Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Хосров III Кіші (Хосров III Котак; Котак "кіші, қысқа, кіші") - Арсакид Армениясының патшасы 330-339 жылдары. Хосров патша Тиридат III-нің ұлы және мұрагері болды. Хосров қысқа бойлы болғандықтан Котак деген лақап есімді алған. Ол өзінің аталық бабасы Арменияның Хосров II және Партия мен Арменияның осы есімді монархтарының есімімен аталған (Хосрау қараңыз). Армения Тиридат III-нің өлімінен кейін хаосқа ұшырады. Арсасид әміршісі Санатрук (Византияның Фауст Маскут патшасы Санесан деп атайды және Хосровтың ағасы деп атайды) тақты алуға қарсы көтеріліс ұйымдастырды. Оңтүстік-батыста Арзанна Бакурдың бдеашхы Сасани патшасы Шапур II қолдауымен Арсасид монархиясына қарсы көтерілді. Армениядағы парсыларға қарсы топ Патриарх Вртанес І-нің басшылығымен Константин І-нің көмегімен Хосровты патша етіп тағайындады. Хосров Бакурдың көтерілісін басып, Арзаненді және Арменияның Месопотамияны қайтарып алды. Содан кейін ол Сасанид Иранмен келісім жасап, парсыларға жыл сайын алым-салық төлеуге келісті. Хосров сонымен қатар Армениядағы екі қақтығысқан әмір үйін, Ордуни мен Манавазияны жойып, олардың жерлерін басып алды. Рим легиондары Армениядан кеткеннен кейін Санатрук әртүрлі кавказдық жалдамалы әскермен Шапур II-нің үгіт-насихаттарымен Арменияға шабуыл жасап, патшалықтың орталық провинциясы Айраратқа шабуыл жасады. Санатрук Вагаршапат қаласын басып алып, Хосров пен Вртанесті батысқа қарай Коговитке қашуға мәжбүр етті. Хосровқа адал әскерлер Спарпет Ваче Мамиконянның қол астында жиналып, Санатрук әскерін күтпеген жерден шабуыл жасап, Ошакан маңындағы шайқаста өлтірді. Хосров өзінің жоғары шенеуніктері Ваче Мамиконян мен Вахан Аматуниді және өзіне адал қалған басқа нахарарларды жер және басқа да мол сыйлықтармен марапаттады. Осыдан кейін елде біраз уақыт тыныштық орнады, ал Хосров өзінің жаңа астанасы Двин қаласын салумен айналысты. Сондай-ақ Айрарат қаласында Хосровакерт және Тахар Майри деп аталатын екі ірі аңшылық алаңдарын құрды. Қазіргі Армениядағы Хосров орман мемлекеттік қорығы оның есімімен аталған. 337 жылы Шапур II әскері Нисибисті қоршап алды, ал оның бір генералдары Орталық Арменияға қарсы аттанды. Демабе Бзнуни есімді нахарар қорғанысты ұйымдастыруға тағайындалды, бірақ оның орнына Сасани тарапқа өтті. Ваче Мамиконян мен Вахан Аматуни армян әскерін Ван көлінің оңтүстік-шығыс жағалауында болған шайқаста парсы басқыншыларына қарсы жеңіске жеткізді. Датабе Бзнуни өлтірілді, оның үйі жойылып, олардың иеліктері патшаға тиді. Осыдан кейін Хосров 1000-нан астам сарбаздан тұратын барлық нахарарлар патша сарайында тұруға міндетті деп жарлық шығарды, онда патша оларға бақылау жасай алатын. Хосров Сасанидтер Иранмен қарым-қатынасын үзді және Арменияны Рим империясына жақындатты. Шапур көп ұзамай Арменияға қайтадан шабуыл жасады, бірақ армян қорғаушыларына үлкен шығынға ұшыраған. Спарпет Ваче Мамиконян және басқа да көптеген ұлы әміршілер шайқаста қаза тапты. Хосров 338/339 жылы Двин қаласында қайтыс болды. Оның сүйектері Анидегі Арсасид патшалық кесенесінде жерленді. Оның орнын ұлы Тиран басқарды. Хосровтың үш баласы болды: оның ұлы Тиран, оны патша етіп алмастырды; Патриарх Хусиктің ұлы Папқа үйленген қызы Вараздухт; және тағы бір қызы Бамбишн, Хусиктің екінші ұлы Атанагенге үйленді, ол Арменияның болашақ Патриархы Нерсеске ие болды.
Khosrov III the Small (Khosrov III Kotak; Kotak means "little, short, small") was the king of Arsacid Armenia c. 330–338/339. Khosrov was the son and successor of King Tiridates III. Khosrov received the epithet Kotak because he was a man of short stature. He was the namesake of his paternal grandfather Khosrov II of Armenia, and the Parthian and Armenian monarchs of this name (see Khosrau). Armenia fell into chaos after the death of Tiridates III. An Arsacid prince named Sanatruk (whom Faustus of Byzantium calls Sanesan, king of Maskut, and identifies as Khosrov's brother) raised a rebellion to take the throne. In the southwest, the bdeashkh of Arzanene Bakur revolted against the Arsacid monarchy with the support of the Sasanian king Shapur II. The anti Persian faction in Armenia led by Patriarch Vrtanes I crowned Khosrov king with the help of Constantine the Great. Khosrov crushed Bakur's rebellion and retook Arzanene and Armenian Mesopotamia. He then made peace with Sasanian Iran by agreeing to pay a yearly tribute to the Persians. Khosrov also exterminated two feuding princely houses in Armenia, the Ordunis and the Manavazians, and seized their lands. After the departure of the Roman legions from Armenia, Sanatruk invaded Armenia at the incitement of Shapur II with an army of various Caucasian mercenaries and invaded Ayrarat, the central province of the kingdom. Sanatruk took the city of Vagharshapat and forced Khosrov and Vrtanes to flee westward to Kogovit. Forces loyal to Khosrov rallied under Sparapet Vache Mamikonian and destroyed Sanatruk's army in a surprise attack, killing the pretender in a battle near Oshakan. Khosrov rewarded his top generals Vache Mamikonian and Vahan Amatuni and the other nakharars that had remained loyal to him with land and other lavish gifts. After this, the country enjoyed a period of peace, and Khosrov occupied himself with building his new capital city of Dvin. He also founded two large hunting grounds in Ayrarat called Khosrovakert and Tachar Mayri. The Khosrov Forest State Reserve in modern day Armenia is named after him. In 337, Shapur II's army laid siege to Nisibis, while one of his generals marched against central Armenia. A nakharar named Databe Bznuni was tasked with organizing the defense, but instead passed over to the Sasanian side. Vache Mamikonian and Vahan Amatuni led the Armenian army to victory against the Persian invaders in a battle near the southeastern coast of Lake Van. Databe Bznuni was executed; his house was annihilated and their holdings were seized by the king. After this, Khosrov decreed that all nakharars with a force larger than 1,000 soldiers were obligated to live at the royal court, where the king could exercise control over them. Khosrov broke off relations with Sasanian Iran and moved Armenia closer to the Roman Empire. Shapur soon invaded Armenia again but was repulsed at great cost to the Armenian defenders. Sparapet Vache Mamikonian and many other great lords were killed in battle. Khosrov died in 338/339 in Dvin. His remains were interred in the Arsacid royal mausoleum in Ani. He was succeeded by his son, Tiran. Khosrov had three children: a son, Tiran, who succeeded him as king; a daughter, Varazdukht, who married Pap, the son of Patriarch Husik; and another daughter, Bambishn, who married the second son of Husik, Atanagenes, with whom she had Nerses, the future Patriarch of Armenia.