Кіріспе
Византиялық грек асыл отбасысы Ангелос есімімен асыл ұрпақ Ангелос үйі ('/æ//n//dʒ//əl//oʊ//s/; pl. Ангелои; , pl. γγελοι, әйел нұсқасы Ангелина γγελίνα), латыншасы Angelus, Византиялық грек дворяндық отбасы болды, ол орта және соңғы Византия империясы кезінде бірнеше императорлар мен басқа да көрнекті дворяндарды шығарды. Бұл отбасы негізін қалаушы Константин Ангелостың император Алексий I Комненнің кіші қызы Теодора Комненге үйленуінен танымал болды. Император туыстары ретінде Ангелоилер император Мануэль I Комненнің қол астында әртүрлі жоғары атақтар мен әскери командаларды ұстады. 1185 жылы Андроник І Комненге қарсы көтерілістен кейін Исаак II Ангелос таққа көтеріліп, Ангелоилерді 1204 жылға дейін билік еткен жаңа императорлық отбасы ретінде құрды. Бұл кезең Византия империясының құлдырауы мен бөлшектелуімен ерекшеленді, 1204 жылы Алексий IV Ангелос басқарған Төртінші крест жорығы арқылы оның ыдырауымен аяқталды. Төртінші крест жорығынан кейін, отбасының басқа тармағы Эпирда тәуелсіз мемлекет құруға қол жеткізді, ол тез арада Тесалия мен Македонияға дейін кеңейді. Бұл тармақтың мүшелері көбінесе "Ангелос" тегінің қолданылуын "Дукас" және "Комненос" деген беделді атауларға алмастырды және олар бірлесіп Комненодукас (Κομνηνοδούκας) әулеті ретінде белгілі. 1224 жылы Теодор Комнен Дукас Салониканы басып алып, Салоника империясын құрды, Никея империясына қарсы шығып, Византия императорлық атағын алды. 1230 жылы Клокотница шайқасынан кейін оның империясы тез құлдырады. Салоника 1246 жылы Никеяға жоғалды, ал Константинополды қалпына келтіру перспективалары 1259 жылы Пелагония шайқасында, содан кейін 1261 жылы Палеологтар әулетімен Византия империясының қайта құрылуымен бұзылды. Көбінесе жаңа Византия режимімен бәсекелесіп, Комненодокай Константинополдан мойындауды және атақтарды алды және 1318 жылға дейін Тесалияны (кадет желісімен басқарылатын) және Эпирді өз бақылауында ұстады.
the noble lineage with the name Angelos
The House of Angelos ('/æ//n//dʒ//əl//oʊ//s/; pl. Angeloi; , pl. Ἄγγελοι, female version Angelina Ἀγγελίνα), Latinised as Angelus, was a Byzantine Greek noble family that produced several Emperors and other prominent nobles during the middle and late Byzantine Empire. The family rose to prominence through the marriage of its founder, Constantine Angelos, with Theodora Komnene, the youngest daughter of Emperor Alexios I Komnenos. As imperial relatives, the Angeloi held various high titles and military commands under Emperor Manuel I Komnenos. In 1185, following a revolt against Andronikos I Komnenos, Isaac II Angelos rose to the throne establishing the Angeloi as the new imperial family that ruled until 1204. The period was marked by the decline and fragmentation of the Byzantine Empire, culminating in its dissolution by the Fourth Crusade in 1204 under Alexios IV Angelos. After the Fourth Crusade, another branch of the family managed to establish an independent state in Epirus, which quickly expanded to rule Thessaly and Macedonia. The members of this branch largely eschewed the use of the 'Angelos' surname in favour of the more prestigious 'Doukas' and 'Komnenos', and are collectively known as the Komnenodoukas (Κομνηνοδούκας) dynasty. In c. 1224, Theodore Komnenos Doukas conquered Thessalonica, and founded the Empire of Thessalonica, claiming the Byzantine imperial title in rivalry to the Empire of Nicaea. His empire quickly collapsed after the Battle of Klokotnitsa in 1230. Thessalonica was lost to Nicaea in 1246, and the prospects of recovering Constantinople were dashed at the Battle of Pelagonia in 1259, followed by the re establishment of the Byzantine Empire under the Palaiologos dynasty in 1261. Often in rivalry to the new Byzantine regime, the Komnenodoukai nevertheless secured recognition and titles from Constantinople, and retained their control over Thessaly (ruled by a cadet line) and Epirus until 1318.
Ерте тарих
Ангелои, басқа византиялық отбасылардан айырмашылығы, византиялық дворяндар арасында құрылмаған және олардың тұқымы 12 ғасырдың бірінші жартысына дейін ерекше жоғары бағаланбаған. Бәріне қарамастан, отбасының өркендеуі Византия аристократиясы кезеңінде өте тез болды. Грек тегіне ие болған бұл әулетті Филадельфиядан (Маңайы Азия) шыққан Константин Ангелос құрды. XII ғасырдағы тарихшы Джон Зонарас Константиннің батыл, шебер әрі өте сұлу болғанын, бірақ оның шыққан тегі қарапайым екенін айтады. Отбасы тегі грек тіліндегі "фәрештә" немесе "халық" деген сөзден шыққан деп есептеледі, бірақ мұндай шығу тегі Византия дәуірінде сирек расталады. Басқа бір теория бойынша, олардың аты Жоғарғы Месопотамиядағы Амидаға жақын орналасқан А[н]гел деген ауданнан шыққан. Тарихшы Сюзан Виттек де Йонг Константиннің Серрес маңындағы иеліктері император Никефор III хризобулымен расталған белгілі бір патрикиос Мануэль Ангелостың ұлы болғанын айтты, бірақ басқа ғалымдар мұны мүмкін емес деп санайды. Константин өзінің қарапайым шығу тегіне қарамастан, император Алексий I Комнен мен Ирен Дукайнаның төртінші қызы Иоанн Куртикестің жесірі Теодора Комнененің (1097 жылы туған) ықыласына ие болды. Олардың некелері 1122 жылы Алексий I қайтыс болғаннан кейін болды. Императордың заңдық тұрғыдан императоры ретінде Константин себастогипертат титулын алды, бірақ ол Алексийдің асыл тектес және көптеген атақтарға ие болған басқа да күйеу балаларына тең болып саналмады. Теодораның анасы, жесір императрица Ирена да бұл некеге қарсы болған көрінеді. Константин мен Теодораның жеті баласы болды, үш ұл және төрт қыз. Константин өз ұлдары арқылы 1185-1204 жылдары үш Византия императоры шыққан Ангелос әулетінің, сондай-ақ 13-14 ғасырларда Эпир мен Салониканы басқарған Комненос Дукас әулетінің түп атасы болды.
Византия империясы
Константиннің үшінші ұлы Андроник Дукас Ангелос императорлық Ангелос әулетінің түп атасы болды. Ангелоилер аристократияға қарсы бірқатар саясатты бастаған император Андроник І Комненмен қақтығысқа түсті. 1185 жылы болған төңкеріс кезінде Андрониктің ұлы Исаак II Ангелос халық қолдауына ие болды және Андроник І Комненді биліктен алып тастап, өзін Византия императоры деп жариялады. Жаңа император өзінің мұра еткен әлсіздігін, соның ішінде орталық және провинциялық әкімшіліктегі құқық бұзушылықты реттеуге қол жеткізе алмады. Исак II болгарлар мен валахиялықтардың көтерілісін басуға үлгермеді және 1187 жылы ол болгар империясын тануға мәжбүр болды. Сол әскери жеңілістерге қарамастан, 1185 жылы Демитриц шайқасында норманндарға қарсы Бранас жеңісінен және 1190 жылы Сербияның Стефан Неманьясына қарсы жеңісінен кейін Исаак Балқандағы императорлық байлықты қайтарып алуға қол жеткізді. Исаактың билігі кезінде Византияның билік басындағы билік иелерін узурпациялау үшін Византияның билік басындағы билік иелері 12 ғасырдың Византия тарихында бұрын-соңды кездеспеген әрекеттерді жасады. 1195 жылы Исак ІІ-ді ағасы Алексий III Ангелос биліктен алып тастады, оның төңкерісі мен билікті теріс пайдалануы империяның құлдырауын тездетті. Оның билігі провинциялық басқарудағы заң бұзушылықтармен және тіпті императордың билігіне қарсы келетін аймақтық магнаттардың автономиясының артуымен ерекшеленді. 1201 жылы Исаактың ұлы Алексий IV Ангелос батысқа қарай бет алды, онда ол өзінің әкесі Исаак II билікті қалпына келтіру үшін Төртінші крест жорығын Константинополға бұрып жіберді. Бастапқы синергияға қарамастан, Ангелоилердің крестшілер талаптарымен айналыса алмауы крестшілер мен императорлар арасында тартысқа әкелді, 1204 жылдың қаңтар айында Алексий V Дукас оларды құлатты және көп ұзамай өлтірді. Бұрынғы жақтастары қайтыс болғандықтан, крестшілер Константинополде қолдау таппады, ал азаматтардың латынға қарсы сезімі күшейді. Алексий V-дің қысқа билігі мен сәтсіз келіссөздерінен кейін крестшілер Константинополді тонаған және жарты ғасырға жуық Византияның билігін ресми түрде тоқтатып, Латын империясын құрған.
Комненодукалар әулеті
Ангелолар сызығын Константиннің үлкен ұлы себастократ Джон Дукастың ұрпақтары жалғастырды. Жохан сияқты оның ұрпақтарының көпшілігі "Ангелос" тегін қолданбай, "Дукас" немесе "Комненос Дукас" деген атауларды қолданды, содан кейін олар қазіргі заманғы зерттеуде "Комненодукай" (Κομνηνοδούκαι) деп аталады. 1204 жылы Константинополь құлап, Латын империясы құрылғаннан кейін, Иоанн Дукастың заңсыз ұлы Михаил I Комнен Дукас 1205 жылы Епир деспотатын құрып, оның астанасы ретінде Арта қаласын таңдады. Бастапқыда латынның вассалы және одақтасы болған Михаил I солтүстік-шығыс Грекиядағы аумақтарын 1215 жылы қайтыс болғанға дейін кеңейтті, содан кейін оның орнын өзінің туғаннан туған ағасы Теодор Комнен Дукас бағындырды. 1224 жылы Теодор Салоника патшалығын крестоносцыдан тартып алды және өзін өзінің иеліктерінде легитимді Византия императоры (базилий) деп жариялады. Эпир Византия тағына шынайы үміткер ретінде көрінді, бірақ Теодор 1230 жылы Клокотница шайқасында Иоанн II Асенмен жеңіліп, тұтқындалды. Македония мен Фракиядағы жеңілістерден кейін оның империясы тез құлдырады. Теодор тұтқында болған кезде оның бауыры Мануэль Салоникада билік құрды, оның орнына Теодордың ұлдары Джон мен Димитрий билік жүргізді. 1242 жылы Никея императоры Иоанн III Дукас Вататз Иоаннды императорлық атақтан бас тартуға мәжбүр етті (тек деспоттар атағын сақтап қалды), ал 1246 жылы Салоника Никеяға қол астына түсіп, Ангелидтер билігінің соңы болды. 1230 жылы Теодордың немересі Михаил I-нің ұлы Михаил II Епир мен Фессалияның билеушісі болды және Никеядан жоғалған жерлерді қайтарып алуда ішінара сәтті болды. 1268 жылы Михаил II қайтыс болғаннан кейін Эпирге оның заңды ұлы Никефор I билік жүргізді, ал Эпирден бөлінген Фессалия оның заңды емес ұлы Иоанн I Дукасқа берілді. Комненодукастар отбасы 1318 жылы Эпир мен Фессалияны жоғалтты; Николай Орсини, Кефалония графы, Никефордың ұлы Томас І-ді өлтірді, бұл отбасының Эпирдегі билігін аяқтады, ал Фессалияда Иоанн I Дукасты оның ұлы Константин алмастырды, содан кейін Иоанн II 1302/03 жылдан бастап 1318 жылы қайтыс болғанға дейін билік жүргізді. Сол жылы Тесалияның оңтүстігін Каталониялық Ұлы компания басып алып, Афина герцогтігіне қосылды, ал солтүстік автономды магнаттардың қолына өтті.
Кейінгі отбасы
1340 жылы Византияның Эпир мен Фессалияны қайтадан қолға алғаннан кейін император Андроник III Палеолог Эпир губернаторы қызметіне мегас домициос Иоанн Кантакузеннің немере інісі Иоанн Ангелосты тағайындады. 1342 жылы Иоанн өзінің билігін Тесалияға дейін кеңейтті, бірақ 1348 жылы обадан қайтыс болды. Көп ұзамай Эпир мен Фессалияны серб билеушісі Стефан Душан жаулап алды. Иоанн Ангелостың ұрпақтары Симеон Урош пен Иоанн Уроштың қол астында Фессалияны басқаруды жалғастырды. Соңғы Неманджич Иоанн Урош Тесалия қайзары Алексиос Ангелос Филантропенос пайдасына отставкаға кетті. Алексийдің ағасы Мануэль Ангелос Филантропен Тессалияның соңғы Византиялық грек билеушісі болды. 1394 жылы Осман империясы Тесалияны жаулап алғаннан кейін, Ангелои Филантропео Сербияға бас сауғалады. Алексийдің не Мануэльдің немересі Михаило Анджелович Джурадж мен Лазар Бранковичтің сарайында қызмет етті. Михайлоның ағасы Махмудты Осман әскерлері бала кезінде тұтқындап, Адрианопольге алып келді, онда ол ислам дінін қабылдады. Кейіннен ол Осман империясының ең жоғары шендеріне көтеріліп, 1451 жылы Румелияның бейлербейы және 1455 жылы Ұлы визирі болды. Осылайша, 1457 жылы серб деспоты Лазар Бранкович пен Мехмед II арасындағы келіссөздерде екі жақты ағайынды Михаил мен Махмуд Анджелович білдірді.