Кіріспе

Организмдегі фолат қышқылының (В9 витаминінің) қалыптан тыс төмен деңгейі Жүктілік кезінде фолат қышқылы жетіспейтін әйелдер салмағы аз, мерзімінен бұрын туған нәрестелерді, сондай-ақ жүйке түтігінің ақаулары бар және тіпті омыртқа қабыршағы бұзылған нәрестелерді тудыру ықтималдығы жоғары. Сәбилер мен балаларда фолие қышқылының жетіспеушілігі өсудің төмендеуіне немесе өсу жылдамдығының төмендеуіне, диареяға, ауыз қуысының жарасына, мегалобластикалық анемияға, неврологиялық нашарлауына әкелуі мүмкін. Сондай-ақ, сәл кішірек бас, ашуы, дамуының кешігуі, ұстамалар, соқырлық және мишашасының атаксиясы байқалуы мүмкін.

Себептер

Фолат қышқылының жетіспеушілігі организмнің фолатқа деген қажеттілігі өскенде, тамақтан фолатты қабылдау немесе сіңіру жеткіліксіз болған кезде немесе организм әдеттегіден көбірек фолатты бөлгенде (немесе жоғалтқанда) пайда болуы мүмкін. Денеге фолатты пайдаланбайтын дәрі-дәрмектер де бұл витаминді қажет етеді. Кейбір зерттеулер ультрафиолет сәулесіне, соның ішінде күн сәулесін түсіретін орынға түсу фолие қышқылының жетіспеушілігіне әкелуі мүмкін екенін көрсетеді. Бұл жетіспеушілік жүкті әйелдерде, нәрестелерде, балаларда және жасөспірімдерде жиі кездеседі. Сондай-ақ, бұл дұрыс тамақтанудың болмауы немесе алкоголизмнің салдары болуы мүмкін. Сонымен қатар, гомоцистеин метилтрансферазасының ақаулығы немесе В12 витаминінің жетіспеушілігі тетрагидрофолаттың (THF) "метил тұзағына" әкелуі мүмкін, онда THF метил THF резервуарына айналады, ол одан кейін метаболизмге түспейді және фолат жетіспеушілігін тудыратын THF тұнбасы ретінде қызмет етеді. Осылайша, В12 жетіспеушілігі реакцияға түсе алмайтын және фолат жетіспеушілігін еліктейтін метил ТТФ-ның үлкен қорын тудыруы мүмкін. Фолат (птероилмоноглутамат) ұсақ ішек бойына, бірақ негізінен геюнумда сіңіріледі. Абсорбцияның маңызды кезеңдері - полиглутамат тізбекін птероилполиглутамат гидролазасымен (гамма- глутамил гидролазасымен) азайту және содан кейін протондық жұпталған фолат тасымалдаушысымен (SLC46A1) щетканың шекаралық мембранасы арқылы тасымалдау. Ұсақ ішектің диффузиялық қабыну немесе дегенеративті аурулары, мысалы, Крон ауруы, целиакия, созылмалы энтерит немесе энтероэнтерофистуланың болуы сіңіруді төмендетуі мүмкін.

Мидағы фолат қышқылының жетіспеушілігі

Мүзейдің фолат қышқылының жетіспеушілігі - бұл қанда нормада болғанына қарамастан, ми миы мен омыртқалық сұйықтықта өлшенген метилтетрагидрофолаттың деңгейі мида төмен болған кезде. Әдетте, симптомдар бес айлық жасында пайда болады. Емделмеген жағдайда бұлшықеттер тонусы төмендейді, үйлестіру қабілеті бұзылады, сөйлеу қабілеті нашарлайды, ұстамалар пайда болады. Протондық жұпталған фолат тасымалдаушысын (PCFT) кодтайтын SLC46A1 генінің мутациялары жүйелік фолат тапшылығы мен церебральді фолат тапшылығы бар CFD синдромдарын тудырады. Жүйелік жетіспеушілікті фолитті қышқылмен түзеген кезде де ми жетіспеушілігі сақталады және оны фолитті қышқылмен емдеу керек.

Жүктілік

Жүктілік кезінде фолат тапшылығы өсіп келе жатқан ұрықтың жасушаларының санының артуы, фолат сіңуінің төмендеуі және оның қабылдануы, оның метаболизмін қамтамасыз ететін аналық гормондар, аналық және ұрық қанының тамырлық айналымы және қанның суландыруға әкелетін мөлшері артуы салдарынан пайда болуы мүмкін.

Диета

Фолат тағам арқылы жасыл жапырақты көкөністер, бақшалы дақылдар мен ағза етін тұтыну арқылы алынады. Пісіру кезінде бумен, тамақ бумен немесе микротолқынды пешпен пісіру пісірілген тағамдарда фолитті көбірек сақтауға көмектеседі.

Қосымшалау

Фолий қышқылы фолий қышқылының синтетикалық туындысы болып табылады және тамақпен қоректік қоспалар арқылы алынады. Көп витаминді тағамдық қоспаларда фолий қышқылы мен басқа да В витаминдері бар. Рецептісіз фолий қышқылы кейбір елдерде тамақ қоспасы ретінде қол жетімді, ал кейбір елдерде халықта қандағы фолий қышқылының деңгейін арттыру арқылы халық денсаулығын жақсарту мақсатында бидай ұны, жүгері ұны немесе күріш фолий қышқылымен қуаттандыруды талап етеді.

Беделдеу

Фол қышқылының жеткіліксіздігі мен жүйке түтігінің ақауларының арасындағы байланыс ашылғаннан кейін, әлемдегі үкіметтер мен денсаулық сақтау ұйымдары жүкті болуды жоспарлаған әйелдерге фолий қышқылын қосымша қабылдау туралы ұсынымдар жасады. Нейро түтік жүктіліктің алғашқы төрт аптасында жабылып, әйелдер жүкті екенін білместен бұрын-ақ біртіндеп жабыла бастағандықтан, көптеген елдер азық-түлікті міндетті түрде байыту бағдарламаларын іске асыруға шешім қабылдады. Спайна бифиданың дүниежүзілік таралуына арналған мета-талдама көрсеткендей, міндетті фортификация әйелдерге кеңес беретін, бірақ міндетті фортификация бағдарламасы жоқ денсаулық сақтау мамандары бар елдермен салыстырғанда, спина бифидамен тірі туғандардың 30% -ы азайды, ал кейбір елдер 50% -дан астам азаюды хабарлады. 1998 жылдан бастап АҚШ-тың ауыл шаруашылығы министрлігі ұнды күшейтуді талап етеді. Жалпы алғанда, фолий қышқылының жетіспеушілігіне байланысты анемияның дүниежүзілік таралуы өте төмен. Зерттеулер фолат қышқылы мен В12 витаминінің жеткіліксіздігі депрессиялық бұзылысқа ықпал етуі мүмкін екенін және осы жағдайда қосымша препараттар пайдалы болуы мүмкін екенін көрсетеді. В12 витаминінің және фолий қышқылының депрессиядағы рөлі олардың нейротрансмиттер (мысалы, серотонин, эпинефрин, никотинамидтер, пуриндар, фосфолипидтер) түзілуінде маңызды transmethylation реакцияларында атқаратын рөліне байланысты. Ұсынылған механизм фолитті немесе В12 витаминінің төмен деңгейі трансметилдеу реакциясын бұзады, бұл гомоцистеиннің жиналуына (гипергомоцистеинемия) және нейротрансмиттерлердің (әсіресе дофамин мен серотониннің тирозин мен триптофаннан гидроксилдеуіне), фосфолипидтер, миелин және рецепторлардың метаболизміне әсер етеді. Қандағы гомоцистеиннің жоғары деңгейі оксидациялық механизмдер арқылы қан тамырларының зақымдануына әкелуі мүмкін, бұл мидың бұзылуына ықпал етеді. Бұлардың бәрі әртүрлі ауруларға, соның ішінде депрессияға әкелуі мүмкін.