by Robert McKimson. This cartoon tells the story from the wolf's point of view and makes the pigs out to be the villains. The fourth was The Three Little Bops (1957), featuring the pigs as a jazz band, who refused to let the inept trumpet playing wolf join until after he died and went to Hell, whereupon his playing markedly improved, directed by Friz Freleng. In 1953, Tex Avery directed a Droopy cartoon, "The Three Little Pups". In it, the pigs are replaced with dogs and the wolf is a Southern accented dog catcher trying to catch Droopy and his brothers, Snoopy and Loopy, to put in the dog pound. It was produced by Metro Goldwyn Mayer cartoon studio. In 1980, the book with Erik Blegvad illustrations was made. In 1988, Weston Woods Studios created a short film based on the book. In 2023, the winner of the Doric Film Festival, Spirit of the Festival Award was Aaron Gale (note: misspelled in citation) for his animated version of the 'Three Wee Grumphies' (Doric for three little pigs) with all characters speaking the North east Scotland dialect, and amusing twist in the tale, which features the wolf's mother. Home on the Range features a short called A Dairy Tale, where the character Mrs. Caloway tries to tell the story itself, but is constantly interrupted by other characters, who tell the story in their own ways.

Анимациялық фильмдер

3 шошқа мен сәби — «Үш кішкентай шошқа» бойынша түсірілген анимациялық фильмдер сериясының бірінші фильмі. Бұл фильм 2008 жылдың 4 наурызында DVD форматында шықты және Джон Крайер, Брэд Гарретт, Стив Захн мен Джесси Маккартни актерлары ойнаған. Үш шошқа мен қасқыр «Шрек» фильмдерінің төртеуінде де кездеседі.

Теледидар

1985 жылы бұл оқиға Шелли Дюваллдың «Фери Тейл Театр» сериалының төртінші маусымының бірінші эпизоды ретінде қайта айтылды, онда Билли Кристалл көркемдік «Ларри Пиг» (ақылды үшінші шошқа), Джефф Голдблум «Бак Вольф» рөлінде, Стивен Фурст капиталистік «Питер Пиг» (бірінші шошқа), Фред Уиллард нарциссистік «Пол Пиг» (екінші шошқа), Дорис Робертс «Ана Шошқа» және Валери Перрин «Тина Пиг» рөлінде ойнады. Бұл нұсқада үш шошқа да құрылыс материалдарын бір қоқыс сатушыдан (Ларри Хэнкин) сатып алады. «Rabbit Ears Productions» Storybook Classics адаптациясында шошқалар әйел болып бейнеленеді. 1992 жылы «Green Jellö» әнінің «Three Little Pigs» музыкалық видеосы жасалды. «Shining Time Station» эпизодындағы «Шемердің жалғыздығы» атты бөлімінде Мидж Смут бұл оқиғаның нұсқасын Шемерге оқиды, ол оған нақты ақшаның орнына қарыз хаты береді, тіпті ол достарын алдап отырғанына қарамастан. 1933 жылғы «Үш кішкентай шошқа» фильмінің кейіпкерлері 2001 жылы «Мысық үйі» телесериалында көптеген эпизодтарда және «Миккидің сиқырлы Рождествосы: Мысық үйінде қар жауды» атты видеофильмде пайда болды. 1996 жылы «What a Cartoon!» мультсериалдары бағдарламасынан, Уильям Ханнаның соңғы мультфильмі «Wind Up Wolf» («Айналған қасқыр») шықты, онда Үлкен жаман қасқыр үш кішкентай шошқаны ұстауға тырысатын робот-құсқыр жасайды. Үш шошқа мен қасқыр төрт «Шрек» фильмінде, сондай-ақ «Шрек Холл» және «Scared Shrekless» телеарнайы бағдарламаларында пайда болады. «PBS Kids» телеканалындағы «Super Why!» сериалында Пиг (Кішкентай шошқа) шоудың басты кейіпкерлерінің бірі. «Үш кішкентай шошқа: Қасқырдың оралуы» атты эпизодта ол үш кішкентай шошқаның ең кішісі екені белгілі болады. Ол «Әліппе» күшімен Альфа Пигке айналады. 2018 жылы бұл оқиға «Tell Me a Story» сериалының бірінші маусымында айтылды, бұл сериал «Үш кішкентай шошқа», «Қызыл қалпақ» және «Гензель мен Гретель» ертегілерін махаббат, жоғалту, ашкөздік, кек алу және кісі өлтіру туралы эпикалық және көңіл көшіретін оқиғаға тоғыстырады. «Dino Babies» сериалының «These Doors Are Made for Knocking» («Бұл есіктер қағу үшін жасалған») атты бірінші эпизоды осы оқиғаға негізделген. «Between the Lions» сериалында оқиғаның өзі «Huff and Puff» («Жығылу және сытылу») эпизодында көрсетілген; алайда, екі түрлі жалғасы екі басты кейіпкерлердің қолынан жазылды: Леонаның жалғасында Үлкен жаман қасқыр құйрығын өртеп алғаннан кейін шошқалармен достыққа түскені көрсетілсе, Лионель оны ақылсыз ғалым қайта тірілтіп, «Wolfinator» («Қасқыр инатор») деп атады, ол кірпіш үйді бұзуға қабілетті, бірақ шошқалар оны робот ретінде қуа жөнеледі. «The New Adventures of Winnie the Pooh» сериалының «Three Little Piglets» («Үш кішкентай шошқа») эпизодында оқиғаның баламалы нұсқасы айтылады, онда шошқалар үш шошқамен ауыстырылады, қасқыр үлкен жаман қоянмен ауыстырылады (қоян рөлін ойнайды), таяқ үй Ішік үйімен, содан кейін карта үйімен, ал кірпіш үй Шошқаның үйімен ауыстырылады. «Little Einsteins» сериалының «Build it, Rocket» («Салып қой, ракета») эпизодының сюжеті оқиғаның өзіне негізделген, бірақ сюжетте кірпіш үйді салу үшін қажетті материалдарды табу және кірпіш үйді құлатып жібермегеннен кейін шошқалар қасқырды ұрып әкету туралы да әңгімеленеді.

In 1985, the story was re told as the first episode of Season Four of Shelley Duvall's Faerie Tale Theatre, with Billy Crystal as artistic "Larry Pig" (the smart third pig), Jeff Goldblum as henpecked "Buck Wolf", Stephen Furst as capitalistic "Peter Pig" (the first pig), Fred Willard as narcissistic "Paul Pig" (the second pig), Doris Roberts as "Mother Pig" and Valerie Perrine as love interest "Tina Pig". In this version, all three pigs buy their building materials from the same junk salesman (Larry Hankin). In Rabbit Ears Productionss Storybook Classics adaptation, the pigs appear to be female. The 1992 Green Jellö song, Three Little Pigs was adapted to a claymation music video. In the Shining Time Station episode, Schemer's Alone, Midge Smoot reads a version of this story to Schemer who paid her an IOU instead of real money, despite the fact that he's tricking his friends. The characters from the 1933 film adaptation of The Three Little Pigs appeared in the 2001 television series House of Mouse in many episodes, and again in the direct to video film Mickey's Magical Christmas: Snowed in at the House of Mouse. In 1996, from What a Cartoon! shorts program, in William Hanna's final cartoon short "Wind Up Wolf", The Big Bad Wolf creates a robot minion wolf to attempt to finally get the Three Little Pigs. The three pigs and the wolf appear in the four Shrek films, and the TV specials Shrek the Halls and Scared Shrekless. In the PBS Kids series Super Why!, Pig (Littlest Pig) is one of the main characters of the show. In the episode "The Three Little Pigs: Return of The Wolf," it is revealed that he is the youngest of the three little pigs. He transforms into Alpha Pig with Alphabet Power. In 2018, the story was told in the first season of Tell Me a Story, a serialized drama that interweaves The Three Little Pigs, Little Red Riding Hood and Hansel and Gretel "into an epic and subversive tale of love, loss, greed, revenge, and murder. Episode 1 of Dino Babies, "These Doors Are Made for Knocking", is based on this story. In the series Between the Lions, the story itself is featured in the episode "Huff and Puff"; however, two different sequels were written by two of the main characters: Leona's sequel shows the Big Bad Wolf becoming friends with the pigs after getting his tail burned while Lionel's depicts him being brought back to life by a mad scientist and renamed "the Wolf inator", who is able to blow the brick house down, but gets chased away by the pigs as robots. In The New Adventures of Winnie the Pooh episode "Three Little Piglets", an alternate version of the story is told with the pigs replaced with three Piglets, the wolf replaced by a big bad bunny (played by Rabbit), the house of sticks replaced by Eeyore's house and then a house of playing cards, and the brick house replaced with Piglet's house. The Little Einsteins episode "Build it, Rocket” is based on the story itself, but the plot also involves the main characters finding materials needed to build the brick house and the wolf being blown away by the pigs after failing to blow down the brick house.

Басқа

Үш шошқаның Дисней нұсқасын Уолт Дисней парктері мен курорттарында кездесуге және сәлемдесуге болатын кейіпкерлер ретінде көруге болады. "Муппеттер классикалық театры" тікелей бейнефильмінде "Үш кішкентай шошқа" әңгімесі бар, онда Мисс Пингги, Энди және Рэнди Пинг бас рөлдерде ойнайды. "Жарқын" (The Shining) фильмінде Джек Николсонның ашуға берілген кейіпкері Джек Торранс әйелі Вендидің (Шелли Дюваль) жасырынып отырған дәретхананың есігін бұзуға тырысқаннан бұрын, ертегінің бір бөлігін ("Кішкентай шошқалар, кішкентай шошқалар, кіргізіңдер") айтады.