Кіріспе

Сомерсет, Англияда қолдан жасалған су бұру каналы King's Sedgemoor Drain - бұл Англияның Сомерсет қаласында Кари өзенін Полден тауларының оңтүстік жағымен бұрып, Бриджвотер маңындағы Данболл қаласында Паррет өзеніне ағызуға арналған қолдан жасалған су бұру каналы. Атауынан көрініп тұрғандай, канал Седжмурдың торфты шұңқырларын сумен тазартуға арналған. Жергілікті тұрғындар су бұру жобаларына қарсылық білдірді, өйткені олар өздерінің жайылымдық құқықтарын жоғалтады деп қорқып жүрді. Алайда, негізгі арна 1791 және 1795 жылдар аралығында салынған және кейбір ақауларға қарамастан, бұл аймаққа су тасқынынан біраз көмек берді. Су ағызу екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Пюритондағы қару-жарақ фабрикасына қосымша сумен қамтамасыз ету үшін жаңартылды, 1972 жылы Сови өзенінің су тасқынынан құтқару каналы салынды. Ағынды суда ұлттық балық аулау чемпионаты өткізіледі, өйткені ол балықпен жақсы қамтамасыз етіледі, сондай-ақ құстар үшін маңызды баспана болып табылады.

Өмірбаян

Ағынды жерді Гластонберидегі аббатхана иелік еткенде, жалпы жер ретінде өңделген, бірақ 1539 жылы оның таралуымен жер иелері арасында бөлінді, ал топырақ Таққа тиесілі болды. Корнелиус Вермуйден 17 ғасырдың ортасында аймақта белсенді болды, Коссингтон, Кэтткотт, Хантспилл және Пуритон қалаларында шағын масштабтағы су бұру жүйелерін салды, бірақ 1607 жылы болған су тасқынынан болған апатқа қарамастан, Седгемур қауымдастықтарын су бұру жүйесі әкелетін пайдаға сендіре алмады, өйткені олар жақсартылған жайылымдар олардың жалпы құқықтарын бұзады деп қорқып отырды. Кинг Седгемурды Артур Янг өзінің 1771 жылғы саяхатнамасында сипаттаған. Ол жерді су басуы мүмкін еді, ал судың "буға айналып кетуінен басқа жолы жоқ еді". Ол бұл жердің жағдайы ұлттың ұяты деп санаса да, оны сумен тазарту арқылы жақсартуға болатынына сенімді болды. 1772 жылы, 1776 және 1788 жылдары су бұру схемалары ілгерілетілді, ал Ричард Локк 1780 жылдары не нәрсеге қол жеткізуге болатынын көрсететін карта жариялады. Бұл еш нәтиже бермеді, өйткені қарапайым адамдар мен кейбір иелер жоспарларға қарсылық көрсетті, ал жоспарларды ұсынғандардың арасында жақсы құжатталған алаяқтық болды. 1776 жылғы схема шын мәнінде лорд Болинброуктің құмар ойындар қарызы үшін ақша жинау әрекеті болды. Алайда, 1777 және 1801 жылдар аралығында Парламент актілері сериясы қабылданды, олар Сомерсет байы мен деңгейлерінде су бұру жүйелерін салуға рұқсат берді.

Құрылыс

Седгмурдың су бұру туралы 1791 жылғы Заңы (31 Geo. 3. c. 91) бойынша Седжмурдың патшасы жеріндегі торфты жерлерді сумен тазартуды жақсартуға рұқсат берді. Бұрынғы шұңқырлар жеткіліксіз болды. Паррет өзенінің Андерси маңындағы Клаус Клайс жақсы жұмыс істеуге тым жоғары болды, ал аздап төменгі ағыстағы Беннетт Клайс мүлдем жұмыс істемеді. Заң бойынша тағайындалған бес комиссар аймақтан Дунболл Клайс деп аталатын қолданыстағы шлюзге жаңа су бұру арнасын ұсынды және Уэллс маңындағы Уэдмордан келген геодезист Уильям Уайттан зерттеу жүргізуді сұрады. Уайт қолайлы жол тапты, бірақ кейбір күмәндер болды, өйткені бұл аймақ жағалаудан біршама жоғары саз қышпен бөлінеді. Су ағып кету үшін қажетті градиентті қамтамасыз ету үшін бұл жота арқылы 5 метр тереңдікке дейін 4 шақырымға жуық су ағызуды кесіп алу керек. Оған Саттон Маллет маңында шаруашылдықпен айналысқан, бірақ Сомерсет ауыл шаруашылығы және деңгейлерді сумен жабдықтау туралы кітап жазған комиссарлардың бірі Джон Биллингсли қолдау көрсетті. Ол басқа амал таппады, сондықтан инженер Уильям Джессоптың кеңесіне жүгінді. Джессоп Уайт пен Биллингслиді нұсқаларды бағалауда қолдады, сондықтан бұл бағыт қабылданды. 1677 жылға дейін өзенде бұрма болған жерде салынған Данболдың шлюзі үшін жаңа іргетастармен проблемалар туындады. Уайттың жоспарлары Nine Streams Reach-ке қарай арнаны ары қарай жүргізуді ұсынған, бірақ бұл жер иелері қарсы болды, сондықтан клайс Дунболлда салынды. Дунболдың қолайсыз жағдайлары клайсты шамамен 4 фут (1 метр) биікке дейін соқты, ал жағалаудың төмендеуі арналарда тұнбалануға әкелді. Жердің топырағынан салынған жер бедері шұңқырдың ортасында тұңғиық торфтың көтерілуіне себеп болды. Оларды шектеу үшін ағынды суға ағаштан еден салынды, бірақ торфтың көтерілу проблемасы жағалаулар одан әрі артқа жылжытылып, көптеген жағдайларда көршілес алқаптарға таралғанға дейін шешілген жоқ. Схемаға бірқатар жаңа көпірлер кірді, олардың негізгілері Крандон, Боудрип, Парчи және Грейлейк. Баудрип пен Грейлейктегі көпірлерге суды суару үшін пайдалануға мүмкіндік беру үшін Пенинг шлюздары орнатылды, бірақ көптеген жағдайларда көпірдің ашылулары тым кішкентай болды, нәтижесінде су су тасқыны кезінде олардың артына жиналды. Негізгі арнадан басқа, ол Дунболлға жақындаған сайын ені арта түсті, "Он сегіз фут Рин" Хенли бұрышының солтүстігіндегі балдырларды құрғату үшін салынды, ал Аллер, Чеджой, Шапвик және Стриттегі риндар да 18 фут (5 м) ені болды. Ал басқаларының ені 5 метрге дейін жететін. Истон ағындының қазір пайдасыз болып қалғанын және оны қалпына келтіру үшін 10 000 фунт қажет екенін хабарлады. 1829 жылы ол Дунболлдан Йеувилге дейін кеме жүзуге болатын су ағысын жақсарту туралы ұсынысын жариялады. Суды құрғату үшін су деңгейі төмен болуы керек, ал кеме қатынасы үшін олар жоғары болуы керек, сондықтан бұл жоспар ештеңеге келмеді. Комиссия мүшелері ағынды суды шыңдады, бірақ нақты жетістікке қол жеткізілмеді. 1842 жылы Глин мырзадан тағы бір есеп тапсырылды. Оның екі нұсқасы - Дунболлдағы клейсті 1 метрге төмендету және каналдың төменгі бөлігін су қоймасына айналдыру. Құдыққа су құю үшін бу қозғалтқыштары пайдаланылатын, ал су құйылғанда ол тартылыс күшімен бос қалады. Комиссия мүшелері өздерінің өкілеттігі осындай жұмысты бастауға мүмкіндік бере ме екеніне сенімді емес еді, сондықтан олар ештеңе істемеді. 1844 жылы, құлау қаупі төнген кезде, олар құлатуды төлеп, жаңа есіктерді орнатты, бірақ қыстың көп бөлігінде морда су басқан. Комиссия мүшелері 1861 жылғы Жер суларын бұру туралы заңның (24 және 25 Виктор А. 133) сәйкес келеді. Тек қана Корольдің Седжмуры үшін жауапты арнайы комиссия құрылды, бірақ олардың алдыңғылары сияқты, олардың өкілеттіктері шектеулі екенін және олардың мөлшерлемелер арқылы қаражат жинау қабілеті жеткіліксіз екенін анықтады. 1876 жылы жоғары ағыс Клайс қақпаларын алып кетіп, қауіпсіздігі үшін іргелес көпір бұзылуы керек болды. Ал су ағыны бұлақтан өтіп, шұңқырларды су басқан. Жаңа көпірдің құрылысына 16000 фунт стерлинг жұмсалды, ал аймақ қарыздан кедейленді. Сомерсетширдің су бұру туралы 1877 жылғы (40 және 41 Vict. ХХХVI) әкімшілік биліктің жетіспеушілігін реттеуге тағы бір әрекет болды, бірақ Кингс Седжмурда ешқандай жұмыс жүргізілген жоқ. Банктердің қатаң бұзылуы 1872, 1891, 1894, 1924 және 1929 жылдары орын алды.

Қазіргі заман

1930 жылы "Жер суын бұру туралы" заң қабылданды. Сомерсет су тасқынынан қорғаныстың кішігірім бөліктеріне жауапты көптеген органдар алып тасталды және олардың орнына Сомерсет су айдыны кеңесі құрылды. Ең бастысы, олар дренаж жұмыстарына арналған тарифтерді шығару үшін белгілі бір қоғамдастыққа пайда әкелетінін дәлелдеудің қажеті жоқ, бірақ мүліктердің салық салынатын құнына негізделген тарифтерді көтеруге болады. Бұл жұмыс істеуі керек еді, бірақ олар көп ұзамай қорқып қалды және іс-әрекет жасалмаған есептерді шығаруға оралды. Алайда 1939 жылы жаңа инженер тағайындалғанда, іс-әрекетке кірісті. 1939 жылы Корольдің Седжмур су бұрғысын жақсарту жұмыстары басталды. Бұл мәселе каналдың көлемі, көпірлердің көлемі және Дунболл клайсының көлемі туралы болды, олардың барлығы тым кішкентай болды. Бірнеше айдан кейін Екінші дүниежүзілік соғыс басталып, бұл жоспарды тоқтатумен қауіптенді, бірақ тоқтатылмады. Соғыс күш-жігерінің бір бөлігі ретінде Пуритон қаласында жарылғыш заттарды өндіретін ROF Bridgwater фабрикасы құрылды. Су жинау басқармасы зауытқа күн сайын 4,5 миллион галлон (20,5 мегалитр) судың жеткізілуіне кепілдік беруі керек еді. Осы мақсатта, Хантспилл өзені салынып, солтүстікке қарай біраз әрі қарай, бұл негізінен 1853 жылы Брю аңғарына жақсы дренаж беру үшін Дж. Обри Кларктың жоспарын қайта жаңғырту болды. Патшаның Седжмур суағарлары судың резервтік көзі болып саналды, егер Хантспилл схемасы сәтсіз аяқталса, соғыс басталғанға дейін жоспарланған барлық жұмыстар аяқталды, қажетті судың көлемі әрқашан қол жетімді болуын қамтамасыз ету үшін. Грейлейк шлюзін 1942 жылы Сомерсет өзендерінің су жинау кеңесі салдырды және су деңгейін бақылау үшін гильотиналық қақпаларды қолданды. 2006 жылы шлюз қайта салынғанда, оның аяқталуына арналған алғашқы тақташа жаңа құрылысқа қосылды. 1972 жылы ағынды суды Parrett өзенінің су тасқынынан құтқару арнасын салу үшін 1,4 миллион фунт стерлингтік жобаның бөлігі ретінде жаңартылды. Сови өзені деп аталатын 12 км-лік арна Лэнгпорттан төменгі Монкс Лейз Клайздан Вестсонзиленд әуежайының маңында Корольдің Седгеммор суағарлығына дейін созылады. Суық суды тазарту жұмыстары Dunball-тағы слайзды ауыстыруды және қайта құруды қамтиды, бұл тұщы судың Паррет өзеніне қосылатын сызыққа кіруіне жол бермейтін тұщы суды тұндыруды қамтамасыз етеді. Жаңа жобаның басты ерекшелігі - екі көлбеу шлюз, олардың әрқайсысы бұрынғы құрылымның жартысы ғана биіктікте орналасқан, бұл су деңгейін басқаруды неғұрлым икемді түрде басқаруға мүмкіндік береді. Су тасқыны суды сорғылау станциялары арқылы Сомерсет деңгейлерінің көптеген саздықтарынан алынады, олар бастапқыда бумен жұмыс істеді. Бұлардың орнына дизельді қозғалтқыштар, ал соңғы уақытта электрлі сорғылар пайда болды. Патшаның Седжмур су ағызу жүйесі ерекше, ол толығымен ауырлық күшімен жұмыс істейді. 2002 жылы Dunball clyse-ді сорғы станциясымен ауыстыру қарастырылды, бұл судың барлық сағаларда сағаға ағызуына мүмкіндік береді, бірақ бұл әрекет жасалмады. Сырды басқаруға Қоршаған орта агенттігі жауапты, ал суға құятын көптеген риналар немесе су бұру шұңқырлары бірнеше ішкі су бұру кеңестерінің жауапкершілігіне жатады, олар Паррет консорциумы ретінде жұмыс істейді.

Жабайы табиғат

2008 жылдың ортасында Грейлэйк шлюзінде 2008 жылы сарғасқаз теңізінен оралған шыны балықтарға шлюзден өтіп кетуіне мүмкіндік беретін, түбінде қылшықтары бар ашық металл арнадан тұратын балық өтпелісі орнатылды. Қанаттың ішінде инфрақызыл камера орнатылған, бұл түнде балықтардың қозғалысын бақылауға мүмкіндік береді. Бұл қондырғы, сондай-ақ Паррет өзеніндегі Оат шлюзындағы ұқсас қондырғы да балықтардың көшіп-қонуы мен азаюы туралы құнды ақпарат берді. Дрейн балықпен жақсы қамтамасыз етіледі және Хантспил өзенімен бірге 2008 жылы 1-ші дивизионды ұлттық балық аулау чемпионатының орны ретінде пайдаланылды. Грейлейк қаласында құстарды қорғау жөніндегі Корольдік қоғамның қорығы бар, онда жазда еуразиялық құстар, лапвинг, снайп және қызыл аяқты құстарды, ал қыста Бевиктің қарлығаштары, алтын құстар, көрпешілер, тельдер мен вигеондарды көруге болады.

Су сапасы

Қоршаған орта агенттігі Англиядағы өзен жүйелерінің су сапасын өлшейді. Әрқайсысына жалпы экологиялық жағдай беріледі, ол бес деңгейдің бірі болуы мүмкін: жоғары, жақсы, орташа, нашар және нашар. Мұны анықтау үшін бірнеше компоненттер қолданылады, соның ішінде омыртқасыздардың, ангиоспермдердің және балықтардың саны мен түрлеріне қарайтын биологиялық мәртебе. Химиялық жағдай, әртүрлі химиялық заттардың концентрациясын белгілі қауіпсіз концентрациямен салыстыратын, жақсы немесе сәтсіз деп бағаланады. 2019 жылы Корольдің Седжмур су ағызатын жерінің су сапасы төмендегідей болды. Бөлім Экологиялық жағдайы Химиялық жағдайы Ұзындығы Алу арнасы 17,3 миля (28 км) 44,63 шаршы миля (116 км2) жасанды Деректерде Сови өзені Паррет өзенінен шығатын нүктеден бастап қамтылған. Ұлыбританиядағы көптеген өзендер сияқты, 2019 жылы полибромдалған дифенил эфирлерінің (PBDE) және сынап қосылыстарының болуы салдарынан химиялық жай-күй жақсыдан сәтсізге өзгерді, бұлардың ешқайсысы бұрын бағалауға енгізілмеген.

Бағыт

Римдіктер кезінде Пюритон маңындағы Паррет өзенінің ағысы бүгінгіден мүлдем өзгеше болған. Ол қазіргі Кинг Седгеммор су ағызының бір бөлігін алып, Полден тауларының оңтүстік жағында үлкен шеңберге айналды. Дренаж Хенлидің жанында, Хенли бұрышындағы тар шлюзден басталады, ол оған Кари өзенінің ағысының көп бөлігін бұрады. Кари өзенінің ескі ағысы батысқа қарай жалғасады, ал су ағысы солтүстік-батысқа қарай жүреді. Cradle Bridge-те кіші жолдың астынан өтіп, ол Greylake Bridge-ке барады, ол A361 автожолын алып өтеді. Оңтүстікте, Langacre Rhyne және Sowy өзендерінің параллель ағыстары да жолдың астында өтеді, олар Drain-тің қасына жақындап, жүреді. Грейлэйк Слюс көпірден кейін орналасқан, ал үш ағынды жол Вестонзойленд әуежайының жанында, бұрын RAF Weston Zoyland болған. Көпірдің солтүстігінде RSPB қорығы орналасқан, ал көпірдің оңтүстігінде Плейстоцендегі Бёрл төсектерінің аумағы бар, олар 1987 жылдан бері ерекше ғылыми қызығушылық туғызатын жер болып табылады. Вестсонзойленд ауылы батысқа қарай 1685 жылы Седжмур шайқасы болған жерге жақын орналасқан. Ағын ауылға жақын өтеді, содан кейін солтүстікке қарай бұрылады, Парчиде көпірлер кішігірім жолдарды алып жүреді, ал Чедзой батысқа қарай және Баудрипте, ол Ағынның солтүстік-шығысында орналасқан. Крандон көпірінен A39 жолы Дрейнді өтіп, "Т" торапқа дейін A39-ның бұрынғы бағытымен Гластонбериге және жаңа A39-ның M5 автожолына дейін өтеді. Пуритонның оңтүстігіне қарай өтіп, ол алдымен батысқа, содан кейін оңтүстік-батысқа бұрылады, өйткені ол M5 автожолынан, Бристоль және Эксетер темір жолынан және A38 жолынан тез арада өтіп, Дунболл клайсында Паррет өзеніне жетеді.