Кіріспе
1335 жылы 30 қарашадағы шайқас, Шотландияның екінші тәуелсіздік соғысы кезінде Кулблен шайқасы 1335 жылы 30 қарашада Шотландияның екінші тәуелсіздік соғысы кезінде өтті. Шотландтар Guardian Sir Andrew Murray бастаған шотландтықтар Дэвид III Strathbogie, Атолл графтығының титулдық графы және Эдвард Баллиолдың мықты жақтасы командалық жүргізген шотландтық-англо күштеріне қарсы жеңіске жетті.
The Battle of Culblean was fought on the 30th of November 1335, during the Second War of Scottish Independence. The Scots, led by Guardian Sir Andrew Murray, achieved victory over an Anglo Scottish force commanded by David III Strathbogie, titular Earl of Atholl a strong supporter of Edward Balliol.
Өмірбаян
1306 жылы бұрынғы король Джон Баллиолдың немере інісі Джон Коминді Роберт Брюс және оның жақтастары өлтіргеннен кейін Шотландияның Тәуелсіздік соғысы тәуелсіздік соғысы және азаматтық соғыс болды, Баллиол мен Комин партиялары ағылшын жағына шықты. 1314 жылдың қысында Шотландия парламенті, король Роберт Баннокберн шайқасында жеңіске жеткеннен кейін алғаш рет жиналған шотландтықтар, Шотландияда жер иеленушілердің барлығына қарсы ресми үкім шығарды, бірақ ағылшын жағында күресуді жалғастырды. Осылайша, Брюс партиясымен татуласпайтын, мұрадан айырылған, ескі Балиолдықтар деп аталатын ақсүйектер класы құрылды. 1328 жылы Англия мен Шотландия арасындағы Нортгемптон келісімінде Роберт Брюстің патшалығын толық мойындау негізінде бұл адамдар жоғалтқан мұраларын алуға деген кез келген үміт тоқтатылды. Алайда 1329 жылы Брюс қайтыс болып, оның кішкентай ұлы Давид II таққа отырғанда, оларға екінші мүмкіндік берілді. Олардың бірі және шотланд соғыстарының ардагері Генри де Бомонт басшылығымен партия 1330-шы жылдардың басында қалыптаса бастады. Бұл партия Шотландияның заңды патшасы ретінде бұрынғы король Джонның ұлы Эдвард Баллиолға үміт артады. 1332 жылы Бомонт пен Баллиол Шотландияға теңіз арқылы шабуыл жасап, Дюплин Мур шайқасында жеңіске жетті, бірақ елде шектеулі қолдаумен олар жылдың аяғына дейін шығарылды. Кейін екіжақты ойын ойнаған жас ағылшын королі Эдуард III Баллиолды ашық қолдауға шешім қабылдады, ал шотландтар 1333 жылдың жазында Халидон төбесіндегі шайқаста тағы бір рет жеңілді. Эдвард Баллиол өзінің даулы тағына отырды, бірақ оның тұрағы бұрынғыдан да сенімді бола алмады. 1335 жылы Эдуард III үлкен әскермен Шотландияға келіп, Балиолды қолдауға барынша күш салды. Ол мәселені ашық күреске айналдыра алмай, мұрадан айырылғандарды өздері қол жеткізгенше басқаруға қалдырды.
Мюррейді қамқоршы етіп тағайындау
Шотландияның қарсылығы кейде аз болғанмен, ол ешқашан толығымен сөндірілмеді. 1334 жылы Давид ІІ Францияға қауіпсіз жерге жіберілді. 1335 жылдың қыркүйегінде Bothwell-тің сэр Эндрю Мюррей, оның әкесі де Эндрю деп аталды, Стирлинг көпірінің шайқасында жеңіске жеткен шотланд армиясының Уильям Уоллеспен бірге қолбасшысы болды және Думбартон замогында жиналған Брюске адалдардың арқасымен Шотландияның күзетшісі болып тағайындалды. Қысқа уақыт ішінде ол елдің ең ұлы басшыларының біріне айналды, әрі король Роберт бұрын қолданған партизандық соғыстың шебер оқушысы болды. Мюррей ұлттық істі қорғауда тұрақты болды, ешқашан Эдуард III немесе Баллиолға мойынсұнбады, сәби Дэвидтің немере інісі және мұрагері Роберт Стюарттан айырмашылығы. Думбартонда оның айналасына жиналған адамдар ұлттық қайта өрлеудің өзегін құрады: Март пен Росс графтары, сэр Уильям Дуглас, Морис Мюррей және Уильям Кит. Англия королі Шотландиядан кеткеннен кейін - көп ұзамай Эдвард Балиоль - Мюррейдің басты қарсыласы Дэвид де Стратбоги, Атолл графтығы және Балиольдың солтүстіктегі бас лейтенанты болды.
1335 жылы, Андрейдің күні
1335 жылдың күзінің соңында Стратбоги Форттан солтүстікке қарай әрекет етіп, Уильям Уоллес кезінен бастап шотландтық қарсылық күштерінің арқауы болған барлық еркін иелерді жоюға тырысты. Стратбогидің әрекеттері король Эдуардың Оңтүстік Шотландиядағы саясатын бейнеледі, онда 1335 - 1337 жылдар аралығында жүзден астам ерікті иелер жоғалды. Джон Фордун, шотландтық хроникашы, жағдайды былай деп баяндады; Бірақ бұл графтың халық арасында қолданған зор төрелігі мен қатыгездігі туралы сөздерді ақылға сыйдыра алмайды; кейбіреулерін мұрадан айырды, басқаларын өлтірді: ақырында ол еріктілерді жер бетінен қалай жоя алатыны туралы ойлады. Стратбоги өзінің жорығын Абердинширдегі Стратдондағы Килдрюми қасiрін қоршаумен аяқтады. Килдруммиді біраз уақыт бойы король Дэвидтің әпкесі, леди Кристина Брюс ұстады, ол сонымен қатар Мюррейдің әйелі болды. Шотландияның оңтүстігінен Guardian 800-ге жуық кішігірім күш жинап, солтүстікке қарай көмекке жүгірді. Тарихшы Лорд Хайлстың айтуынша, Стратбогидің қолындағы ер адам саны 3000-ға жеткен. Мюррейдің тактикасы қауіпті болды: ол шайқасқа аттанды, бұл шотландтық басшылардың барлығы Халидон төбедегі апаттан кейін мұқият болдырмаған. Бірақ жағдай өте күрделі болды: Килдруммидің құлауы солтүстіктегі ұлттық мәселе үшін үлкен сәтсіздік болар еді. Strathbogie Мюррейдің жақындап келе жатқаны туралы ескертілді. Ол Килдруммиді қоршаудан алып, оңтүстікке қарай Кулблеан орманында жауды тосқауылға алу үшін қозғалды. Мюррейге Ди өзенінен солтүстікке қарай бірнеше шақырым жерде, Кулблен төбесіндегі Стратбогидің шығысында, Килдруммиден келген үш жүз адамнан тұратын топ қосылды. Джонның жергілікті жерді білуі өте пайдалы болды. 29-30 қараша түнінде ол Мюррейдің күшін оңтүстік пен батысқа қарай кеңінен қозғалуға бағыттады, бұл Стратбогиді артқы жағынан алу үшін жасалды. Мюррей Сент-Эндрю күні таңертең жақындаған кезде, оны жау тыңшылары байқаған кезде, күтпеген жағдай болды. Лагерь ескертіліп, Стратбоги дайындыққа алынды. Бірақ оның әскерлері көбінесе жергілікті аймақтан шақырылған, мүмкін, әсерден, және оның садақшылары болмаған сияқты. Мюррейдің күштері екіге бөлінді, ал алдыңғы бөлімге Уильям Дуглас қолбасшылық етті. Ол Strathbogie ұрысқа дайындалған көргенде Дуглас тоқтады, егер қарсыластың дайындық бетінде шектендіріп сияқты. Бұл қажетті әсер етті және Стратбоги өз адамдарын төмен қарай қарай бастады; бірақ олардың қатары күйдіруге жетуден кейін бұзыла бастады, ал Дуглас қарсы айыппұл салуды бұйырды. Сэр Эндрю артқы жасақпен бірге дереу жаудың ашық қапталына шабуыл жасады. Жаудың күшті шапқыншылығынан жолдағы бұталар да жерге жығылды. Алдыңғы қатарға тұтқындалып, бүйірінен шабуылға ұшыраған Стратбогидің әскері құлдырады. Қашып құтыла алмай, берілуден бас тартқан Стратбоги дуалға арқа сүйеген күйінде тұрды және соңғы қарсылық кезінде Уолтер мен Томас Коминді қоса алғанда, аздап ізбасарларымен бірге өлтірілді. Тірі қалғандардың кейбірі жақын маңдағы Лох-Кинордтың арал-қалпағына бас сауғалады, бірақ келесі күні берілуге мәжбүр болды.
But the great tyranny and cruelty this earl practiced among the people words cannot bring within the mind's grasp; some he disinherited, others he murdered: and in the end, he cast in his mind how he might wipe out the freeholders from the face of the earth. Strathbogie crowned his campaign by laying siege to Kildrummy Castle in Strathdon in Aberdeenshire. Kildrummy had for some time been held for King David by his aunt, the Lady Christina Bruce, who also happened to be Murray's wife. From southern Scotland the Guardian rushed north to her aid, having gathered a modest force of some 800 men. Strathbogie, according to the historian Lord Hailes, had 3,000 men at his disposal. Murray's tactics were risky: he was marching into battle, which all Scots leaders had carefully avoided since the disaster at Halidon Hill. But the situation was critical: the fall of Kildrummy would have been a serious setback to the national cause in the north. Strathbogie was warned of Murray's approach. He raised the siege of Kildrummy, moving south to intercept his enemy in the forest of Culblean. Murray was joined a few miles north of the River Dee, to the east of Strathbogie's position near Culblean Hill, by a party of three 300 men from Kildrummy, led by one John of the Craig. John's knowledge of the local countryside was invaluable. On the night of 29/30 November, he guided Murray's force on a wide sweeping movement to the south and west, designed to take Strathbogie from the rear. As Murray approached at dawn on St. Andrew's Day, the element of surprise was lost when he was spotted by enemy scouts. The camp was warned and Strathbogie made ready. But his troops were largely recruited from the local area, probably by impressment, and he appears to have had no archers. Murray's force was divided in two, the forward unit being commanded by William Douglas. When he saw Strathbogie arrayed for battle Douglas halted, as if hesitating in the face of the enemy's preparedness. This had the desired effect and Strathbogie led his men in a downhill charge; but their ranks began to break on reaching a burn, and Douglas ordered a counter charge. Sir Andrew with the rearguard immediately launched an assault on the enemy's exposed flank. The charge was so fierce that the bushes in the way were all flattened down. Pinned down in front and attacked from the side, Strathbogie's army broke. Unable to escape, and refusing to surrender, Strathbogie stood with his back to an oak tree and was killed in a last stand with a small group of followers, including Walter and Thomas Comyn. Some of the survivors took refuge in the nearby island castle of Loch Kinord, but were forced to surrender the following day.
Тарихтағы Кулблин
Тәуелсіздік соғыстарының басқа шайқастарымен салыстырғанда, Кулблен салыстырмалы түрде кішкентай оқиға болды және қазір оны көбінесе ұмытып кетті. Дегенмен, оның көлемі Шотландияның ұлттық қалпына келтіру жолындағы маңыздылығынан әлдеқайда жоғары болды. В. Дуглас Симпсон жазған кезде шайқастың соңғы үкімі деп аталатын нәрсені қабылдады; Кулблан Шотландияның екінші тәуелсіздік соғысының бұрылыс нүктесі болды, сондықтан үлкен ұлттық маңызы бар оқиға болды. Ол қаншалықты кішкентай болса да, Эдуардтың жазғы шабуылдарының әсерін жойып, Баллиолдың шотландтық таққа мәңгілік ие болу үмітін жойды. Оның әсері бірден сезілді. Эдвард Баллиол 1335-6 жылдың қысын өткізді, деп айтады Ланеркост хроникасы; өзінің халқымен бірге Англиядағы Эландта, өйткені оның Шотландияда әлі де қауіпсіз өмір сүре алатын қамалы немесе қаласы жоқ.
Негізгі
Анонимді хроника, 1333-81, V. H. Галбрайт редакторы, 1927. Фордон, Джон Оф, Шотландия халқының хроникасы, ред. В. Ф. Скене, 1872 жыл. Грей, Томас, Скалакроника, Эд. және транс. Х. Максвелл, 1913 жыл. "Ланеркост хроникасы", баспа. және Х. Максвеллдің аудармасы, 1913 жыл.
Екіншілік
Балфур Мелвилл, Э. В. М., Эдуард III және Дэвид II, 1954 ж. Браун, К., "Екінші шотландтық тәуелсіздік соғысы" 2001. Кемпбелл, Т., "Англия, Шотландия және жүз жылдық соғыс", Еуропаның орта ғасырлардағы соңғы кезеңінде, ред. J. Hale және басқалар, 1970. Хайлс, лорд (Дэвид Далримпл), Шотландия жылнамасы, 1776 ж. Николсон Р., Эдуард III және шотландтар, 1965. Рамсей, Дж. Х. Ланкастердің жаратылысы, 130799, 1913. Рид, Р. С. "Эдвард де Балиоль", Дюмфрисшир және Галлоуэй Антикварлық және Табиғи Тарих Қоғамының транзакциялары, 3-ші серия, том. 35, 1956 ж. Симпсон, В. Дуглас, "Кулблеан шайқасы мен шайқасы", Шотландияның антиквариаттар қоғамының іс қағаздарында, 64 том 192930. Вебстер, Б., "Шотландия корольсіз: 1329 1341", ортағасырлық Шотландия: Тажы, Лорд және Қоғам, ред. Грант пен К. Дж. Стрингер, 1993.