Кіріспе
Моңғолияның тамақ дайындау дәстүрі Моңғолиялық тағамдар негізінен сүт өнімдері, ет және жануарлар майынан тұрады. Ауылдықтардың ең көп тараған тағамдары - пісірілген қой еті. Қалалықтарда етпен толтырылған буз пісірілген кнедлингтер кең тараған. Монғолияның экстремалды континенталды климаты және әлемдегі ең төменгі халық тығыздығы (т.б. бір адамға шаққанда бір шаршы шақырым) дәстүрлі тамақтануға әсер етті. Көкөністер мен дәмдеуіштерді қолдану шектеледі. Қытай мен Ресейге географиялық жақындығы және терең тарихи байланыстарынан улам, монғол тағамдарына қытай және орыс тағамдары әсер етеді.
Mongolian cuisine predominantly consists of dairy products, meat, and animal fats. The most common rural dish is cooked mutton. In the city, steamed dumplings filled with meat—"buuz"— are popular. The extreme continental climate of Mongolia and the lowest population density in the world of just inhabitants/km2 has influenced the traditional diet. Use of vegetables and spices are limited. Due to geographic proximity and deep historic ties with China and Russia, Mongolian cuisine is also influenced by Chinese and Russian cuisine.
Тарих
Моңғол сотының тарихи асханасының егжей-тегжейін Ху Сихуй 1456 жылы Мин династиясы баспасының қолжазбасынан білетін Йиншань Жэньяода жазған, ол сондай-ақ Юань династиясынан үзінділер болып сақталған. 1330 жылы монғол билігі мен мәдени ықпалының шыңына жеткенде Тюг Темірге ұсынылған Йиншань Женьяо - бұл монғол империясын байытқан мәдени алмасудың (әсіресе монғол Иранындағы исламдық орталықпен) нәтижесі. Тамақ зерттеушілері Йиншань Чжэньяоны Орта Шығыстың монғолдық тамақ мәдениетіне мәдени ықпал еткендігіне дәлел деп санайды.
Сот асханасы
Ван Юаньлинг Кубилай ханның сарайындағы той туралы куәгерлік баяндама береді. Кумисс қызыл шарап пен конжимен бірге сарымсақ пен пияз, жылқы еті, қуырылған қой еті, бұғы еті, бақа, фазан, кесінді тауық (тианжи) және аю етімен бірге ұсынылады. Марко Полоның айтуынша, монғолдар желтоқсан, қаңтар және ақпан айларында, хан сарайында тұратын кезде, күн сайын аң аулаған. Ханға аң аулау үшін үйретілген барс, бүркіт, қасқырлар, сондай-ақ, шошқа, мал, бұғы, аю аулай алатын өте жақсы арыстандар ұстаған.
Қытай
"Йиншань Жэньяо" құрамында негізінен Солтүстік Қытайдан шыққан, Орталық Азияның әсері бар рецепттер бар. Қазіргі уақытта кейбір айырмашылықтар сақталып келеді және қой еті, сәнді нан және қуырылған кнедликтермен тамақтану Солтүстік Қытай асханасына көбірек тән, ал балық, күріш, шошқа еті мен көкөністер оңтүстікте жиі кездеседі.
Мұсылман
Иншань Чжэньяодағы кейбір рецепттер ортағасырлық араб аспаздық кітаптарының рецепттеріне ұқсас. Ғалымдар бұл дастархан кітабының батыстан шығысқа таралуы мүмкін екенін айтады. Қазіргі кездегі аспаздық кітаптардың арап мәтіндері ең ертегісі болып табылады және Иншань Женьяоның ұқсастығы мен монғолдық жаулап алулардан кейінгі жинақталу уақыты Батыстан Шығысқа таралуын немесе Иншань Женьяо мазмұнына тікелей әсер етуін қолдауы мүмкін, бірақ тәуелсіз қытайлық шығу мүмкіндігін жоққа шығаруға болмайды. Сүт қышқылының ашылуы сүт өнімдерін сақтау үшін пайдаланылды, мысалы, Ирандағы кашк және Йиншань Чжэньяодағы кимак деп аталатын кептірілген йогурт.
Ерекшеліктері
Моңғолияның көшпелілері өз өмірлерін тікелей ірі қара, жылқы, түйе, як, қой, ешкі сияқты үй жануарларының өнімдерімен, сондай-ақ аңмен қамтамасыз етеді. Ауылдағы көшпелілер өздерін-өзі қамтамасыз етеді. Жол бойындағы гуанц деп белгіленген, қарапайым мейрамханалар сияқты жұмыс істейтін дүкендерді кездестіресіз. Гере - портативті тұрғын үй құрылымы (юрт - түркі тілінде осыған ұқсас баспана, бірақ монғол тілінде гере деп аталады), монғолдар әдетте құйма темір немесе алюминий құмырада кішкентай пеште ағаш немесе құрғақ мал майы отын (аргал) қолданады.
Жалпы тағамдар
Ауылдықтардың ең көп тараған тағамдары - ешбір басқа қоспасы жоқ пісірілген қой еті. Етті, көкөністерді және ұн өнімдерін қосымша тағамдар жасауға да қолдануға болады. Ұлан-Баторда "буз" деген жазуды жиі көруге болады. Бұл - етпен толтырылған буланған кнедлингтер. Басқа да кнедлингтер суға қайнатылады (반시 (음식), манти) немесе қой майына (кхуushuur) қатты қуырылады. Басқа да тағамдар етпен күріш немесе жаңа пісірілген лақтадан жасалған әр түрлі пісірілген тағамдар (цуиван, будатай хуурга) немесе лақта шұпы (гурильтай шол) жасайды. Сулен - ыстық ыдыс. Гамбир (монғолша: гамбир, айтылады [æmjbjĭɾ]) - жалпы ұн мен ghee-ден дайындалатын, өздігінен немесе қантпен бірге ұсынылатын таба нан. Бұл таңғажайып пісіру әдісі тек ерекше жағдайларда қолданылады. Бұл жағдайда ет (көбінесе көкөністермен бірге) отта қыздырылған тастардың көмегімен пісіріледі. Бұл немесе жабық сүт құтысындағы қой етімен (хорхог) немесе сүйексіз ешкі немесе мармоттың (будог) іш қуысында болады. Сүт қаймақтарды бөліп алу үшін қайнатылады (öröm, құрғақ қаймақ).