Кіріспе

Византия императоры 920-944 жылдар аралығында Романос I Лакапинос немесе Лекапинос (Ῥωμανός Λακαπήνος немесе Λεκαπηνός, Rōmanos Lakapēnos немесе Lekapēnos; 870 – 15 маусым 948), латыншасы Романус I Lecapenus, 920 жылдан 944 жылға дейін Византия императоры болды, осы кезеңде жас Константин VII-нің регенті және үстем әрі тең басқарушысы қызметін атқарды.

Шығу тегі

Роман, Мелитен мен Самосата арасында (кейін Лакабин) дүниеге келген, шаруаның ұлы еді, оның есімi Теофилакт (Теофилактос Абастакт) деп ерекше аталып, әрмендік деп саналды. Алайда, византиялық зерттеуші Энтони Кальделистің айтуынша, Романос туралы көптеген византиялық дереккөздерде айтылған, бірақ ешқайсысы оны армян деп көрсетпейді. Оның әкесі Армяк тақырыбында қарапайым отбасыдан шыққан, сондықтан оны армян деп есептеген. Романосқа берілген лақап аты, қазір әдетте тегi ретiнде қарастырылады, оның туған жері Лакапеден алынған және көбiнесе Лакэпенос түрінде кездеседi, бірақ ағылшын тiлiндегi зерттеулер, әсiресе Сэр Стивен Рунсиманның 1928 жылғы император туралы зерттеуiнен кейiн Лекапенос түрін жиi қолданады. Сол сияқты, Романос шiркеудегi бейбiтшiлiктi қайта орнатып, 920 жылы Рим мен Константинополь арасындағы қайта туған қақтығысты Томос Одағын жариялап шешкен. 933 жылы Романос патриархтық орны бос болғанда, жас ұлы Теофилақты Константинополь патриархы етiп тағайындады. Жаңа патриарх өзiнiң дiншiлдiгi мен руханилығымен ерекшеленбедi, бiрақ Византия құдайына театр элементтерiн қосып, ат өсiрушi болды, оның сүйiктi биесi туған кезде құлшылықтан шығып, оған күтiм жасады. Романос заң шығарушы ретiнде белсендi болды, жер иеленушiлерге (динатой) қарасты мүлiктерге кiрiп, шағын жер иелерiн қорғау үшiн бiрнеше заңдар шығарды. Заңнамалық реформа 927 жылғы ашаршылықтан және одан кейiн Базилий Мыс қолдың жартылай халықтық көтерiлiсiнен туындаған қиындықтардан туындаған болуы мүмкiн. Император сонымен қатар аристократиядан алынатын салықты арттырып, мемлекеттiң қаржылық тұрақтылығын арттырды. Романос империяның бiрнеше провинцияларындағы, әсiресе Халдия, Пелопоннес және Оңтүстiк Италиядағы көтерiлiстердi тиiмдi басып тастады. Константинопольде ол Мармара теңiзiнiң жанындағы Мирелайон деп аталатын жерде сарай салды. Оның жанында Романос жекелеме шiркеуiнiң алғашқы үлгiсi болған ғибадатхана салды. Сонымен қатар, ол Ұлы сарайдың ескерткiш кіреберісі - Халке қақпасының жанында Халкиттерге арналған шiркеу тұрғызды.

Билік етудің соңы

Романостың кейінгі билігі императордың Құдайдың үкіміне деген қызығушылығының артуымен және Константин VII-ден тақты тартып алудағы рөлі үшін өзін кінәлі сезінуімен ерекшеленді. 931 жылы ең қабілетті ұлы Христофор қайтыс болғаннан кейін Романос кіші ұлдарын Константин VII-ден жоғары қоймады. Романос Константинге өзінен кейін билік жүргізуге рұқсат береді деп қорқып, оның кіші ұлдары Стефан мен Константин 944 жылы 20 (немесе 16) желтоқсанда әкелерін тұтқындап, Принц аралдарына алып кетіп, монах болуға мәжбүр етті. Бірақ Константин VII-нің мәртебесіне қауіп төнгенде Константинополь халқы көтеріліс жасады, Стефан мен Константин де императорлық шенінен айырылып, әкесінің жанына жер аударылды. Романос 15 маусымда 948 жылы қайтыс болды және Мирелайон шіркеуінде отбасының қалған мүшелерімен бірге жерленді. Лекапенойлар отбасының тұрақты қаупімен ұзақ жылдар өмір сүрген Константин VII оларға зор наразылық білдірді. Ол ұлы және мұрагері Роман II үшін жазған "De Administrando Imperio" еңбегінде қайтыс болған күйеу атасы туралы былай деді: «Император Романос ақымақ және сауатсыз адам болды, ол жоғары императорлық дәстүрде тәрбиеленбеді, бастапқыда римдік әдеттерді ұстанбады, императорлық немесе ақсүйек текке ие емес, сондықтан көп нәрсені істегенде дөрекі және билікке құмар болды, өйткені оның сенімдері әдепсіз, жартас, жақсылықты білмейтін және дұрыс пен әділ нәрсеге мойынұсқауға дайын емес еді».