Норвегия Евангелиялық-Лютерандық Шіркеуі

Кіріспе

Норвегиядағы евангелистік лютерандық дін

ғимараттар

Норвегия шіркеуі (Den norske kirke) – протестанттық христиандықтың евангелистік лютерандық діні және Норвегиядағы ең ірі христиан шіркеуі. Шіркеу шамамен 1020 жылы Норвегияның мемлекеттік шіркеуі болып құрылды және 1536–1537 жылдары Дания–Норвегиядағы лютерандық реформация нәтижесінде Рим Папасымен байланысы үзіліп, мемлекетпен тығыз байланысты жеке шіркеу ретінде бекітілді; 1537 жылдан 2012 жылға дейін Норвегия королі шіркеудің басшысы болды. Тарихи тұрғыдан алғанда, шіркеу патшалық билік пен ресми биліктің маңызды құралы және мемлекеттік басқарудың құрамдас бөлігі болды; жергілікті басқару шіркеудің приходтарына негізделген, ал приход пасторы (sogneprest) маңызды ресми жауапкершілікке ие болды. 19 және 20 ғасырларда шіркеу әкімшілік функцияларының көп бөлігін зайырлы мемлекеттік қызметке жүктеді. Норвегияның қазіргі Конституциясы шіркеуді елдің «халық шіркеуі» деп сипаттайды және Норвегия королінің оның мүшесі болуын талап етеді. Бұл Норвегиядағы ең үлкен шіркеу; 19 ғасырдың ортасына дейін мемлекеттік шіркеу Норвегиядағы дінге дерлік толық монополияны иеленді. Бұл Норвегиядағы жалғыз заңды шіркеу болды, корольдікте тұратын әрбір адам міндетті түрде мүше болып тіркелуге тиіс, ал мемлекеттік шіркеудің ресми діни қызметкерлерінен басқа ешкімге діни жиналыстар өткізуге рұқсат берілмеді. 1845 жылғы Диссиденттер заңы қабылданғаннан кейін мемлекеттік шіркеу заңдық артықшылықтарын сақтап қалды, ал католиктер сияқты азшылықтағы діни қауымдарға Норвегияда құрылуға рұқсат берілді және олар заң жүзінде «диссиденттер» деп аталды (яғни үкімет санкциялаған лютерандық мемлекеттік діннен бөлінгендер). Шіркеуді діни қызметкерлер басқарады, олар дәстүрлі түрде және негізінен капеллан, приход пасторы (sogneprest) – дәстүрлі түрде приходтың (prestegjeld; сөзбе-сөз – діни қызметкерге адал болу керек аймақ) басшысы, прост (prost) және епископ дәрежелеріне бөлінеді. Бүгінде көптеген діни қызметкерлер приход пасторы атағын иеленуі мүмкін, ал тікелей просттың басшылығымен жұмыс істейтін діни қызметкерлер просттік діни қызметкер (prostiprest) деп белгілі. Барлық діни қызметкерлер 20 ғасырдың соңына дейін Король Кеңесімен тағайындалды және осылайша мемлекеттік қызметкер (embetsmann) мәртебесіне ие болды. 2000 жылға дейін діни қызметке тағайындалу үшін теологиялық мемлекеттік емтихан (cand. theol.) тапсыру қажет болды, ол алты жылдық университет білімін талап етті, бірақ 2000 жылдан бастап 35 жастан асқан және тиісті тәжірибесі бар үміткерлер үшін басқа да эквивалентті білімдер де қабылдануы мүмкін.

The Church of Norway (, , , ) is an evangelical Lutheran denomination of Protestant Christianity and by far the largest Christian church in Norway. The church became the state church of Norway around 1020, and was established as a separate church intimately integrated with the state as a result of the Lutheran reformation in Denmark–Norway which broke ties with the Holy See in 1536–1537; the King of Norway was the church's head from 1537 to 2012. Historically the church was one of the main instruments of royal power and official authority, and an important part of the state administration; local government was based on the church's parishes with significant official responsibility held by the parish priest. In the 19th and 20th centuries it gradually ceded most administrative functions to the secular civil service. The modern Constitution of Norway describes the church as the country's "people's church" and requires the King of Norway to be a member. It is by far the largest church in Norway; until the mid 19th century the state church had a near total monopoly on religion in Norway. It was the only legal church in Norway, membership was mandatory for every person residing in the kingdom and it was forbidden for anyone other than the official priests of the state church to authorise religious meetings. After the adoption of the 1845 Dissenter Act, the state church retained its legally privileged position, while minority religious congregations such as Catholics were allowed to establish themselves in Norway and were legally termed "dissenters" (i. e. from the government sanctioned Lutheran state religion). The church is led by ordained priests, traditionally and primarily divided into the ranks chaplain, parish priest (sogneprest) who was traditionally the head of a parish (prestegjeld; literally area that owes allegiance to a priest), provost (prost) and bishop. Today more priests may hold the title parish priest, while some priests who work directly under a provost are known as provostship priest (prostiprest). All priests were appointed by the King in Council until the late 20th century and thus held the status of embetsmann (higher civil servant appointed by the King). Prior to 2000 ordination required the theological civil servant examination (cand. theol.) that required six years of university studies, but from 2000 other equivalent degrees may also be accepted for certain applicants over the age of 35 with relevant experience.

Шолу

Норвегия орта ғасырдың соңында біртіндеп христиан дініне көшті, ол Батыс христиандығының бір бөлігі болды және 16 ғасырға дейін Рим папасының билігін мойындады. Норвегиядағы Рим-католик шіркеуі едәуір дәрежеде тәуелсіздікке ие болды және әлемдік билеуші ретінде Норвегия королімен билікті бөлісті. 1536-1537 жылдары Дания-Норвегиядағы лютерандық реформация, протестанттық реформацияның басталуынан шамамен екі онжылдық өткен соң, Риммен байланысты үзіп жіберді. Бұл, кейіннен Норвегияда және жалпы Скандинавиядағы католик шіркеуінің епархияларының бөлінуіне және мемлекетпен тығыз байланысты, патша билігіне толығымен бағынышты мемлекеттік шіркеудің құрылуына әкелді. Король Рим папасының/Рим епископының орнына Жер бетіндегі шіркеудің басшысы болды. Бұл қадам Англия шіркеуінің (Англикан шіркеуі) реформациясында бұрынғы үлгіге сәйкес келді, ол король Генрих VIII-нің қаһарлы саяси әрекеттерімен және күйеуін ажырату туралы өтініштерімен басталған еді. Содан кейінгі ғасырларда Англикан қауымдастығының дүниежүзілік қозғалысы пайда болды, ол 20 және 21 ғасырларда мойындалып, лютерандар, пресвитериандар, реформаторлар, методистер және т.б. сияқты бірнеше басқа конфессиялармен бірлескендік туралы жариялады. Қазіргі заманға дейін Норвегия шіркеуі тек діни ұйым ғана емес, сонымен қатар корольдік билігі мен ресми биліктің маңызды құралы, мемлекеттік басқарудың, әсіресе жергілікті және аймақтық деңгейлердегі маңызды бөлігі болды. Шіркеу өзін "шындық католик, шын мәнінде реформаланған, шын мәнінде евангелистік" деп жариялайды, Батыс христиандық иманның евангелиелік-лютерандық дәстүрінде, негізінде Киелі кітаптың Ескі және Жаңа өсиеттерінде, кейде Апокрифтерді қоса алғанда, елшілердің, Никейлік және Афанасийлік иман жолдарының үш тарихи жолдарында, Лютердің Кішкентай катехизисінде, Лютердің Үлкен катехизисінде, Смалькальд мақалаларында және 1530 жылғы Аугсбург мойындамасында, сондай-ақ 1580 жылы ұсынылған Келісім кітабындағы басқа да маңызды құжаттарда негізделген. Барлық евангелиелік-лютерандық дін қызметкерлері (епископтар, пасторлар, дьякондар және басқа да қызметкерлер), жастарға арналған растау сабақтарындағы оқулармен және толыққанды ересек мүшелікке үміткерлермен бірге, олардың қызметке орналасуында адалдыққа ант берумен бірге оқуға және түсінуге міндетті. Шіркеу Еуропадағы протестант шіркеулерінің қауымдастығының мүшесі болып табылады және 1973 жылы басқа лютерандық және реформаторлық шіркеулермен бірге Лёвенберг келісіміне қол қойды. Ол сонымен қатар Порвоо қауымдастығының 12 басқа шіркеуінің мүшесі, олардың ішінде Еуропаның Англикан шіркеулері де бар. Ол сондай-ақ ақталу туралы Рим-католик шіркеуімен бірлескен декларация және 2016 жылы Швецияның Лунд қаласында Папа Франциск пен епископ Муниб Юнанның бірлескен декларациясы сияқты басқа да экуменикалық мәтіндерге қол қойды. 2017 жылдан бастап шіркеу заң жүзінде үкіметтен тәуелсіз. Конституцияға сәйкес, ол Норвегия Корольдігіндегі "халық шіркеуі" ретінде қызмет етеді. 1969 жылға дейін шіркеудің әкімшілік мақсаттары үшін атауы "Мемлекеттік шіркеу" немесе кейде жай ғана "Шіркеу" болған, ал конституция оны "Евангелиелік-лютерандық шіркеу" деп сипаттаған. 2012 жылдың 21 мамырындағы конституциялық түзету шіркеуді "Норвегияның халық шіркеуі" (Norges Folkekirke) деп белгілейді, бұл жаңа ереже Дания Конституциясындағы Дания мемлекеттік шіркеуі (folkekirken) туралы ережеге ұқсас. Шіркеу істері жөніндегі министр Трон Гиске бұл реформа "мемлекеттік шіркеу сақталды" дегенін атап өтті. Шіркеу мемлекеттен қаржыландырыла береді.

Norway was gradually Christianized beginning at the end of the Early Middle Ages and was part of Western Christianity, acknowledging papal authority until the 16th century. The Roman Catholic Church exercised a significant degree of sovereignty in Norway and essentially shared power with the King of Norway as the secular ruler. The Lutheran reformation in Denmark–Norway in 1536–1537 broke ties with the Holy See, around two decades after the start of the Protestant Reformation. It later resulted in the separation of the Catholic Church dioceses in Norway and throughout Scandinavia and establishment of a state church intimately integrated with the state and completely subject to royal authority, with the King as Head of the Church on Earth instead of the Pope/Bishop of Rome. This action followed the example set earlier in the reformation of the Church of England (Anglican Church) that was begun by the intense political action and requests for an annulment by King Henry VIII. This was followed in later centuries by a worldwide movement of the Anglican Communion which later recognized in the 20th and 21st century and declared intercommunion with several other denominations such as the Lutherans, Presbyterians, Reformed, Methodists, etc. Until the modern era, the Church of Norway was not only a religious organisation but also one of the most important instruments of royal power and official authority, and an important part of the state administration, especially at the local and regional levels. The church professes to be "truly Catholic, truly Reformed, truly Evangelical" in the Evangelical Lutheran tradition of Western Christian faith, with its foundation on the Bibles Old and New Testaments and occasionally including the Apocrapha, along with the three historic creeds of faith in the Apostles', Nicene, and Athanasian Creeds, Luther's Small Catechism, Luther's Large Catechism, the Smalcald Articles and the Augsburg Confession of 1530, along with several other seminal documents in the Book of Concord: Confessions of the Evangelical Lutheran Church presented in 1580. All Evangelical Lutheran clergy (bishops, priests/pastors, deacons and other ministers) along with the teaching in classes for the Rite of Confirmation for young people and those considering full adult membership are required to read and understand with clergy swearing faithfulness at their ordination. The church is a member of Communion of Protestant Churches in Europe, having signed the Leuenberg Agreement with other Lutheran and Reformed churches in 1973. It is also a member of the Porvoo Communion with 12 other churches, among them, the Anglican churches of Europe. It has also signed some other ecumenical texts, including the Joint Declaration on the Doctrine of Justification with the Roman Catholic Church and the Joint Declaration of Pope Francis and Bishop Munib Younan in the city of Lund, Sweden, in 2016. As of 2017 the church is legally independent of the government. According to the constitution it serves as the "people's church" in the Kingdom of Norway. Until 1969, the church's name for administrative purposes was simply the "State Church" or sometimes just "the Church", whereas the constitution described it as the "Evangelical Lutheran Church". A constitutional amendment of 21 May 2012 designates the church as "Norway's people's church" (Norges Folkekirke), with a new provision that is almost a verbatim copy of the provision for the Danish state church (folkekirken) in the Constitution of Denmark; the Minister of Church Affairs Trond Giske stressed that the reform meant that "the state church is retained", The church remains state funded.

Мемлекет пен шіркеу

1845 жылға дейін Норвегия шіркеуі Норвегиядағы жалғыз заңды діни ұйым болды және адам Норвегия шіркеуінің мүшелігінен шығуға мүмкіндік алған жоқ. «Диссиденттер туралы заң» (Lov angaaende dem, der bekjende sig til den christelige Religion, uden at være medlemmer af Statskirken) 1845 жылғы 16 шілдеде Стортингтің бекітуімен қабылданды, ол балама діни (христиандық) ұйымдар құруға мүмкіндік берді. Бұл заң 1969 жылы «Діни бірлестіктер және басқа да мәселелер туралы заң» (Lov om trudomssamfunn og ymist anna) арқылы жаңартылды. 2012 жылға дейін шіркеудің конституциялық басшысы Норвегия королі болды, ол лютеран дінін ұстануға міндетті. 2012 жылғы 21 мамырдағы конституциялық түзетуден кейін шіркеу доктриналық мәселелер және дін қызметкерлерін тағайындау бойынша өздігінен басқарылады. Норвегия шіркеуі Стортинг қабылдаған заңнамаға, оның ішінде бюджетке бағынған, ал оның орталық әкімшілік функцияларын 2017 жылға дейін Корольдік үкімет әкімшілігі, реформа және шіркеу істері министрлігі жүзеге асырды. Епископтар мен дін қызметкерлері 2012 жылғы конституциялық реформадан кейін де мемлекеттік қызметкерлер болып қалды. Әрбір приходтың дербес басқару құқығы бар. Мемлекет шіркеу ғимараттарын басқармайды; ғимараттар мен оған жапсарлас жерлер дербес мемлекеттік мекеме ретінде приходқа тиесілі. 2012 жылғы түзетулерді ұсынған шіркеу істері министрі Тронд Гиске «мемлекеттік шіркеу сақталады» деп түсіндірді.

Басқару органдары

Норвегия шіркеуінің жылына бір рет жиналатын Бас Синоды – шіркеудің ең жоғары өкілді органы. Оның құрамына 85 өкіл кіреді, олардың әрқайсысы жеті немесе сегіз епархиядан сайланады. Олардың төртеуі – қауымдар тағайындаған мирян (жай адам); біреуі – шіркеу қызметкерлері тағайындаған мирян; біреуі – дін қызметкерлері тағайындаған адам; ал біреуі – епископ. Бұған қоса, үш солтүстік епархияның әрқайсынан саам қауымының бір өкілі, үш теологиялық семинарияның өкілдері, жастар кеңесінің өкілдері де қатысады. Ұлттық кеңестің басқа мүшелері де Бас Синодтың мүшелері болып табылады. Ұлттық кеңес, Синодтың атқарушы органы, жылына бес рет шақырылады және 15 мүшеден тұрады, олардың он мүшесі – мирян, төртеуі – дін қызметкерлері, ал біреуі – төрағалық епископ. Ол шешім қабылдау үшін қажетті мәселелерді дайындайды және осы шешімдерді іске асырады. Кеңесте сондай-ақ, шіркеу қызметі, білім беру және жастар мәселелері сияқты мәселелерді қарастыратын жұмыс және арнайы топтар бар. Экуменикалық және халықаралық қатынастар жөніндегі кеңес халықаралық және экуменикалық мәселелермен айналысады, ал Саам шіркеу кеңесі Норвегия шіркеуінің елдегі жергілікті саам халқы арасындағы жұмысына жауапты. Норвегия шіркеуінің Епископтар конференциясы жылына үш рет жиналады және шіркеудегі он екі епископтан (11 епархиялық епископ және Прес) тұрады. Ол шіркеу өмірі мен теологиялық мәселелерге қатысты түрлі мәселелер бойынша пікір білдіреді. Сондай-ақ, шіркеу ұлттық деңгейде (мысалы, Діндік комиссия (Den norske kirkes lærenemnd)), сондай-ақ епархиялық және жергілікті деңгейде білім беру, экуменикалық мәселелер, саам азшылығы және жастарға қатысты нақты мәселелерді қарастыратын комитеттер мен кеңестер құрады. Норвегия шіркеуінің 1600 шіркеуі мен шапкіш шіркеуі бар. Қауымдық жұмысты діни қызметкер және сайланған қауымдық кеңес басқарады. Норвегия шіркеуінде 1200-ден астам дін қызметкері бар (2007 жылы олардың 21% әйел дін қызметкерлері болды). Норвегия шіркеуі шіркеу ғимараттарына иелік етпейді, олар қауымға тиесілі және муниципалитетпен қамтамасыз етіледі.

The General Synod of the Church of Norway, which convenes once a year, is the highest representative body of the church. It consists of 85 representatives, of whom seven or eight are sent from each of the dioceses. Of these, four are lay members appointed by the congregations; one is a lay member appointed by church employees; one is a member appointed by the clergy; and the bishop. In addition, one representative from the Sami community in each of the three northernmost dioceses, representatives from the three theological seminaries, representatives from the youth council. Other members of the national council are also members of the general synod. The national council, the executive body of the synod, is convened five times a year and comprises 15 members, of whom ten are lay members, four are clergy and one is the presiding bishop. It prepares matters for decision making elsewhere and puts those decisions into effect. The council also has working and ad hoc groups, addressing issues such as church service, education and youth issues. The Council on Ecumenical and International Relations deals with international and ecumenical matters, and the Sami Church Council is responsible for the Church of Norway's work among the country's indigenous Sami people. The Bishops' Conference of the Church of Norway convenes three times a year, and consists of the twelve bishops in the church (the 11 diocesan bishops and the Preses). It issues opinions on various issues related to church life and theological matters. The church also convenes committees and councils both at the national level (such as the Doctrinal Commission (Den norske kirkes lærenemnd), and at diocesan and local levels, addressing specific issues related to education, ecumenical matters, the Sami minority and youth. There are 1,600 Church of Norway churches and chapels. Parish work is led by a priest and an elected parish council. There are more than 1,200 clergy (in 2007, 21% were women ministers) in the Church of Norway. The Church of Norway does not own church buildings, which are instead owned by the parish and maintained by the municipality.

Шығу тегі

Норвегия шіркеуінің тарихы 9 ғасырда Норвегияға христиан дінінің әкелінуімен басталады. Норвегия британдық аралдардан (Норвегияның Хакон I және Норвегияның Олаф I) және континенттен (Ансгар) келген миссионерлердің арқасында христиан дініне көшті. Христиандыққа толық көшуге бірнеше ғасыр уақыт кетті, бұл 1030 жылғы 29 шілдеде Норвегия королі Олаф II қаза тапқан Стиклестад шайқасымен аяқталды. Бір жыл өткен соң, 3 тамыз 1031 жылы, ол Нидароста епископ Гримкеллмен қасиетті деп жарияланды, ал бірнеше жылдан кейін Нидарос соборында қастерлі орынға қойылды. Қасиетті Олавқа арналған киелі орын бар собор 1537 жылғы лютерандық реформацияға дейін солтүстік елдердегі маңызды қажырлы орынға айналды. Қасиетті Олафтың қабірі 1568 жылдан бері табылмайды. Қасиетті Олав Норвегияның христиан дініне толық көшуіне жауапты деп есептеледі және бүгінге дейін Норвегияның қасиетті қамқоршысы және «мәңгілік патшасы» (Rex Perpetuus Norvegiae) саналады. Скандинавиялық шіркеулер бастапқыда 1103 жылы скандинавиялық Лунд архиепископиясы құрылғанға дейін Бремен архиепископына бағынышты болды. Нидарос архиепископиясы (қазіргі Тронхейм) 1152 жылы құрылды және 12 ғасырдың соңына қарай бүкіл Норвегияны, сондай-ақ қазіргі Швецияның, Исландияның, Гренландияның, Мэн аралының, Оркней аралдарының, Шетланд аралдарының, Фарер аралдарының және Гебрид аралдарының бөліктерін қамтыды. Норвегиядағы ортағасырлық қажырлы орынның тағы бірі – солтүстік-батыс жағалаудағы Сельжа аралы, онда қасиетті Суннива туралы естеліктер және Скеллиг Майклға ұқсас кельт мәдениетінің ықпалы бар үш монастырь шіркеуі орналасқан.

Реформация

Норвегиядағы реформация 1537 жылы Дания және Норвегияның королі Кристиан III лютерандық дінді Норвегия мен Данияның мемлекеттік діні деп жариялағанда аяқталды. Бұл оқиға Рим католик архиепископы Олав Энгельбректссонды Нидерландыдағы (қазіргі Бельгия) Лиер қаласына жер аударуға әкеп соқты. Католик дін қызметкерлері қуғынға түсті, монастырлық ордендер таратылды, шіркеудің мүлкі коронаның меншігіне өтті. Кейбір шіркеулер тоналып, тасталып, тіпті қиратылды. Епископтар (бастапқыда суперинтенданттар деп аталған) король тағайындады. Бұл шіркеу пен мемлекет арасындағы тығыз интеграцияға алып келді. 1660 жылы абсолюттік монархия орнатылғаннан кейін, барлық дін қызметкерлері король тағайындаған мемлекеттік қызметкерлерге айналды, бірақ теологиялық мәселелер епископтар мен жоғары дәрежелі дін қызметкерлерінің қарауына қалды. 1814 жылы Норвегия Даниядан тәуелсіздік алғаннан кейін, Норвегия Конституциясы лютерандық шіркеуді мемлекеттік шіркеу ретінде мойындады. Норвегиядағы пиетизм қозғалысы (Ханс Нильсен Хауге бастаған Хауге қозғалысының ықпалымен) діндарлар мен дін қызметкерлері арасындағы қашықтықты қысқартуға септігін тигізді. 1842 жылы діндарлардың жиналыстары шіркеу өміріне қабылданды, бірақ бастапқыда олардың ықпалы шектеулі болды. Келесі жылдары көптеген ірі христиан ұйымдары құрылды, олар әлі де шіркеу құрылымында "екінші деңгей" ретінде қызмет етеді. Олардың ең танымалдары – Норвегиялық миссионерлік қоғам және Норвегиялық лютерандық миссия. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Видкун Квислинг Норвегияның премьер-министрі болып, мемлекеттік бақылаудағы білім беру сияқты көптеген даулы шараларды енгізгеннен кейін, шіркеу епископтары мен дін қызметкерлерінің көпшілігі 1942 жылғы Пасхада "Шіркеудің негіздері" (Kirkens Grunn) декларациясы арқылы үкіметтен бас тартты. Олар тек өз қауымдарының пасторлары ретінде, мемлекеттік қызметкерлер ретінде емес қызмет ететінін мәлімдеді. Епископтар 1943 жылдан бастап қызметтен алынған дін қызметкерлерімен және теологиялық үміткерлермен бірге тұтқынға алынды, бірақ қауымдық өмір көбінесе бұрынғысынша жалғасты. Үш жыл бойы Норвегия шіркеуі мемлекеттен тәуелсіз болды. Екінші дүниежүзілік соғыстан бері Норвегия шіркеуінде көптеген құрылымдық өзгерістер болды, олардың көпшілігі шіркеу өміріне жай адамдардың қатысуын институционализацияуға бағытталған.

The Reformation in Norway was accomplished by force in 1537 when Christian III of Denmark and Norway declared Lutheranism as the official religion of Norway and Denmark, sending the Roman Catholic archbishop, Olav Engelbrektsson, into exile in Lier in the Netherlands (now in Belgium). Catholic priests were persecuted, monastic orders were suppressed, and the crown took over church property, while some churches were plundered and abandoned, even destroyed. Bishops (initially called superintendents) were appointed by the king. This brought forth tight integration between church and state. After the introduction of absolute monarchy in 1660 all clerics were civil servants appointed by the king, but theological issues were left to the hierarchy of bishops and other clergy. When Norway regained national independence from Denmark in 1814, the Norwegian Constitution recognized the Lutheran church as the state church. The pietism movement in Norway (embodied to a great extent by the Haugean movement fostered by Hans Nielsen Hauge) has served to reduce the distance between laity and clergy in Norway. In 1842, lay congregational meetings were accepted in church life, though initially with limited influence. In following years, a number of large Christian organizations were created; they still serve as a "second line" in Church structure. The most notable of these are the Norwegian Missionary Society and the Norwegian Lutheran Mission. During World War II, after Vidkun Quisling became Minister President of Norway and introduced a number of controversial measures such as state controlled education, the church's bishops and the vast majority of the clergy disassociated themselves from the government in the Foundations of the Church (Kirkens Grunn) declaration of Easter 1942, stating that they would function only as pastors for their congregations, not as civil servants. The bishops were interned with deposed clergy and theological candidates from 1943, but congregational life continued more or less as usual. For three years the Church of Norway was a church free of the State. Since World War II, a number of structural changes have taken place within the Church of Norway, mostly to institutionalize lay participation in the life of the church.

Қазіргі кездегі мәселелер

Жыл Халық Норвегия шіркеуінің мүшелері Пайыздық үлесі Жылдық өзгеріс 2000 4 503 436 3 869 147 85,9% 2005 4 640 219 3 938 723 84,9% 0,2% 2006 4 681 134 3 871 006 82,7% 2,2% 2007 4 737 171 3 873 847 81,8% 1,1% 2008 4 799 252 3 874 823 80,7% 1,1% 2009 4 858 199 3 848 841 79,2% 1,5% 2010 4 920 305 3 835 477 78,0% 1,2% 2011 4 985 870 3 851 145 76,9% 1,1% 2012 5 051 275 3 848 295 75,8% 1,1% 2013 5 109 056 3 843 721 75,2% 0,6% 2014 5 165 802 3 835 973 74,3% 0,9% 2015 5 213 985 3 799 366 72,9% 1,4% 2016 5 258 317 3 758 070 71,5% 0,6% 2017 5 295 619 3 740 920 70,6% 0,9% 2018 5 328 212 3 724 857 69,9% 0,7% 2019 5 367 580 3 686 715 68,7% 1,2% 2020 5 391 369 3 655 556 67,7% 1,0% 2021 5 425 270 3 526 133 64,9% 2,8% 2022 5 488 984 3 500 438 63,8% 1,1% Норвегиялықтар дінге жататындығы шақыру рәсімі арқылы тіркеледі және көптеген адамдар мүшеліктерін сақтап, крещение, растау, неке және жерлеу сияқты қызметтерді пайдаланады, бұл Норвегияда әлі де мәдени маңызы бар рәсімдер. 2019 жылдың соңында Норвегиялықтардың 68,7%-ы мемлекеттік Норвегия шіркеуінің мүшелері болды, бұл өткен жылмен салыстырғанда 1,2%-ға төмендеді және он жыл бұрын 11%-ға төмендеді. Алайда, норвегиялықтардың тек 20%-ы діннің өмірлерінде маңызды орын алатынын айтады (жақында жүргізілген Gallup сауалнамасы бойынша), бұл Норвегияны әлемдегі ең секулярлы елдердің біріне айналдырады (дін маңызды деп санайтын адамдардың үлесі тек Эстония, Швеция және Данияда төмен), ал халықтың шамамен 3%-ы ғана шіркеу қызметтеріне немесе басқа да діни жиналыстарға айына бір реттен артық қатысады. Сәбилерді шомылдыру рәсімі 1960 жылғы 96,8%-дан 2019 жылы 51,4%-ға дейін төмендеді, ал растау рәсіміне қатысушылардың үлесі 1960 жылғы 93%-дан 2019 жылы 54,4%-ға дейін төмендеді. Норвегия шіркеуінде тойлау рәсімдерінің үлесі 1960 жылғы 85,2%-дан 2019 жылы 31,3%-ға дейін төмендеді. 2019 жылы барлық жерлеу рәсімдерінің 85,5%-ы Норвегия шіркеуінде өтті. Норвегиялық қоғамда діни практиканың салыстырмалы түрде төмен деңгейіне қарамастан, жергілікті дін қызметкерлері рухани және литургиялық міндеттерінен тыс маңызды әлеуметтік рөл атқарады. Заң бойынша, кем дегенде бір ата-анасы мүше болған барлық балалар автоматты түрде мүше болады. Бұл мәселе даулы, өйткені көптеген адамдар мүшеліктерінен хабарсыз болады, бұл Норвегия шіркеуін басқа шіркеулерге қарағанда артықшылыққа ие етеді. Бұл заң 2012 жылы шіркеу мен мемлекет бөлініп шыққаннан кейін де өзгеріссіз қалды. 2000 жылы Норвегия шіркеуі бірінші рет ашық түрде гомосексуалдық қарым-қатынастағы діни қызметкерді тағайындады. 2007 жылы жалпы синодтың көпшілігі бір жынысты қарым-қатынаста өмір сүретін адамдарды діни қызметке қабылдауға дауыс берді. 2008 жылы Норвегия парламенті бір жынысты азаматтық некелерді бекіту туралы дауыс берді, ал епископтар бір жынысты жұптар үшін дұға етуге рұқсат берді. 2014 жылы жалпы синод бір жынысты некеге арналған литургиялық ұсынысты қабылдамады. Бұл мәселе Норвегия шіркеуінде үлкен алаңдаушылық тудырды және тәуелсіз қауымдарға және басқа шіркеулерге өтуге ықпал етті. 2015 жылы Норвегия шіркеуі бір жынысты некеге рұқсат беру туралы дауыс берді. Бұл шешім 2016 жылдың 11 сәуірінде бекітілді. Бір жынысты неке рәсімі алғаш рет 2017 жылдың 1 ақпанында түн ортасынан кейін өтті.

Year Population Church of Norway Members Percentage Change Annually 2000 4,503,436 3,869,147 85.9% 2005 4,640,219 3,938,723 84.9% 0.2% 2006 4,681,134 3,871,006 82.7% 2.2% 2007 4,737,171 3,873,847 81.8% 1.1% 2008 4,799,252 3,874,823 80.7% 1.1% 2009 4,858,199 3,848,841 79.2% 1.5% 2010 4,920,305 3,835,477 78.0% 1.2% 2011 4,985,870 3,851,145 76.9% 1.1% 2012 5,051,275 3,848,295 75.8% 1.1% 2013 5,109,056 3,843,721 75.2% 0.6% 2014 5,165,802 3,835,973 74.3% 0.9% 2015 5,213,985 3,799,366 72.9% 1.4% 2016 5,258,317 3,758,070 71.5% 0.6% 2017 5,295,619 3,740,920 70.6% 0.9% 2018 5,328,212 3,724,857 69.9% 0.7% 2019 5,367,580 3,686,715 68.7% 1.2% 2020 5,391,369 3,655,556 67.7% 1.0% 2021 5,425,270 3,526,133 64.9% 2.8% 20225,488,9843,500,43863.8%1.1% References:
Norwegians are registered at baptism as members of the Church of Norway, and many remain members, using services such as baptism, confirmation, marriage and burial, rites which still have cultural standing in Norway. 68.7% of Norwegians were members of the state Church of Norway as of the end of 2019, a 1.2% drop compared to the year before and down about 11% from ten years earlier. However, only 20% of Norwegians say that religion occupies an important place in their life (according to a recent Gallup poll), making Norway one of the most secular countries of the world (only in Estonia, Sweden and Denmark were the percentages of people who considered religion to be important lower), and only about 3% of the population attends church services or other religious meetings more than once a month. Baptism of infants fell from 96.8% in 1960 to 51.4% in 2019, while the proportion of confirmands fell from 93% in 1960 to 54.4% in 2019. The proportion of weddings to be celebrated in the Church of Norway fell from 85.2% in 1960 to 31.3% in 2019. In 2019 85.5% of all funerals took place in the Church of Norway. In spite of the relatively low level of religious practice in Norwegian society, the local clergy often play important social roles outside their spiritual and liturgical responsibilities. By law all children who have at least one parent who is a member, automatically become members. This has been controversial, because many become members without knowing, and this favours the Church of Norway over other churches. This law remained unchanged even after the separation of church and state in 2012. In 2000, the Church of Norway appointed the first openly partnered gay priest. In 2007, a majority in the general synod voted in favour of accepting people living in same sex relations into the priesthood. In 2008, the Norwegian Parliament voted to establish same sex civil marriages, and the bishops allowed prayers for same sex couples. In 2014, a proposed liturgy for same sex marriages was rejected by the general synod. This question created much unrest in the Church of Norway and seems to serve as a trigger for conversions to independent congregations and other churches. In 2015, the Church of Norway voted to allow same sex marriages. The decision was ratified on 11 April 2016. The first same sex marriage ceremony in the church occurred on 1 February 2017 just after midnight.

Құқықтық мәртебе

2012 жылдың 21 мамырында Норвегия Парламенті конституциялық түзетуді екінші рет қабылдады (мұндай түзетулер күшіне ену үшін екі рет бөлек парламентте қабылдануы керек), ол Норвегия шіркеуіне автономияны арттырды және "Норвегия шіркеуі, евангелиялық лютеран шіркеуі, Норвегия халқының шіркеуі болып қала береді және оны мемлекет осы ретте қолдайды" ("халық шіркеуі" немесе folkekirke сонымен қатар Дания мемлекеттік шіркеуінің, Folkekirken атауы), бұрынғы "Евангелиялық лютеран діні мемлекеттің ресми діні болып қала береді" деген сөз тіркесін алмастырды. Конституцияда Норвегияның құндылықтары христиандық және гуманистік мұраға негізделгені, ал Конституцияға сәйкес король лютеран болуы тиіс екені айтылған. Үкімет әлі де шіркеуді, басқа да діни ұйымдар сияқты қаржыландырады, бірақ епископтар мен провисторларды тағайындау жауапкершілігі енді үкіметке емес, шіркеуге тиесілі. 1997 жылға дейін приходтық дін қызметкерлерін және қазыналық пасторларды тағайындау да үкіметтің құзырында болды, бірақ 1997 жылғы жаңа Шіркеу заңымен шіркеу мұндай дін қызметкерлерін тікелей жұмысқа алу құқығын алды. 2012 жылғы түзету шіркеудің басқару органдарының, Мемлекеттік кеңес емес, епископтарды тағайындайтынын білдіреді. Үкімет пен парламент енді күнделікті діни мәселелерді бақылау функциясын жүзеге асырмайды, бірақ Конституцияда шіркеудің евангелиялық лютерандық болуы керек екені көрсетілген. Үкіметтік партиялардың ішінде Еңбек партиясы мен Орталық партиясы мемлекеттік шіркеуді сақтап қалуды қолдады, ал тек Социалистік солшыл партия ғана шіркеу мен мемлекеттің бөлінуін жақтады, бірақ барлық партиялар ақырында 2008 жылғы келісімге дауыс берді. Соңғы түзету 162–3 дауыспен қабылданды. Үш қарсы дауыс – Лундтайген, Рамсой және Топпе, барлығы Орталық партиясынан болды. Мемлекет тарапынан қолдау көрсетілсе де, шіркеу 2017 жылдың 1 қаңтарында ресми мемлекеттік дін статусынан бас тарды және оның шамамен 1250 белсенді дін қызметкері 2017 жылдың 1 қаңтарынан бастап Норвегия үкіметінің қызметкері болмай қалды.

On 21 May 2012, the Norwegian Parliament passed a constitutional amendment for the second time (such amendments must be passed twice in separate parliaments to come into effect) that granted the Church of Norway increased autonomy, and states that "the Church of Norway, an Evangelical Lutheran church, remains Norway's people's church, and is supported by the State as such" ('people's church' or folkekirke is also the name of the Danish state church, Folkekirken), replacing the earlier expression which stated that "the Evangelical Lutheran religion remains the public religion of the State." The constitution also says that Norway's values are based on its Christian and humanist heritage, and according to the Constitution, the king is required to be Lutheran. The government still provides funding for the church as it does with other faith based institutions, but the responsibility for appointing bishops and provosts now rests with the church instead of the government. Prior to 1997, the appointments of parish priests and residing chaplains was also the responsibility of the government, but the church was granted the right to hire such clergy directly with the new Church Law of 1997. The 2012 amendment implies that the church's own governing bodies, rather than the Council of State, appoints bishops. The government and the parliament no longer have an oversight function with regard to day to day doctrinal issues, although the Constitution states that the church is to be Evangelical Lutheran. Of the government parties, the Labour Party and the Centre Party supported a continued state church, while only the Socialist Left Party preferred a separation of church and state, although all parties eventually voted for the 2008 compromise. The final amendment passed by a vote of 162–3. The three dissenting votes, Lundteigen, Ramsøy, and Toppe, were all from the Centre Party. Though still supported by the state of Norway, the church ceased to be the official state religion on 1 January 2017 and its approximately 1250 active clergy ceased to be employed by the Norwegian government on 1 January 2017.