Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Финляндияның евангелистік лютеран шіркеуінің бөлігі жалғыз рим-католик фин епархиясы Турку архиепископиясы (, Åbo ärkestift), тарихи түрде Åbo архиепископиясы деп аталады, ол Турку архиепискобының ордасы. Ол Финляндияның евангелистік лютеран шіркеуінің бір бөлігі болып табылады, ал оның бас қаласы Турку. Архиепископтың Ұлттық шіркеуге қатысты көптеген әкімшілік міндеттері бар және ол шіркеудің митрополиті және приматы болып табылады. Басқа лютерандық және англикандық шіркеулер сияқты, архиепископ primus inter pares болып саналады, ал барлық епархиялық епископтар өздерінің құзыреті шегінде тәуелсіздіктерін сақтайды. Бұл Түрку архиепископиясының епискобына да қатысты. Түрку архиепископиясының ерекше епископтық құрылымы бар, өйткені епархияда екі епископ бар.
Part of the Evangelical Lutheran Church of Finland
the only Roman Catholic Finnish diocese
The Archdiocese of Turku (, Åbo ärkestift), historically known as Archdiocese of Åbo, is the seat of the Archbishop of Turku. It is a part of the Evangelical Lutheran Church of Finland, and its see city is Turku. The Archbishop has many administrative tasks relating to the National church, and is the Metropolitan and Primate of the church. In common with other Lutheran and Anglican churches the Archbishop is considered primus inter pares while all diocesan bishops retain their independence within their respective jurisdictions. This also applies to the Bishop of Turku Archdiocese. The Archdiocese of Turku has a unique episcopal structure as there are two bishops in the Diocese.
Тарих
Рим папасының бұқаларының ықпалымен 12 ғасырда швед магнаттары Балтық теңізінің шығысындағы бөтендерді дінге айналдыру үшін крест жорықтарын ұйымдастырды. Бұл католикалық шіркеудің, христиан дінінің құрылуына және 1249 жылы оңтүстік Финляндияны шведтердің жаулап алуына әкелді. Турку немесе Або Финляндияның басты қаласы және епископтық резиденциясы болды (Турку епископтығы; немесе episcopus Aboensis). XVI ғасырда протестанттық реформация нәтижесінде католик шіркеуі Лютерандық мемлекеттік шіркеудің орнын толтыруға мәжбүр болды. Финляндиядағы негізгі шіркеу реформаторы Микаэль Агрикола болды, ол 1554 жылдан бастап Турку епархиясының епискобы болды. 1809 жылы Фин соғысынан кейін Финляндия Ресей империясының құрамына автономды Ұлы Герцогтық ретінде кірді. 1817 жылы епископ архиепископ дәрежесіне көтеріліп, Финляндиядағы шіркеудің басшысы болды. Осылайша лютеран шіркеуі Ұлы герцогтіктің мемлекеттік шіркеуі болды. 1870 жылы шіркеу мемлекетінен бөлек сот болып бөлінді. 1917 жылы Финляндия тәуелсіздік алғаннан кейін 1919 жылғы конституция және 1922 жылғы діни бостандық туралы заң арқылы Финляндияның евангелистік лютеран шіркеуі Финляндияның ұлттық шіркеуі болды (оған қарамастан конституциялық мәртебе алмаған фин православие шіркеуімен бірге).
Influenced by papal bulls, Swedish magnates in the 12th century set up crusading expeditions to convert the heathens in the eastern Baltic. This resulted in the establishment of the Catholic Church, the Christian religion and the Swedish conquest of southern Finland in 1249. Turku, or Åbo, became the principal city in Finland and residence of a Bishopric (the Bishopric of Turku; or episcopus Aboensis). As a result of Protestant Reformation in the 16th century the Catholic Church had to give way for the Lutheran state church that was established by King Gustav Vasa of Sweden. The principal ecclesiastical reformer in Finland was Mikael Agricola who from 1554 onward was also the Bishop of the Turku Diocese. After the Finnish War in 1809, Finland became a part of the Russian Empire as an autonomous Grand Duchy. In 1817 the Bishop was elevated in the status of Archbishop and thus became the head of the Church in Finland. The Lutheran Church thereby became the state church of the Grand Duchy. In 1870, the church was detached from the state as a separate judicial entity. After Finland had gained independence in 1917, through the constitution of 1919 and the act on religious freedom of 1922 the Evangelical Lutheran Church of Finland became a national church of Finland (along with the Finnish Orthodox Church, which however did not get a constitutional position).
Турку және Финляндияның архиепискобы
1817 жылы Түрку епархиясы архиепископтық мәртебеге ие болды. Содан бері Ординар Турку және Финляндияның архиепискобы толық ресми атағын иеленді. Финляндияда архиепископтардың алмасуы үзілмеген. 2018 жылы архиепископ Кари Мэйкинен зейнеткерлікке шыққаннан бері Тапио Луома Турку және Финляндияның архиепискобы болды. Бұған дейін ол Эспоо епискобы (2012-2018 жж.) қызметін атқарған.
The bishopric of Turku was elevated to an archbishopric in 1817. Since then the Ordinary has held the full official title of Archbishop of Turku and Finland. There has been an unbroken succession of archbishops in Finland. Since the retirement of Archbishop Kari Mäkinen in 2018, Tapio Luoma has been the incumbent Archbishop of Turku and Finland. He previously served as the Bishop of Espoo (2012–2018).
Түрку архиепископиясының епископы
1998 жылдан бастап Түрку архиепископтығында екі епархиялық епископ болды: Түрку архиепископтығының епискобы және Түрку және Финляндия архиепискобы. Екеуінің де бірі суфраган емес, өйткені Финляндияның евангелистік лютеран шіркеуінде суфраган епископтар жоқ. Епископтық қадағалау архиепископ пен архиепископ арасында бөлінеді. ЕОҚД Бас Синодының шешімі бойынша, Түрку Архиепископтық Епископтың негізгі қадағалауы аймағы 42 приходтан тұрады, ал Архиепископтың негізгі епархиялық қадағалауы 9 приходтан тұратын Түрку деканатурасын қамтиды. Сонымен қатар, Түрку архиепископының епископы епархиялық бөлімнің күнделікті жұмысын басқарады. Бұл тәртіп архиепископқа ұлттық және халықаралық шіркеулік сахналарда жетекші рөл атқаруға мүмкіндік береді. 2021 жылдан бастап Түрку архиепископиясының епископы Мари Леппанен болды.
Since 1998, there have been two diocesan bishops in the Turku Archdiocese: the Bishop of Turku Archdiocese and the Archbishop of Turku and Finland. Neither of the two is a suffragan as there are no suffragan bishops in the Evangelical Lutheran Church of Finland. Episcopal oversight of the Archdiocese is shared between the Bishop and the Archbishop. According to the decision of the ELCF General Synod, the area of the primary oversight of the Bishop of Turku Archdiocese consists of 42 parishes, whereas the Archbishop's primary diocesan oversight covers the deanery of Turku which consists of 9 parishes. Moreover, the Bishop of Turku Archdiocese is in charge of the day to day running of the Diocesan Chapter. This arrangement allows for the Archbishop to take a leading role on the national and international ecclesiastical stages. Since 2021, the incumbent Bishop of Turku Archdiocese has been Mari Leppänen