Кіріспе

Лаети (/l/ɛ/t/aɪ/), лаэтустың көпше түрі (/l/iː/t/ə/s/), Рим империясының соңында варварлардың ("варварлар") қауымдастығын білдіру үшін қолданылған термин, яғни шетелдіктер немесе империядан тыс адамдар, императорлық аумаққа қоныстануға рұқсат етілген және римдік әскерилерге жауынгерлерді ұсыну шартымен жер берілді. Лаэтус термині белгісіз шығу тегі бар. Бұл латын тілінде "бақытты" немесе "бақытты" дегенді білдіреді, бірақ латын емес сөзден шыққан болуы мүмкін. Ол герман сөзінен шыққан болуы мүмкін, яғни "құл" немесе "жартылай еркін отаршыл". Басқа да беделділер бұл термин кельт немесе ирандық тектес деп болжайды.

Шығу тегі

Лаети империяның шекарасынан тыс жерлерде тұратын тайпалардан шыққан көшіп-қонушылар тобы болған шығар. Олар империямен тұрақты байланыста болды және оның солтүстік шекаралары Августтың тұсында 1-ші ғасырдың басында тұрақтандырылғаннан бері ара-тұра соғысты. Батыста бұл тайпалар негізінен Рейннің арғы жағында тұратын немістер болды. Империяның шығыс бөлігіндегі лаэти туралы дереккөздерде ештеңе айтылмаған. Әдеби дереккөздерде лаэти тек 3 - 4 ғасырдың аяғында ғана айтылған. Әдеби дереккөздерде лаэти тек 4-ші ғасырдан бастап айтылса да, олардың 2-ші ғасырдан бастап пайда болған болуы мүмкін: 3-ші ғасырдың тарихшысы Дио Кассиус император Марк Аврелийдің (161-180 жылдары билік құрған) Германия, Паннония, Моэзия және Дакияның шекаралық аймақтарында және тіпті Италияның өзінде Маркоман соғыстары кезінде тұтқындалған Маркоман, Куади және Иазиге тайпаларының топтарына жер бергенін айтады (егерде Марк Аврелий кейін жарым аралда қоныстанғандарды қуып жіберді. бір топ бүлік шығарғаннан кейін және Адриатика флотының базасы Равеннаны қысқа уақытқа басып алды). Бұл қоныстанушылар түпнұсқалық лаэти болған болуы мүмкін. Шынында да, империяның ішінде варварлық қауымдарды орналастыру тәжірибесі негізін қалаушы император Августтың өзі (б.з.д. 42 жылы 14 жылы билік жүргізді) қашаннан бері қолданылып келгеніне дәлел бар: оның кезінде Рейннің шығыс жағалауындағы неміс тайпаларының бірқатар кіші топтары өздерінің өтініші бойынша Римнің батыс жағалауына, мысалы, Сугамбри тайпасының кіші тобы Кугерни және Убии. 69 жылы император Ото Маури қауымдастықтарын Солтүстік Африкадан Испанияның Батика провинциясына (қазіргі Андалусия, Испания) қоныстандырған. 1 және 2 ғасырларда осы тайпалардың есімдерімен бірнеше көмекші полктардың куәлігін ескере отырып, олардың империяға кіруі қандай да бір әскери міндеттемелерге байланысты болған болуы мүмкін (Такит Убилерге Рейннің батыс жағалауын күзету міндеті берілгенін айтады), яғни олар барлық жерде лаити болған. Сонымен қатар, лаэтиді басқаратын терминдер не басқаларға ("туғандықтар") немесе дедитици ("тапсырылған варварлар") немесе трибутарийлерге (салық төлеуге міндетті адамдар) қатысты терминдерден ерекшеленетіндігіне күмән бар. Өсімдіктерді өздігінен өсіретін лаэти топтарына (яғни әйелдер мен балаларды қоса алғанда) император үкіметі империяда қоныстану үшін жер (terrae laeticae) береді. Бұл офицер IV ғасырдың аяғы - V ғасырдың басында Батыс Рим армиясының тиімді жоғарғы қолбасшысы болды. Империяға кіру және жер гранттарына ие болу артықшылықтарына байланысты лаэти қоныстанушылары Рим армиясына жауынгерлерді жеткізуге міндетті болды, бұл соңғы империяның тұрақты әскери қызметі кезінде қарапайым қауымдарға қарағанда үлкен мөлшерде болуы мүмкін. Лаити қауымдастығына жер беру туралы келісім-шартта жаңадан қабылданғандардың біржола үлесі көрсетілуі мүмкін. Мүмкін, 1 ғасырда Германияның төменгі бөлігінде Батави тайпасының Риммен жасаған келісімінің параллелі болуы мүмкін. Кейбір есептерге сай, Юлий Клавдий тұсында әскерге баратын жасқа жеткен батави еркектерінің жартысы Римнің көмекші әскеріне шақырылған. Лаети қоныстарынан келген жауынгерлер өздерінің жеке әскери бөлімдерін құрды ма, әлде олар жай ғана армия жауынгерлерінің жалпы қорының бөлігі болды ма деген мәселе бойынша айтарлықтай дау бар. Ғалымдардың дәстүрлі көзқарасы бойынша, Нотицияда айтылған praefecti laetorum немесе gentilium әрқайсысы оларға берілген лаэтиден тұратын полкке қолбасшылық еткен. Лаетидің кейбір полктары болған. Шығыс пен Батыстағы презенталдық әскерлерде негiлдердiң scholae (элиталық ат әскерi бөлiмшелерi) болды. 361 жылы Констанций II мен Юлиан императорларының арасындағы қақтығыста лаэти деп аталатын тұрақты полк туралы айтылған; және VI ғасырдағы Италияда Фелисес Лаэторум деп аталатын полк. Бірақ Элтон мен Голдсворти лаэтилер әдетте қолданыстағы әскери бөлімшелерге шақырылатын және тек сирек өздерін құрған деп айтады. Бұл көзқарасты негізінен 400 жылы Кодекс Теодосианда берілген жарлық қолдайды, ол аlamanni және сармат laeti-ді, сондай-ақ ардагерлердің ұлдары сияқты басқа топтармен бірге әскери қызметке шақыруға рұқсат береді. Бұл лаэтилерді жауынгерлердің жалпы тобының бір бөлігі ретінде қарастырған. Сондықтан аталған барлық лауазымдар бір уақытта болған жоқ және барлық жұмыс орындары көрсетілмеген. "Нотиция" тек Италия мен Галлиядағы лаэти қоныстарын ғана атайды, тіпті екі лаэти префектілерінің...

Маркоманни

Нотиция сонымен қатар паннония мен Норици дуксының қолбасшылығындағы маркоманнорумдық трибун мен рейтиялық депутаттар бойынша трибун туралы да айтады. Осылайша, Notitia-да лаэтиге қатысты 34 жазба бар. Бірақ кейбір жазбалар бір ғана емес, бірнеше елді мекендерге қатысты, мысалы, Апулия мен Калабриядағы сармат елді мекендері. Сонымен қатар, екі беттен астам жазба жоғалған сияқты. Осылайша империяның батыс бөлігінде ғана жүздеген елді мекендер болған шығар.

Әсері

Лаити қоныстарының Нотиция тізімдері, толық емес болғандықтан, олардың IV ғасырда едәуір көбеюін көрсетеді. Бұл, варварлық атаулары бар әскери бөлімшелердің көптігімен бірге, Рим империясының құлдырауының "варваризация" теориясын тудырды. Бұл көзқарас Эдвард Гиббонның "Рим империясының құлдырауы мен құлдырауы" атты үлкен еңбегінде жазылған. Бұл көзқарас бойынша, батыс Рим империясының 5-ші ғасырда ыдырауының маңызды факторы римдіктердің өз әскерлерін басқаруға (және басқаруға) варварлық жауынгерлерге деген сенімінің артуы болды, ал олар өздері жұмсақ және әскери қызметке қарсы болды. Барбарийлер Римге деген адалдығын жоғалтып, Римнің мүддесін қайта-қайта сатқан. Бұл көзқарас laeti, foederati және жалдамалылар арасында айырмашылықты көрсетпейді. Бұл көзқарас Гиббон өзінің баяндамасын жазғаннан бері 200 жылдан астам уақыт бойы тарих жазуда сақталған. Соңғы уақытта Гиббонның пікірлері жалпыға бірдей ескерілмеген. Голдсвортидің айтуынша, варварлық офицерлер мен сарбаздар римдіктерге қарағанда сенімді болған дегенге ешқандай дәлел жоқ. Оның орнына, дәлелдер лаэтилер Рим армиясының соңғы кезеңінде бірінші рекруттардың маңызды көзі болған деген тұжырымға келеді. Барбарийлерді жалдау жаңалық емес, ол Рим республикасы заманында пайда болған. Юлий Цезарь мен Марк Антоний жеңілген галлиялық және неміс аттыларын жалдап, олардың жорықтарында қызмет етті. Бұл практиканы алғашқы император Август көмекші күштерді құрумен, жеңілген варварларды Рим армиясына қосумен жалғастырды. Лаити, көмекші топтар сияқты, романдық жолға түсті.