Никей империясының алғашқы императоры Теодора I Ласкарис

Кіріспе

Никеяның бірінші императоры (1205–1221)

Теодор I Ласкарис немесе Ласкарис (; 1175 – қараша 1221) – 1205 жылдан өліміне дейін Никеяның бірінші императоры, Византия империясының мұрагер мемлекеті. Ол белгілі аристократтық отбасында туғанмен, анасы императорлық Комнен әулетімен байланысты болған. 1200 жылы император Алексий III Ангелостың кіші қызы Аннаға үйленді. 1203 жылға дейін деспот атағын алып, әкесі мен күйеуінің тағына отыру құқығын көрсетті. Төртінші крест жорығы 1203 жылы Алексий III-ді Константинопольден қашуға мәжбүр етті. Теодор крестшілерге (византиялықтар оларды «латындықтар» деп атаған) тұтқындалды, бірақ қашып кетті. Босфордан Кіші Азияға (қазіргі Түркия) өтіп, жергілікті гректердің латындықтарға қарсы қарсылығын ұйымдастыруға кірісті. Румның селджук сұлтанымен одақ құрды, бірақ латындықтардың кеңеюін тоқтата алмады. Сондай-ақ, императорлық таққа талапкер Алексий Комненнің Кіші Азияның солтүстігінде Византияның орнын басатын Трапезунд империясын құруына кедергі келтіре алмады. Теодордың беделі 1205 жылы Адрианополь шайқасында (Фракияда) латындықтарға ойсыратыс тигізгеннен кейін ғана нығайды. Латын империясынан қашқан гректер – Византияның негізгі аумақтарында пайда болған крестшілер мемлекетінен – Теодордың билігімен өмір сүру үшін Кіші Азияға ағылды. Латындықтар Теодордың қайын атасын тұтқындап, Алексий I Трапезундпен одақтасты, бірақ Теодор олардың біріккен әскерлерін жеңді. Ол Битиниялық аристократтардың көпшілігінің қолдауын алды және өзіне қарсылық көрсеткендердің жерлерін тартып алды. 1205 жылы Византия императорларының дәстүрлі атақтарын қабылдады. Үш жылдан кейін Константинопольдің жаңа православиелік патриархын сайлау үшін шіркеу кеңесін шақырды. Жаңа патриарх Теодорды император деп жариялап, оның ордасын Теодордың астанасы Никеяда орнатты. Латын империясының православиелік халқы Теодорды өз шіркеуінің басты қорғаушысы деп санады, бірақ Византия империясының батыс аймақтарында дамыған Эпир мемлекетінің билеушілері оның таққа отыруының заңдылығын күмәндандырды. Теодордың қайын атасы таққа деген талабынан бас тартқан жоқ. Түрмеден босатылғаннан кейін Алексий III селджуктарды Никеяға шабуыл жасауға көндірді, бірақ Теодор оларды 1211 жылы жеңді. Латын императоры Генрих Фландр 1212 жылы Кіші Азияның батысындағы маңызды бекіністерді басып алды, бірақ жеткілікті сарбаз болмағандықтан оларға гарнизон орната алмады. Генрих Теодормен жасалған бейбіт шартында Никея империясының бар екенін мойындады. Теодор Қара теңіз жағалауындағы Батыс Пафлагонияны Трапезунд патшасы Алексий I-ден басып алды. 1220 жылы Теодор Константинопольдің латындықтарын өзінің билігін мойындауға көндіруге тырысты, бірақ олар бас тартты. Теодор Константинопольге жақын орналасқан қуатты мемлекет құрды, бұл оның мұрагерлеріне 1261 жылы латындықтарды қаладан қуып шығып, Византия империясын қайта жаңғыртуға мүмкіндік берді.

Theodore I Laskaris or Lascaris (; 1175November 1221) was the first emperor of Nicaea—a successor state of the Byzantine Empire—from 1205 to his death. Although he was born to an obscure aristocratic family, his mother was related to the imperial Komnenos clan. He married Anna, a younger daughter of Emperor Alexios III Angelos in 1200. He received the title of despot before 1203, demonstrating his right to succeed his father in law on the throne. The Fourth Crusade forced AlexiosIII to flee from Constantinople in 1203. Theodore was imprisoned by the crusaders (commonly referred to as "Latins" by the Byzantines), but he escaped. After crossing the Bosporus into Asia Minor (in present day Turkey), he started to organise the local Greeks' resistance against the Latins in Bithynia in his father in law's name. He concluded an alliance with the Seljuq sultan of Rum, but he could not stop the Latins' expansion. Neither could he prevent a claimant to the imperial throne, Alexios Komnenos, from establishing a Byzantine successor state, the Empire of Trebizond, in northern Asia Minor. Theodore's position consolidated only after Tzar Kaloyan of Bulgaria inflicted a crushing defeat on the Latins in the Battle of Adrianople (in Thrace) in 1205. Greeks fleeing from the Latin Empire—the crusader state that emerged in the Byzantine core territories—swarmed to Asia Minor to live under Theodore's rule. The Latins captured Theodore's father in law and made an alliance with AlexiosI of Trebizond, but Theodore routed their united troops. He secured the support of most Bithynian aristocrats and seized the domains of those who resisted him. In 1205, he assumed the traditional titles of the Byzantine emperors. Three years later, he convoked a Church council to elect a new Orthodox patriarch of Constantinople. The new patriarch crowned Theodore emperor and established his seat at Theodore's capital, Nicaea. The Orthodox population of the Latin Empire regarded Theodore as the main defender of their Church, but the rulers of Epirus—a realm that developed in the western regions of the Byzantine Empire—debated the legality of his coronation. Theodore's father in law did not abandon his claim to the throne. After being released from prison, AlexiosIII persuaded the Seljuqs to invade Nicaea, but Theodore defeated them in 1211. The Latin Emperor Henry of Flanders captured important fortresses in western Asia Minor in 1212, but he ran out of soldiers and could not place garrisons in them. Henry implicitly acknowledged the existence of the Empire of Nicaea in his peace treaty with Theodore. Theodore conquered western Paphlagonia on the Black Sea coast from AlexiosI of Trebizond. Around 1220, Theodore tried to persuade the Latins of Constantinople to acknowledge his rule, but they refused. Theodore established a powerful state, located in the vicinity of Constantinople, which enabled his successors to expel the Latins from the city and revive the Byzantine Empire in 1261.

Ата-аналық тегі

Теодор Комнен Ласкарис шамамен 1175 жылы биік, бірақ аса танымал емес Византиялық отбасында дүниеге келді. Оның ата-анасының есімдері белгісіз. Егер Теодор византиялық дәстүр бойынша тұңғыш ұлына әкесінің атын берген болса, оның әкесі Николай аталған болуы мүмкін. Теодордың анасы императорлық Комнен әулетінің белгісіз тармағынан шыққан және ол оның тегін мақтан тұтқан. Теодордың кемінде алты бауыры болған – Константин, Георгий, Алексий, Исаак, Мануил және Михаил. Мануил мен Михаилның аналары басқа болған болуы керек, себебі олар Комнен емес, Цамантурос тегін алып жүрген. Теодор сондай-ақ, әулеттік Фокас отбасына, әлдебір тәтесінің некесі арқылы туыс болған. Ласкарилер Кіші Азияның батысында жерлерге иелік еткен. Теодордың және оның бауыры Константиннің екеуінің де киелі Георгий бейнеленген және «Диасориттер» деген жазуы бар мөрлері болған. Бұл мөрлер олардың Каистрос өзенінің аңғарындағы Пиргионда орналасқан Диасорит Киелі Георгий монастымен байланысын көрсеткен.

Ерте мансап

Замандас тарихшы Никетас Хониат өзінің жылнамасында Теодорды "батыл жас және қаһарлы жауынгер" деп сипаттады. Сәл кейінірек өмір сүрген тарихшы Георгий Акрополит Теодордың "кейбір жандарға қарағанда кішкентай, бірақ тым ұсақ емес, қара түсті және ұшы екіге бөлінген, ағып тұратын сақалы бар" екенін жазды. Теодор Комненос әулетімен туыстық байланысы арқасында танымал болды. Оның сақталған ең алғашқы мөрінде "севаст" және "протовестиарит" атақтары көрсетілген. Біріншісі – сарай атағы, бастапқыда Византия императорларының туыстарына ғана берілетін, бірақ император Алексий III Ангел оны бай саудагерлерге сата бастады. "Протовестиарит" ретінде Теодор император сарайының гвардиясының жас жасағының командирі болды. Балалары жоқ император Алексий III мұрагерлік мәселесін шешу үшін екі үлкен қызын үйлендіруді жоспарлады. 1200 жылдың соңында ол үлкен қызы Иренды Алексий Палеологқа, ал кіші қызы Аннаны Теодорға берді. Палеолог әкесінің орнын басу құқығын көрсетіп, "деспот" дәрежесіне көтерілді. Палеолог 1203 жылға дейін қайтыс болған соң, Теодор да осы атақты алды.

Константинопольдің құлауы

Византия тағын басып алу үшін император Алексий III ағасы Исак II-ні соқыр етіп, түрмеге қамап тастады. Исақтың ұлы Алексий Ангелос католик туыстарының көмегін іздеу үшін Константинополден Германияға қашып кетті. Ол Төртінші крест жорығының басшыларымен келісім жасап, олардың қолдауы үшін 800 000 гиперпира деген үлкен сомаға уәде берді. Крестшілер Константинополға жетіп, 1203 жылы 6 шілдеде Алтын мүйіздің қарама-қарсы жағалауындағы Перраны басып алды. Теодор басқыншыларға қарсы шабуыл жасады, бірақ олар Византия астанасын қоршауға алды. Константинополь қабырғалары осал болғандықтан, Алексий III 17-18 шілде түнінде Тракияға паникаға ұшырап қашып кетті. Ол қазынаны тонап, императорлық белгілерді де алып кетті. Исаак II босатылып, оның ұлы Алексий IV императордың орнына тағайындалды. Теодор қайын атасы қашып кеткеннен кейін түрмеге қамалды, бірақ 1203 жылдың қыркүйегінде қашып кетті. Оның қашып кетуінің егжей-тегжейі белгісіз, бірақ Хониат Теодор Константинопольдан "қолданбалы даналықпен және батыл рухпен қаруланған" деп мәлімдеді. Бірте-бірте Теодор Киелі Михаилға арналған шіркеуде жасырынды. Теодордың өзі Құдай оны түрмеден "ғажайып түрде босатып" және Босфор арқылы Кіші Азияға жетелегенін айтқан. Әйелдері де, қыздары да онымен бірге жүрді. Олар Никеяға жетті, бірақ қала тұрғындары тек оның отбасын қабылдады, өйткені олар Алексий IV-тің кек алуынан қорықты. Кейінірек Теодор өзінің есіне алғандай, ол "бір аймақтан екінші аймаққа" көшіп-қонып, (анықталмаған) жауларының тұзағынан қашып жүрді. Алексиос IV крестшілерге ақша төлей алмады. Олар Константинопольді тастап кетуден бас тартып, жақын маңдағы фракиялық ауылдарды басып алып, тонап кетті. Византиялықтар крестшілер әрекеттеріне Алексий IV кінәлі деп есептеді. 1204 жылы 28 қаңтарда армия көтеріліп, генерал Алексий Мурцуфлос Дукасты император деп жариялады. Исаак II өліп, жаңа император Алексий IV-ті өлтірді, бұл крестшілер үшін Константинополға тағы да шабуыл жасауға сылтау болды. 12 сәуірде олар қабырғаларды бұзып кіргенде, Алексий V қашып кетті. Бір топ тұрғындар Теодордың ағасы Константинге императорлық тәжді ұсынды, бірақ ол оны қабылдамады. Крестшілер Константинополді басып алып, оны тонап кетті. Византия астанасы крестшілер қолына түскенмен, Алексий III Ангелос та, Алексий V Дукас та таққа деген талаптарынан бас тартқан жоқ. Көп ұзамай үшінші талапкер пайда болды: император Андроник I Комненнің немересі Алексий Кіші Азиядағы Қара теңіз жағалауындағы Трапезонтты басып алып, император атағын алды. 1204 жылы май айында крестшілер өздерінің бір басшысын - Фландриялық Балдуинді император етіп сайлады.

To seize the Byzantine throne, Emperor AlexiosIII had blinded and imprisoned his elder brother, Isaac II Angelos Isaac's son, Alexios, fled from Constantinople to Germany to seek his Catholic relatives' assistance. He concluded an agreement with the leaders of the Fourth Crusade, promising a large sum, 800,000 hyperpyra, for their support. The crusaders reached Constantinople and captured Pera on the opposite coast of the Golden Horn on 6July 1203. Theodore conducted raids against the invaders, but they laid siege to the Byzantine capital. The walls of Constantinople were vulnerable, and AlexiosIII fled in panic to Thrace during the night of 17–18 July. He drained the treasury and took the imperial insignia with him. IsaacII was released and his son was crowned his co emperor as AlexiosIV. Theodore was imprisoned after his father in law's flight, but he escaped in September 1203. The details of his escape are unknown, but Choniates stated that Theodore left Constantinople "armed only with practical wisdom and a brave spirit". For a while, Theodore was hiding in a church dedicated to Saint Michael. Theodore himself claimed that God "miraculously removed" him from the prison and guided him across the Bosporus to Asia Minor. His wife and daughters accompanied him. They reached Nicaea, but the burghers of the town only admitted his family, because they feared AlexiosIV's revenge. Theodore, as he later remembered, moved "from one region to another", avoiding the traps that his (unidentified) enemies laid for him. AlexiosIV could not pay off the crusaders. They refused to leave Constantinople and raided and plundered the nearby Thracian villages. The Byzantines blamed AlexiosIV for the crusaders' acts. The army rebelled and proclaimed the general Alexios Mourtzouphlos Doukas emperor on 28January 1204. IsaacII had already died, and the new emperor had AlexiosIV murdered, providing the crusaders with an excuse to make a new assault on Constantinople again. When they breached the walls on 12April, AlexiosV fled. A group of burghers offered the imperial crown to Theodore's brother, Constantine, but he rejected it. The crusaders captured Constantinople and plundered it completely. Although the Byzantine capital fell to the crusaders, neither AlexiosIII Angelos nor AlexiosV Doukas abandoned their claim to the throne. A third claimant soon appeared on the scene: a grandson of Emperor Andronikos I Komnenos , Alexios, seized Trebizond on the Black Sea coast in Asia Minor and assumed the title of emperor. The crusaders elected one of their leader, Baldwin of Flanders, emperor in May 1204.

Қарсылық

Теодор келген кезде Кіші Азия ондаған жылдар бойы императорлық үкіметке қарсы көтерілістердің орталығы болды. Теодор Мангафас атты бүлікші магнат Филадельфияны, Сабас Асиденос атты аристократ Сампсонды, ал Никефор Контостефанос Меандр өзенінің жоғарғы ағысындағы жерлерді биледі. Теодор, әкесінің күйеу баласы ретінде, 1204 жылдың соңына дейін Алексий III атынан Битиния қалаларының адалдығын сақтады. Жергілікті гректер оны Битинияның стратегі (әскери жетекшісі) деп мойындады. Ол Пруссада ордасын құрды, бірақ жиналыстар мен кештерге жиі сапар шегіп, жергілікті гректердің «латындықтарға» қарсы тұруын ынталандырды, себебі крестоносшылар осылай аталды. Ол сондай-ақ мемлекеттік кірістерді бақылауға алып, Рум сұлтаны Рүкн әд-Дин Сулейман II-ге латындықтарға қарсы көмек үшін ақша ұсынды. 1204 жылы Сулейман II қайтыс болды, ал оның кәмелетке толмаған ұлы Изз әд-Дин Килиж Арслан III таққа отырды. Қыркүйек айында крестоносшылар Византия территорияларын бөлу үшін комиссия құрды. Кіші Азияда «Никея герцогтығы» Блуа графы Людовик I-ге, ал «Филадельфия герцогтығы» Перше Стефанға берілді, бірақ латындықтар бұл жерлерді жаулап алмаған еді. Венециялықтар Хеллеспонттың азиялық жағындағы Лампсак портын басып алды, ал француз рыцары Пётр Брасье жақын маңдағы Пегайды басып алды. Трапезунд императоры Алексий I-нің ағасы және серігі Давид Комнен Пафлагонияға әскери жорыққа шығып, Қара теңіз жағалауындағы қалаларды басып алды. Оның табысы Браксьенің Битинияға басып кіруіне көмектесті. Ол 6 желтоқсанда Поэманенумда Теодорды жеңіп, оның жеңісі оған Витиния бекіністерін басып алуға мүмкіндік берді. Латындықтар Алексий V-ті тұтқындап, Константинопольде жазалап өлім жазасын орындады. Олар 1205 жылдың басында Алексий III-ті Фессалияда тұтқындап, императорлық белгілерді оларға беруге мәжбүр етті. Император Мануил I Комненнің немересі Мануил Маврозомес және Маврозоместің күйеу баласы, құлатылған Рум сұлтаны Гият әд-Дин Кайхусрав I Никеяға келді. Теодор оларды ұстады, бірақ олар тез келісімге келді. Ол Кайхусравқа тағын қайтару үшін, әскери қолдау уәдесімен ақша берді. Кайхусрав пен Маврозомес Румның астанасы Коньяға асықты. 1205 жылдың наурыз айында олар Кіліж Арсланның тағынан түсіріп, Кайхусравтың пайдасына таққа отырды. 1204 жылдың соңына қарай латындықтар Фракияны, Фессалияны және Солтүстік Грекияны басып алды. Император Алексий III-нің туысы Михаил Дукас, гректердің Эпирдегі қарсылығын ұйымдастырған, өзінің қорғанысын қамтамасыз ету үшін Папа Иннокентий III-ке адал болуға ант беруге мәжбүр болды. Император Балдуин 1205 жылдың басында өзінің інісі Генриді Кіші Азияны жаулап алуға жіберді. Генрих 1205 жылдың 19 наурызында Адрамиттион шайқасында Теодор Мангафасты және Теодор Ласкаристің ағасы Константиннің жеңіліске ұшырды. Латындықтар жеңісін пайдалана алмады, себебі Болгария патшасы Калоян Фракияда көтеріліс ұйымдастырып, провинцияға басып кірді. Калоянның шабуылы император Балдуинды Анатолиядан әскерін қайтаруға мәжбүр етті. Калоян 1205 жылдың 14 сәуірінде Адрианополь шайқасында латын әскерін ойран етті. Луи де Блуа мен Стефан Перше шайқаста қаза тапты. Балдуин тұтқындалды және Болгарияда тұтқындалып қайтыс болды. Теодор Калоянның жеңісінен ең көп пайда тапты. Латындықтардың жеңілісі олардың билігінің нашарлығын көрсетті және Теодордың беделін нығайтты. Осы мүмкіндікті пайдаланып, ол латын гарнизондарын Анатолияның көптеген бекіністерінен қуды да, астанасын Пруссадан Никеяға көшірді. Латын үкімі астындағы Еуропалық территориялардан гректер оның мемлекетіне ағылып келді. Мангафас Филадельфияны Теодорға берді, ал Асиденос жерлері де Теодордың мемлекетіне қосылды. Жергілікті аристократтар Теодорды бүлікші магнаттарға қарсы қолдады, ал ол оларға сарайлық атақтар сыйлады. Теодор Эпирдегі Михаил I-нің ағасы Теодор Комнен Дукастан, Кіші Азияда қоныстанғаннан, оған Эпирге кетуге рұқсат беру алдында адал болуға ант алды.

By the time of Theodore's arrival, Asia Minor had been a centre of uprisings against the imperial government for decades. A rebellious magnate, Theodore Mangaphas, held Philadelphia; another aristocrat, Sabas Asidenos, ruled Sampson; and Nikephoros Kontostephanos controlled the lands on the upper course of the Maeander River. Theodore appeared as his father in law's representative and secured the Bithynian towns' loyalty in AlexiosIII's name until the end of 1204. The local Greeks acknowledged him as the strategos (or military leader) of Bithynia. He established his seat in Prussa, but he made frequent journeys to attend assemblies and dinners, encouraging the local Greeks' resistance against the "Latins", as the crusaders were universally called. He also took control of state revenues, and he could offer money to the Seljuq Sultan of Rum, Rukn al Din Suleiman II, in return for his assistance against the Latins. SuleimanII died and his underage son, Izz al Din Kilij Arslan III, succeeded him in June 1204. The crusaders set up a commission to distribute the Byzantine territories among them in September. In Asia Minor, the "duchy of Nicaea" was granted to Louis I, Count of Blois, and the "duchy of Philadelphia" to Stephen of Perche, although the Latins had not conquered these lands. The Venetians seized the port of Lampsacus on the Asian side of the Hellespont and a French knight, Peter of Bracieux, captured the nearby Pegai. Emperor AlexiosI of Trebizond's brother and co emperor, David Komnenos, launched a military campaign into Paphlagonia and occupied the towns along the Black Sea coast. His conquest facilitated Bracieux's invasion of Bithynia. He routed Theodore at Poemanenum on 6December and his victory enabled him to seize Bythinian forts. The Latins captured and publicly executed AlexiosV in Constantinople. They also arrested AlexiosIII in Thessaly, forcing him to cede the imperial insignia to them early in 1205. A grandson of Emperor Manuel I Komnenos , Manuel Maurozomes, and Maurozomes's son in law, the deposed Sultan of Rum, Ghiyāth al Dīn Kaykhusraw I, came to Nicaea. Theodore detained them, but they soon came to terms. He lent money to Kaykhusraw to regain his throne in return for his promise of military support. Kaykhusraw and Maurozomes hurried to Konya, the capital of Rum. They dethroned the underage Kilij Arslan in Kaykhusraw's favor in March 1205. By the end of 1204, the Latins had captured Thrace, Thessaly and northern Greece. Emperor AlexiosIII's cousin, Michael Doukas, who organised the Greeks' resistance in Epirus, was forced to swear fealty to Pope Innocent III to secure his protection. Emperor Baldwin dispatched his brother, Henry, to conquer Asia Minor early in 1205. Henry defeated Theodore Mangaphas and Theodore Laskaris' brother, Constantine, in the Battle of Adramyttion on 19March 1205. The Latins could not follow up their victory, because Tzar Kaloyan of Bulgaria stirred up a rebellion in Thrace and invaded the province. Kaloyan's invasion forced Emperor Baldwin to withdraw his knights from Anatolia. Kaloyan inflicted a crushing defeat on the Latin army in the Battle of Adrianople on 14 April 1205. Louis of Blois and Stephen of Perche perished in the battlefield. Baldwin was captured and died in captivity in Bulgaria. Theodore emerged as the main beneficiary of Kaloyan's victory. The Latins' defeat revealed the fragility of their rule, and secured Theodore's position. Taking advantage of the moment, he expelled the Latin garrisons from most Anatolian fortresses, and transferred his capital from Prussa to Nicaea. Greeks were swarming to his realm from the European territories under Latin rule. Mangaphas ceded Philadelphia to Theodore, and Asidenos's lands were also absorbed into Theodore's realm. The local aristocrats supported Theodore against the rebellious magnates, and he awarded them with court titles. Theodore extracted an oath of fealty from Michael I of Epirus's brother, Theodore Komnenos Doukas, who had settled in Asia Minor, before allowing him to leave for Epirus.

Таққа отырғызу

Давид Комнен Битинияға әскер жіберді, бірақ Теодор Никомедияда басқыншыларды және олардың латын одақтастарын жеңді. Сұлтан Қайхусрав I 1205 жылдың көктемінде Селжұқ әскерлерін күйеу атасы Маурозомеске жіберіп, Маэандр өзенінің аңғарына шабуыл жасауға жіберді, бірақ олар көп ұзамай жеңілді. Теодор Маурозомемен келісім жасап, оған Сұлтанның лейтенанты ретінде Ликус өзеніндегі Хонай және Лаодикея қалаларын басқаруға рұқсат берді. Теодор 1205 жылдың басында император атағын алды – Никомедиядағы жеңісінен кейін немесе Маурозомемен бейбіт келісімге келгеннен кейін. Оның жаңа атағы Константинопольдегі латын императорының заңдылығына тікелей қарсы келді, сондықтан латындықтар оны өз империясының аумақтарын заңсыз басқарып, узурпатор деп санады. Көптеген гректер Теодордың императорлық құқығын мойындаудан бас тартты, себебі императорды заңды түрде мойындау үшін Константинопольдің Экуменикалық Патриархының таққа отырғызуы қажет еді. Теодор Фракияда жер аударылып жүрген Патриарх Иоанн Каматеросқа барып, оны Никеяға көшіруді ұсынды, бірақ қарт прелат бас тартты. Тракия, Фессалия немесе Пелопоннес иеліктерін жоғалтқан Византия аристократтары Никеяға келді және Теодор оларға пана берді. Ол мемлекеттік басқаруды толық қаржыландыра алмады, бірақ Византияның бұрынғы жоғары лауазымды шенеуніктерін Никеяға шақырды. Оның әйелінің туысы, соқыр Базиль Дукас Каматерос, бұрынғы логотет ту дрому (сыртқы істер министрі) жаңа әкімшілік жүйені құруға көмектесті. Ол Калабриялық пират Джон Стейрионесті Мармара теңізіндегі флотқа қолбасшылық етуге жалдады. Теодор бауырластарына үлкен сенім арқады. Оларды әскери қолбасшылар етіп тағайындап, сарайлық атақтармен марапаттады. 1206 жылдың маусымында Патриарх Иоанн Каматерос қайтыс болды. Константинопольдің православие дінбасылары Папа Иннокентий III-тен жаңа патриархты сайлауға рұқсат сұрады, бірақ латын билігі олардың жоспарына қарсы шықты. Константинопольдің жаңа латын императоры Фландриялық Генрих Теодорға қарсы Давид Комненмен одақтасты. Теодор Гераклия Понтиканы Давидтен тартып алуға шешім қабылдады, бірақ латындықтар қалаға қарай жорық жасағанда оның әскеріне арттан шабуыл жасады, сондықтан ол латын әскерлерін қуу үшін жорықты тоқтатуға мәжбүр болды. Латындықтар Кіші Азияға басып кірді және 1206–1207 жылдардың қысында Никомидия мен Кизикты басып алды. Теодор Калоянмен одақтасып, Тракияға шабуыл жасады, император Генрихті Кіші Азиядан әскерін қайтарып алуға мәжбүр етті. Теодор мен оның бауырлары Никомедияны қоршағаннан кейін Генрих екі жылдық бітімге қол қоюға келісті, Теодорға Никомедия мен Кизиктегі екі бекіністі бұзуға рұқсат берді. Православ дінбасыларының Православ патриархын тағайындау туралы Риммен келіссөздері сәтсіз аяқталды. Теодор Рим папасы Иннокентий III-ке хат жазып, православие дінбасыларына жаңа патриархты сайлауға рұқсат беруін сұрады. Ол сондай-ақ, Папаны православие қауымының жоғарғы басшысы ретінде мойындауға көндіруге тырысты, бірақ Папа екі өтінішке де жауап бермеді. 1208 жылдың басында латындықтар бітімді бұзған кезде Теодор тағы да Папаға жүгініп, бейбітшілік орнатуға көмектесуін сұрады, латын империясы мен оның мемлекеті арасындағы тұрақты шекара ретінде Мармара теңізін ұсынды. Православ дінбасылары Теодорды жаңа Экуменикалық Патриархты сайлау үшін сайлау өткізуге шақырды. 1208 жылы Қасиетті аптада Теодор Никеяда шіркеу кеңесін шақырды. Жиналған прелаттар 1208 жылдың 20 наурызында жоғары дәрежелі дін қызметкері Михаил Авторианосты патриарх етіп сайлады. Авторианос Теодордың бас кеңесшісі Каматероспен туысқан. Жаңа патриархтың алғашқы әрекеті Теодорды "Рим императоры және автократы" деп таққа отырғызып, киелі май құю болды. Салтанатты рәсім Пасха күні (6 сәуірде) өтті. Теодорды жаңа Экуменикалық Патриархтың таққа отырғызуы оның Византия монархтарының заңды мұрагері екенін мәлімдемесін бекітті. Алайда оның заңдылығы күмәнді болып қала берді, себебі заңды патриархты заңды император ғана тағайындай алады және заңды императорды заңды патриарх ғана тағайындай алады. Теодордың қарсыластары Михаил Авторианосты сайлаған кеңес дұрыс шақырылған синод емес, кездейсоқ таңдалған епископтардың жиналысы болды деп мәлімдеді. Оған жауап ретінде оның жақтастары Константинополь құлағаннан кейінгі ерекше жағдай заңдарды икемді түсіндіруді талап ететінін атап өтті.

David Komnenos dispatched an army to Bithynia, but Theodore defeated the invaders and their Latin allies at Nicomedia. Sultan KaykhusrawI sent Seljuq troops to his father in law, Maurozomes, to invade the valley of the Maeander River in the spring of 1205, but they were soon defeated. Theodore made a peace with Maurozomes, allowing him to rule two fortresses, Chonae and Laodicea on the Lycus, as the Sultan's lieutenant. Theodore assumed the title of emperor early in 1205—either after his victory at Nicomedia or after his peace treaty with Maurozomes. His new title was an open challenge to the legitimacy of the Latin emperor in Constantinople; therefore, the Latins regarded him as an usurper, unlawfully ruling territories of their empire. Many Greeks also refused to recognize Theodore's claim to the emperorship because only coronation by the Ecumenical Patriarch of Constantinople could legalize an emperor. Theodore approached Patriarch John Kamateros, who lived in exile in Thrace, offering to move him to Nicaea, but the elderly prelate refused. Byzantine aristocrats, who had lost their Thracian, Thessalian or Peloponnesian estates, came to Nicaea and Theodore gave asylum to them. He could only finance a simplified state administration, but he invited former high ranking Byzantine officials to Nicaea. His wife's uncle, the blind Basil Doukas Kamaterosa former logothetes tou dromou (minister of foreign affairs)assisted him in setting up the new administrative system. He hired a Calabrian pirate, John Steiriones, to command his fleet in the Sea of Marmara. Theodore had great confidence in his brothers. He made them military commanders and rewarded them with court titles. Patriarch John Kamateros died in June 1206. The Orthodox clergy of Constantinople asked Pope InnocentIII to authorize them to elect a new patriarch, but the Latin authorities opposed their plan. The new Latin Emperor of Constantinople, Henry of Flanders, made an alliance with David Komnenos against Theodore. Theodore decided to capture Heraclea Pontica from David, but the Latins attacked his army from the rear when he was marching towards the town, and he had to abandon the campaign to chase the Latin troops off. The Latins invaded Asia Minor and captured Nicomedia and Cyzicus during the winter of 1206–1207. Theodore in turn allied himself with Kaloyan, who launched an incursion into Thrace, forcing Emperor Henry to recall his troops from Asia Minor. After Theodore and his brothers had laid siege to Nicomedia, Henry agreed to sign a two year truce, authorizing Theodore to destroy two fortifications at Nicomedia and Cyzicus. The Orthodox clerics' negotiations with the Holy See about the appointment of an Orthodox patriarch proved unsuccessful. Theodore addressed a letter to Pope InnocentIII, requesting that he authorize the Orthodox clerics to elect the new patriarch. He also tried to persuade the Pope to acknowledge him as the supreme head of the Orthodox community, but the Pope ignored both requests. When the Latins broke the truce early in 1208, Theodore again approached the Pope and asked him to mediate a peace, proposing the Sea of Marmara as the permanent frontier between the Latin Empire and his realm. Orthodox clerics urged Theodore to hold an election to decide a new Ecumenical Patriarch. Theodore convoked a Church council in Nicaea in Holy Week 1208. The assembled prelates elected a high ranking cleric, Michael Autoreianos, patriarch on 20 March 1208. Autoreianos was related to Theodore's chief advisor, Kamateros. As his first act, the new patriarch crowned and anointed Theodore "emperor and autocrat of the Romans". The ceremony took place on Easter Sunday (6 April). Theodore's coronation by the new Ecumenical Patriarch sanctioned his claim to be the legitimate successor of the Byzantine monarchs. His legitimacy, however, could be challenged, because only a lawful emperor could appoint a legitimate patriarch and only a legitimate patriarch could crown a lawful emperor. Theodore's opponents argued that the council electing Michael Autoreianos was just an assembly of randomly chosen bishops, not a properly convoked synod. In response, his supporters emphasized that the exceptional situation after the fall of Constantinople required a flexible interpretation of laws.

Соғыстар

1209 жылы Византия империясының қираған жерінен төрт мемлекет пайда болды. Алексий I және Давид Комнен Кіші Азияның солтүстігіндегі Трапезунд империясын бекітті; Фландриялық Генрих Фракияны және Грекияның көбін Латын империясына қосты; Михаил I Дукас Эпирде билігін нығайтты; ал Теодор I Ласкарис Кіші Азияның батысындағы күшті билеушіге айналды. Дегенмен, билік тепе-теңдігі тұрақсыз қалды, себебі төрт монарх қарсыластар болды және көршілеріне қарсы одақ құруға әрқашан дайын тұрды. Император Генрих Теодорға қарсы сұлтан Қайхусрав I-мен одақ жасады, ал Теодор Болгарияның мұрагері Борил Калоянмен байланыс орнатты. Генрихтің вассалы Михаил I Дукас 1209 немесе 1210 жылы Теодордың әкесі Алексий III-тің құнынан төледі. Алексий III Никеядан қашып, Коньяға барып, асырап алған ұлы Қайхусрав I-нің сарайында пана тапты. Болгариялық Борил де, Михаил I Дукас та латындықтарды Салоникадан қууды қалағандықтан, Генрих император қалаға үнемі баруға мәжбүр болды. Генрихтің болмауынан пайдаланып, Теодор 1211 жылдың көктемінде Константинопольге шабуыл жасау үшін флотын жіберді. Борил Фракияға басып кірді, бірақ Генрихтің астанасына оралуына кедергі келтіре алмады. Қайхусрав I мен Алексий III Никеяға шабуыл жасап, Теодордың әскерін қоршаудан бас тартып, Кіші Азияға қайтаруға мәжбүр етті. Екі әскер жаздың соңында немесе 17 маусымда Меандр өзені бойындағы Антиохияда кездесті. Селжук әскері жеңіске жақын болды, бірақ Теодор Қайхусравты іздеп тауып, жекпе-жекте өлтірді. Алексий III шайқаста тұтқынға алынып, Теодор әкесін түрмеге қамады. Ол Қайхусравтың ұлы және жаңа император Қайқаус I-мен бейбіт келісімге келді. Теодор латындықтардың билігіндегі гректерге жеңісі туралы хабарлап, оларды "латындық иттілерге" қарсы көтерілуге шақырып хаттар жіберді. Алайда, ол Пирр жеңісіне ғана қол жеткізді, өйткені оның ең жақсы әскерлері – латындық жалдамалылары шайқас алаңында қаза болды. Император Генрих әскерін Босфор арқылы алып өтіп, 15 қазан 1211 жылы Рейндакос өзенінде Теодордың әскерін жеңді. Генрих Нимфаион мен Пергамонды басып алды. 1212 жылдың басында Еуропалық монархтарға жолдаған хатында ол гректерді, кейбір бекіністердегі гарнизонды қоспағанда, Селжук шекарасына дейін бағындырғанын мақтан етті. Генрих әскери жорығын тоқтатуға мәжбүр болды, өйткені басып алынған бекіністерді күзетуге жеткілікті әскері болмады. Екі император 1212 және 1214 жылдар аралығында бейбіт келісімге келді. Келісім латындықтардың Троада аймағына иелік етуін растады. Латындықтар сонымен қатар Теодордың мемлекетінің солтүстік және оңтүстік аймақтары арасындағы жолдарды бақылауға алып, стратегиялық маңызды Битиния бекіністерін басып алды. Теодор қамалдауды күшейтуге бағытталған ірі жобаны бастады. Жаңа қамалдар салынды және ескі қамалдардың қабырғалары қалпына келтірілді. Ол сондай-ақ жергілікті шенеуніктерді жаңа бекіністердің маңына отарлаушыларды орналастыруға шақырып, оларға егістік жерлерді берді. Теодор жеңілістен тез қалпына келді. Латын империясы мен Сербия арасындағы қақтығыстан пайдаланып, Теодор мен сұлтан Қайқаус I 1214 жылы Трапезунд империясына бірдей шабуыл жасады. Теодор Давид Комненді Қара теңіздегі Гераклея Понтиканы тастап кетуге мәжбүрледі. Ол осы жорық кезінде шығыс Пафлагонияны бағындырды ма, әлде кейінірек пе, әлі белгісіз. Аймақты бағындыру Никеялықтардың Қара теңіз жағалауындағы тар жолақты бақылауына алды, соның салдарынан Трапезунд императорларын Константинополь үшін күрестен шығарды.

Four realms developed from the ruins of the Byzantine Empire by 1209. AlexiosI and David Komnenos consolidated their Empire of Trebizond in northern Asia Minor; Henry of Flanders integrated Thrace and almost all of Greece into the Latin Empire; MichaelI Doukas secured his rule in Epirus; and TheodoreI Laskaris emerged as the unrivaled ruler of western Asia Minor. The balance of power, however, remained unstable, because the four monarchs were rivals, always ready to form alliances against their neighbors. Emperor Henry concluded an alliance with Sultan KaykhusrawI against Theodore, while Theodore allied himself with Kaloyan of Bulgaria's successor, Boril. Henry's vassal, MichaelI Doukas, paid off the ransom of Theodore's father in law, AlexiosIII in 1209 or 1210. AlexiosIII avoided Nicaea and went to Konya, seeking asylum at the court of KaykhusrawI, his adopted son. Both Boril of Bulgaria and MichaelI Doukas wanted to expel the Latins from Thessalonica, prompting Emperor Henry to visit the town regularly. Taking advantage of Henry's absence, Theodore sent his fleet to attack Constantinople in the spring of 1211. Boril invaded Thrace, but he could not prevent Henry from returning to his capital. KaykhusrawI and AlexiosIII invaded Nicaea, forcing Theodore's troops to abandon the siege and hurry back to Asia Minor. The two armies met at Antioch on the Maeander in late spring or around 17 June. The Seljuq troops were close to winning the battle, but Theodore sought out Kaykhusraw and killed him in single combat. AlexiosIII was captured during the battle, and Theodore had his father in law imprisoned. He concluded a peace treaty with Kaykhushraw's son and successor, Kaykaus I.

Theodore sent letters to the Greeks under the Latins' rule to inform them of his triumph and to urge them to rise up against the "Latin dogs". However, he had only won a Pyrrhic victory, because his best troopshis Latin mercenariesperished in the battlefield. Emperor Henry led his army across the Bosporus and routed Theodore's troops on the Rhyndakos River on 15October 1211. Henry captured Nymphaion and Pergamon. In a circular letter sent to the European monarchs early in 1212, he boasted of having subjugated the Greeks as far as the Seljuq frontier, save the garrisons of some fortresses. Henry had to end his military campaign because he did not have enough troops to garrison the captured fortresses. The two emperors made peace between 1212 and 1214 The peace confirmed the Latins' possession of the Troad region. The Latins also seized some strategically important Bithynian fortresses, taking control of the roads between the northern and southern territories of Theodore's realm. Theodore adopted an intensive fortification program. New fortresses were built, and the old fortresses' walls were restored. He also urged local officials to settle colonists around the new forts, granting arable lands to them. Theodore quickly recovered from his defeat. Taking advantage of a conflict between the Latin Empire and Serbia, Theodore and Sultan KaykausI invaded the Empire of Trebizond simultaneously in 1214. Theodore forced David Komnenos to abandon Heraclea Pontica on the Black Sea. Whether he conquered eastern Paphlagonia during this campaign, or only years later, is unclear. His conquest of the region put a narrow strip of land along the Black Sea coast under Nicaean control, and thus removed the emperors of Trebizond from the competition for Constantinople.

Консолидациялау

Латын дінбасылары Константинопольдің православие тұрғындарының католик литургиясын қабылдауына және ондық салық төлеуіне мәжбүрлеуді көздеді, бірақ олар қарсылық көрсетті. Рим папасы Иннокентий III 1213 жылы православие тұрғындарының қарсылығын басу үшін кардинал Пелагийді өзінің легаты ретінде Константинопольге жіберді. Пелагий православие шіркеулерін жапты және қарсылық көрсеткен монахтарды түрмеге қамауға бұйырды, бірақ гректер мойынсұнбады, соның салдарынан көптеген адамдар Никеяға қашты. Грек аристократтары император Генрихке жүгініп, православие дінін қудалауды тоқтатуды немесе Никеяға көшіп кетуге рұқсат беруді сұрады. Генрих олардың талабына келісіп, Константинопольдегі православие шіркеулерін қайта ашуға бұйырды. Пелагий Гераклея Понтикада Теодормен шіркеулердің бірігуі мүмкіндігі туралы келіссөздер жүргізді, бірақ бұл талқылаулар нәтижесіз аяқталды. Михаил I Комнен Дукас 1214 жылдың соңында немесе 1215 жылы қаза тапты. Оның орнын баскан Теодор Комнен Дукас, Теодор Ласкаристің билік құқығын жоққа шығарып, оның бұрынғы адалдық сертін елемеді. Окрид архиепископы Димитрий Хоматеноспен бірігіп, Никеядағы патриархтың Балқан епископтықтарына епископтарды тағайындау құқығын жоққа шығарды, олар Эпирдің бақылауында болды. Дукастың экспансиялық саясаты император Генрихті оған қарсы әскери науқан ұйымдастыруға мәжбүр етті, бірақ Генрих Эпирге жетпей, күтпеген жерден қайтыс болды. Латын барондары оның інісі, Куртенелі Петрді мұрагер ретінде сайлады, бірақ ол 1217 жылы Константинопольге сапарлағанда Эпирде тұтқындалып, қаза тапты. Оның өлімінен кейін, оның жесірі, Фландриялық Иоланда Латын империясын регент ретінде басқарды. Ол өзінің қызы, Мария Куртенеліні Теодорға үйлендірді, ол Латын империясымен бейбітшілік шартын ұзартуға келісті. Фландриялық Иоланда 1219 жылдың қазан айына дейін қайтыс болды. Теодор Константинопольге елшілерді жіберіп, оның мұрагерлік құқығын жариялады, бірақ латын барондары оған назар аудармады. Теодор 1219 жылы Латын патриархатының бос орнын пайдаланып, шіркеулердің бірігуі туралы жаңа келіссөздерді ұсынды. Ол Константинополь, Антиохия, Иерусалим және Александрияның православие патриархтарын Никеядағы синодқа шақыруды жоспарлады, бірақ православие дінбасылары бұл идеяны қолдамады. Константинопольдегі венециялық қауымның подестасы (басшысы) Якопо Тиеполо 1219 жылдың тамызында Теодорды венециялық саудагерлердің артықшылықтарын хризобуллға жазуға көндірді. Бұл жарлық венециялықтарға Никея империясында еркін сауда жасауға және салық төлеуден босатылуға мүмкіндік берді. Сондай-ақ, бұл құжат екі тарапқа да бір-бірінің монеталарын көшіруге немесе жалғандауға тыйым салды. Теодор 1220 жылы Константинопольді күшпен басып алуға тырысты, бірақ латындықтар оның шабуылын тойтарды. Жаңа латын императоры Роберт Куртене 1221 жылдың наурыз айында Константинопольге келді. Екі империя арасындағы бейбітшілік жақын арада қалпына келтірілді. Теодор 1221 жылдың қарашасында қайтыс болды. Оның екі бауыры, Алексий мен Исаак, сондай-ақ күйеу баласы Иоанн Дукас Вататзес таққа ие болу үшін күресті. Бұл қақтығыс Вататзестің жеңісімен аяқталды, ал Теодордың бауырлары жер аударылды. Теодор Никеядағы Святой Гиакинф монастырында қайын атасы мен алғашқы әйелінің қабіріне жақын жерленді.

The Latin clerics wanted to compel the Orthodox population of Constantinople to adopt the Catholic liturgy and to pay the tithe, but they resisted. Pope InnocentIII sent Cardinal Pelagius as his legate to Constantinople in 1213 to discipline the Orthodox population for their resistance. Pelagius closed Orthodox churches and ordered the imprisonment of the resistant monks, but the Greeks did not give in and many of them fled to Nicaea. The Greek aristocrats approached Emperor Henry, asking him either to stop the persecution of Orthodoxy or to allow them to move to Nicaea. Henry capitulated and ordered the re opening of Orthodox churches in Constantinople. Pelagius entered into negotiations with Theodore about a possible Church union at Heraclea Pontica, but their discussions proved inconclusive. Michael I Komnenos Doukas was assassinated in late 1214 or in 1215. Theodore Komnenos Doukas, who succeeded him, questioned Theodore Laskaris's claim to supremacy, ignoring his previous oath of fealty. In concert with Demetrios Chomatenos, the ambitious Archbishop of Ochrid, Doukas denied the right of the patriarch residing in Nicaea to appoint bishops to the Balkan episcopal sees under Epirote control. Doukas's expansionist policy forced Emperor Henry to launch a military campaign against him, but Henry died unexpectedly before reaching Epirus. The Latin barons elected his brother in law, Peter of Courtenay, as his successor, but he was captured and killed in Epirus during his journey towards Constantinople in 1217. A lasting vacancy followed his death, with his widow, Yolanda of Flanders, ruling the Latin Empire as regent. She gave her daughter, Maria of Courtenay, in marriage to Theodore who agreed to prolong his peace treaty with the Latin Empire. Yolande of Flanders died before October 1219. Theodore sent envoys to Constantinople to announce his claim to succeed her, but the Latin barons ignored it. Theodore proposed new negotiations about the Church union in 1219, taking advantage of the vacancy of the Latin patriarchate of Constantinople. He planned to convoke the Orthodox patriarchs of Constantinople, Antioch, Jerusalem and Alexandria to a synod in Nicaea, but the Orthodox clergy thwarted the idea. Jacopo Tiepolo, the Podestà (or head) of the Venetian community in Constantinople, convinced Theodore to spell out the Venetian merchants' privileges in a chrysobull in August 1219. The decree granted the Venetians the right to trade freely in the Empire of Nicaea and exempted them from taxation. The diploma also prohibited each party from copying or counterfeiting coins issued by the other. Theodore attempted to enforce his claim to Constantinople by force in 1220, but the Latins repelled his attack. The new Latin Emperor, Robert of Courtenay, came to Constantinople in March 1221. Peace between the two empires was soon restored. Theodore died in November 1221. A dynastic conflict followed because his two brothers, Alexios and Isaac, and his son in law, John Doukas Vatatzes, claimed the throne. The conflict ended with Vatatzes's victory; Theodore's brothers were forced into exile. Theodore was buried next to his father in law and his first wife in the monastery of Saint Hyakinthos in Nicaea.

Мұра

Теодордың тұсында Кіші Азияның батысы "қалған елдердің империясы" болып қалыптасты. Византиялық зерттеуші Уоррен Трейдгольдтың қорытындысында: "Теодор [Византияның] іс-әрекетін жалғастыратын мемлекетті дерлік ештеңеден құрды". Ол Экуменикалық патриархатты және басқа да негізгі Византия институттарын қайта жаңғыртты. Сонымен қатар, ол латындықтар мен селжүктерден констаулостың (констебльдің грекшеге аудармасы) және тзаусийдің (түрікше çavuş сөзінен) әскери шендерін алды, бұл шендер оның тұсында алғаш рет құжатталды. Ол өз валютасын енгізіп, электрондар мен биллон монеталарын шығарды, бірақ Византияның алтын мен мыс монеталар жүйесін қалпына келтірмеді. 1216 жылдан бастап ол тұрақты салықтар жинады. Византия үлгісімен, ол аристократтарды салық жинау құқығымен марапаттады. Латындықтар мен венециялықтар онымен шарттар жасасып, оның мемлекетінің ұзаққа созылатынын мойындады. Православие дінін қорғау Теодордың мемлекетінің басты идеологиясы болды. Никета Хониат өзінің "Православие қазынасы" атты еңбегін, Никея сотындағы ересіге қарсы жазылған трактат ретінде жазды. Ол Константинопольдің құлауын византиялықтардың күнәсі үшін келген жаза ретінде сипаттап, олардың Кіші Азияға жер аударылуын израильдіктердің Вавилон тұтқындығымен теңеді. Теодор Константинопольді латындықтардан қайтарып ала алмайтынын түсінді, бірақ Никея, ежегі Византия астанасына жақын орналасқандықтан, оны болашақта қайта басып алу үшін өте қолайлы орын болды. Тарихшы Димитер Ангелов Теодордың саяси табысының "көп бөлігі оның оң көзқарасы мен прагматизміне" байланысты екенін атап көрсетті. Оның жылдамды соты болды, ол әртүрлі жерлерге саяхаттап, жергілікті ақсүйектермен саяси мәселелерді талқылады. Ол өз әскерін жеке басқарудан қорқа қоймады. Ол латындықтарды жалдамалы әскер ретінде алды, оларға Латын империясының билеушілерінен жоғары жалақы ұсынды.

Отбасы

Теодордың бірінші әйелі Анна Комнен Ангелина император Алексий III-нің екінші қызы болды. Оның алғашқы күйеуі, себастократор Исаак Комнен Вататз, император Иоанн II Комненнің немересі болды. Ол 1196 жылы баласыз қайтыс болды. Теодор мен Аннаның үш қызы мен екі ұлы болды. Ирена Ласкарина алғаш рет 1212 жылы баласыз қайтыс болған генерал Андроник Палеологқа үйленді. 1216 жылы Ирена Константин Дукас Палеологқа үйленді, бірақ ол да баласыз қайтыс болды. Иренің үшінші күйеуі Иоанн III Дукас Вататц Теодордың орнын басып, таққа отырды. Мария Ласкарина Венгрия королі Бела IV-нің әйелі болды. 1221 жылдың басында Евдокия Ласкаринаның қолы латын императоры Роберт I-ге ұсынылды, бірақ православие патриархының қарсылығы некеге кедергі келтірді. Николай 1208 жылы әкесімен бірге император деп жарияланды, бірақ 1210 жылдан кейін оның есімі еске алынбады. Джон да 1213 жылға дейін бала кезінде қайтыс болды. Императрица Анна 1213 жылға дейін қайтыс болды, ал Теодор Армения патшасы Лео I-нің қызымен жаңа неке туралы келіссөздер бастады. Лео I өзінің қызы Филиппаны Никеяға жіберді, ал Теодор оны 1214 жылы Рождествода үйлендірді. Тарихшы Майкл Ангольд, Папа Иннокентий III Антиохия мұрагерлік соғысы кезінде император Генрихпен болған қақтығысында Теодордың қолдауын алу үшін Теодор мен Лео арасындағы некелік одақты қолдады деп болжайды. Теодор белгісіз себеппен Филиппадан бас тартып, оның ұлын мұрадан айырды. Ангольдтың сөзінше, Теодорға әйелі Леоның қызы емес екені туралы некеден кейін ғана хабарланған. Оның ұлы 1214 жылы туған болуы керек, өйткені Теодор қайтыс болған кезде ол сегіз жасқа толмаған еді. Теодордың үшінші әйелі Мария Куртеня, Фландрияның Иоландасы мен Куртеняның Пётр II-нің қызы болды. Теодор 1218 жылдың соңында немесе 1219 жылдың басында Латын империясының басқаруына араласуды үміттеніп, Марияға үйленді.