Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
962–1028 жылдар аралығында Византия императоры
Byzantine emperor from 962 to 1028
Константин VIII (Κωνσταντῖνος, Kōnstantinos; 960 – 11/12 қараша 1028) – 962 жылдан өліміне дейін Византия императоры болды. Ол Рим императоры Романос II және императрица Феофаноның кіші ұлы. 962 жылдан бастап ол атақты император болды, әкесімен, кейін өгей әкесі Никефор II Фокаспен, одан кейін тағысы Иоанн I Цимискеспен және бауыры Василий II-мен бірге биледі. 1025 жылы Василийдің қайтысы Константинды жалғыз император етіп қалдырды. Ол барлығы 66 жыл билік құрды, бұл оны Августтан бергі барлық Рим императорларының арасында ең ұзақ билегеніне айналдырды. Константин өмір бойы саясатқа, мемлекеттік басқаруға және әскери іске қызығушылық танытпады, ал оның қысқа ғана жалғыз билігі кезінде Византия империясының үкіметі нашар басқару мен ескерусіздіктен зардап шекті. Оның ұлдары болған жоқ, оның орнына қызы Зояның күйеуі Романос Аргирос таққа отырды.
Constantine VIII
(Κωνσταντῖνος, Kōnstantinos; 960 – 11/12 November 1028) was de jure Byzantine emperor from 962 until his death. He was the younger son of Emperor Romanos II and Empress Theophano. He was nominal co emperor since 962, successively with his father; stepfather, Nikephoros II Phokas; uncle, John I Tzimiskes; and brother, Basil II. Basil's death in 1025 left Constantine as the sole emperor. He occupied the throne for 66 years in total, making him de jure the longest reigning amongst all Roman emperors since Augustus. Constantine displayed a lifelong lack of interest in politics, statecraft and the military, and during his brief sole reign the government of the Byzantine Empire suffered from mismanagement and neglect. He had no sons and was instead succeeded by Romanos Argyros, husband of his daughter Zoe.
Отбасы
Константиннің әкесі Романос II Македония әулетінің алтыншы Византия императоры болды. Арль графы Гугтың қызы Берта (кейін Евдокия атымен белгілі болған) қайтыс болғаннан кейін, ол Пелопоннес аймағынан шыққан мейрамхана иесінің қызы Теофаноға ғашық болып, оған үйленді. Замандастары Теофаноны христиан әлеміндегі ең әдемі әйел деп, сондай-ақ амбициялы, тұрақты түрде қастандық құратын және мүлдем адал емес деп сипаттады. Ол Романоға төрт бала тудырды, олардың ішінде 960 жылы туған Константин және 958 жылы туған үлкен ағасы Василий болды. Оның әпкесі Аннаның қолы соншалықты құнды саналды, Киев князі Владимир I онымен үйлену үшін христиан дініне кірді. Константин сегіз жасында Болгария императоры Борис II-нің қызымен құдаланып, бірақ соңында Византия аристократы Алипийдің қызы Еленаға үйленді. Еленадан үш қызы болды: қызылшаға шалдыққаннан кейін кешірім іздеп монах болған Евдокия, 22 жыл бойы император болған Зоя және 18 ай патшалық құрған, Македония әулетінің соңғы өкілі Теодора.
Constantine's father, Romanos II, was the sixth Byzantine emperor of the Macedonian dynasty. After the death of his first wife, Bertha (who took the name Eudocia), daughter of Hugh of Arles, he fell in love with and married an innkeeper's daughter from the Peloponnese, Theophano. Contemporaries called Theophano the most beautiful woman in Christendom as well as ambitious, an inveterate schemer and utterly amoral. She bore Romanos four children, including Constantine, born in 960, and his elder brother Basil, born in 958. His sister Anna's hand was considered such a prize that Vladimir I of Kiev converted to Christianity to marry her. Aged eight, Constantine was engaged to a daughter of Emperor Boris II of Bulgaria but in the end, he married a Byzantine aristocrat, Helena, daughter of Alypius. By Helena he had three daughters: Eudokia, who became a nun after contracting smallpox; Zoe, who was empress for 22 years; and Theodora, who reigned for 18 months and was the last of the Macedonian line.
Балалық шақ
963 жылы Романос күтпеген жерден қайтыс болды. Константин үш жаста болғанымен, ол өткен жылы, шамамен 30 наурызда, императордың серігі ретінде таж кигізілген еді. Әйелі қалған Теофано ұлдарының қамқоршысы болып орналасты және императорлық үкіметті өзіне адал адамдармен толтырды, бірақ ол Романостың бұрынғы кеңесшісі Джозеф Брингаспен билік үшін күресті. Теофано Брингастың қарсыласы, сондай-ақ белгілі генерал Никефор Фокаспен одақтасты. Баласы жоқ Никефор оған қол ұстап, балаларының және олардың мүдделерін қорғауға қасиетті ант берді. Романостың қайтысынан кейін үш ай өткен соң, Никефордың жақтастары Брингасты биліктен ығыстырды. Никефор Константин мен Василийдің номиналды серіктерінің куәлігінде император болып жарияланды. Бір айдан кейін ол олардың анасына үйленді. Алты жылдан кейін Никефор Теофаноның ықпалымен өлтірілді, ал оның жақыны және серігі Иоанн Цимиск император деп жарияланды. Императрицаның көптеген жауы оның саяси жолына кедері келтіреді деп қорқып, Цимиск Теофаноға қарсы шығып, оны елден қуды. Константин мен Василий астанада қалды және императорлардың мәртебесін сақтады.
Romanos died suddenly in 963. Although Constantine was only three years old, he had already been crowned co emperor in the preceding year, probably on 30 March. The widowed Theophano installed herself as regent for her sons and stocked the imperial government with supporters, but she faced competition for power with Joseph Bringas, a former advisor of Romanos. Theophano allied with Nikephoros Phokas, a celebrated general and opponent of Bringas. In return for her hand, the childless Nikephoros gave his sacred pledge to protect her children and their interests. Three months after Romanos' death, supporters of Nikephoros ousted Bringas from power. Nikephoros was crowned emperor in the presence of his nominal co emperors, Constantine and Basil. A month later he married their mother. Six years later, Nikephoros was murdered at Theophano's instigation and her lover and co conspirator John Tzimiskes was acclaimed emperor. Fearing that the empress' many enemies would damage his political prospects, Tzimiskes turned against Theophano and sent her into exile. Constantine and Basil stayed in the capital and retained their status as co emperors.
Ересектілік
Цимиск 976 жылы қаңтарда Константин он алты жасқа толғанда қайтыс болды. Василий мен Константин жаңа мемлекет басшылары болды; формальды түрде ағайындылар тең деп есептелді, бірақ Василий өзінің қызметтік міндеттеріне толыққанды берілді және аға Базилей ретінде көзге түсті. Константин мемлекеттік істерге мүдделі болған жоқ, сондай-ақ оған қызығушылық танытпады. 989 жылы ешқандай шайқас болмаған әскери жорыққа қатысқаннан басқа, ол Василиймен бірге өткізген жылдарын түрлі жеке қызығушылықтарына арнады. Константин жастығында бойы ұзын, әдемі, денелі болды, дауысы әдемі әрі шешендік өнерді жақсы меңгерген. Ол күреспен айналысып, оны қайтадан сәнге енгізді, сондай-ақ жылқыларды жаттықтырып, мініп жүрді. Бұл белсенділіктермен қатар ол дәмді тағамдарды ұнататын және көп жейтін адам болды, бұл кейіннен оның жүру қабілетін шектеген созылмалы подаграға алып келді.
Tzimiskes died in January 976, when Constantine was sixteen years old. Basil and Constantine became the new heads of state; nominally the brothers were equals, but Basil devoted himself to the responsibilities of his office and emerged as the senior Basileus. Constantine had no comparable interest in state business, and never developed any. Apart from participating in a military campaign in 989, which ended without any combat, he devoted his years as Basil's colleague to a range of private interests. Constantine was tall, graceful, and athletic in his youth, enjoying an excellent speaking voice and a good grasp of rhetoric. He participated in wrestling competitions— which he brought back into fashion— and in the training and riding of horses. Alongside these active pursuits he was a gourmet and a gourmand, leading in later years to chronic gout which impaired his ability to walk.
Император
Василий II-нің билігі жарқын болды, ол үкіметтік реформалар мен бірқатар сәтті соғыстарды жүргізді. Ол 1025 жылдың 15 желтоқсанында баласыз қайтыс болды, ал алпыс бес жастағы жесір Константин VIII Константин ретінде жалғыз император атанды. Ұзақ жылдар бойы әріптес император ретінде ол мемлекеттік істерге араласпай, императорлық мәртебенің артықшылықтарымен көңіл көшірді. Жалғыз өкімет оның "өмірін шарасыз ләззаттарға бергісі" келген ниетін өзгерте алмады. Византия аристократиясы Василий II-нің қатаң бақылауында болған еді. Константин оларға "[ешқандай моральдық қағидасы жоқ" адам ретінде көрінді, олар одан жеңілдіктер алу үшін тырысты. Біліктілігі жетілмеген адамдар жоғары лауазымдарға тағайындалды, ал Василийдің жер заңдары Анатолия аристократиясының қысымымен күштен шығарылды. Константинмен байланыс тәуекелмен толы болды; оған қарсылық көрсеткендер немесе күдікті қастандықтарға қатысқандарға император импульсивті қатыгездікпен жауап берді. Элитаның айыпталған мүшелері азапқа ұшырады немесе соқырланды. Византия империясының құлдырауы Константиннің таққа отыруымен байланысты. Оның билігі "толыққанды апат", "жүйенің бұзылуы" және "Империяның әскери күшінің құлдырауына" себеп болған деп сипатталды. Ол 1028 жылдың 11 немесе 12 қарашасында қайтыс болғанға дейін үш жылдан да аз уақыт билік етті. Өлім төсегінде және еркек мұрагері болмаған Константин Антиохияның герцогы Константин Далесеносқа мұрагерлік тағайындады, ол Македония әулетіне берілген сенімді аристократ еді. Константин Далассенос Армения тақырыбындағы иеліктерінен шақырылды, оның императордың қызы Зояға үйлену арқылы мұрагерлік орнын растауы тиіс еді. Бірақ Далассенос Константинопольға жол тартқанша жағдай өзгерді. Императордың кеңесшілері басқа кандидатты, яғни олар бақылай алатын әлсіз билеуші Романос Аргиросты ұсынды. Константин әдеттегідей бұл ұсынысқа келісті. Романос жаңа императорлық мұрагер атанды және әйелінен ажырасып, Зояға үйленуге мәжбүр болды. Той 12 қарашада өтті, ал Романос төрт күннен кейін таққа отырды.
Basil II had an illustrious reign, pursuing both government reforms and a series of successful wars. He died childless on 15 December 1025 and Constantine, a sixty five year old widower, became the sole emperor as Constantine VIII. During his long term as co emperor, he had been content to enjoy the privileges of imperial status, without concerning himself with state affairs. Sole rulership did not fundamentally alter this desire "to pass his life wallowing in extravagant pleasures". The Byzantine aristocracy had been rigorously controlled by Basil II. By comparison, they judged Constantine to be "[d]evoid of any semblance of moral fibre", and worked steadily to extract concessions from him. Unqualified men received senior government posts, and Basil's land laws were dropped under pressure from the aristocracy of Anatolia. These interactions with Constantine were not without risk; when challenged, or led to suspect conspiracies, the emperor responded with impulsive cruelty. Condemned members of the elite suffered torture or were sentenced to blinding. The start of the decline of the Byzantine Empire has been linked to Constantine's accession to the throne. His reign has been described as "an unmitigated disaster", "a break up of the system" and the cause of "a collapse of the military power of the Empire". He ruled for less than three years before his death, on 11 or 12 November 1028. On his deathbed and without a male heir, Constantine named as successor Constantine Dalessenos, Duke of Antioch, a senior aristocrat and member of one of the few powerful patrician families who had been unswervingly loyal to the Macedonian dynasty. Constantine Dalassenos was summoned from his estates in the Armeniac Theme, with the intention that he should certify his position as successor by marrying the emperor's daughter Zoe. Before Dalassenos completed his journey to Constantinople, the situation had changed. The emperor's advisors preferred a different candidate, Romanos Argyros, who showed promise of being a weak ruler whom they could control. Characteristically, Constantine acquiesced to this preference. Romanos was named as the new imperial heir, and compelled to divorce his wife and marry Zoe. The wedding took place on 12 November and Romanos was crowned four days later.