Кіріспе
Испан генералы Франсиско Хавьер Венегас де Сааведра и Раминес де Арензана, Реюньон және Жаңа Испанияның 1-ші маркизі, КОК (1754 жылы Зафра, Бадахоз, Испания 1838 жылы Зафра, Испания) - испандық Тәуелсіздік соғысындағы испан генералы және кейіннен Мексика Тәуелсіздік соғысының бірінші кезеңінде 1810 жылдың 14 қыркүйегінен 1813 жылдың 4 наурызына дейін Жаңа Испанияның вице-королі болды.
Francisco Javier Venegas de Saavedra y Ramínez de Arenzana, 1st Marquess of Reunión and New Spain, KOC (1754 in Zafra, Badajoz, Spain – 1838 in Zafra, Spain) was a Spanish general in the Spanish War of Independence and later viceroy of New Spain from September 14, 1810, to March 4, 1813, during the first phase of the Mexican War of Independence.
Әскери мансап
Венегас әдеби мансап үшін оқуды бастады, бірақ оларды әскери қызметке қалдырды. Ол француз республикасына қарсы соғысқа қатысып, подполковник дәрежесіне көтерілді. Ол Наполеонның Испанияға басып кіруі кезінде қызметтен зейнеткерлікке шыққан, бірақ кейін белсенді қызметке оралды. Ол Байлен шайқасына қатысып, Андалусиядағы дивизияның командирі болып тағайындалды. Француздармен соғыста оның қызметі құнды болды, ол өзінің ақыл-ойы, энергиясы мен батылдығын көрсетті. Министр Франсиско Сааведра де Сангронистің қолдауымен ол тез алға жылжиды. 1808 жылы Рождество күні Венегас және оның дивизиясы Таранкондағы француз драгун бригадасына күтпеген шабуыл жасады. Олар қаланы қоршап алды, бірақ француз атшылары тұзақты байқап, қаладан шығып кетті. Испания жаяу әскері өздерінің жолын кесіп, алаңға айналғанда, жау ат әскері алаңдардың арасындағы саңылаулар арқылы жүгіріп өтті. Француздар 60 сарбазды жоғалтып, қашып кетті. Венегастың ат әскерінің кешіккен келуі драгундарға одан әрі зақым келтірудің алдын алды. 1809 жылы 13 қаңтарда Венегас 9500 жаяу әскерімен, 1800 атты әскерімен және төрт артиллерия құралымен француздарға қарсы соғысты ұсынды. Уклес шайқасында маршал Клод Перрин Виктордың қол астындағы 12 500 француз жаяу әскері мен 3500 атты әскер Венегастың қолбасшылығындағы әскерді талқандады. Виктор бір дивизия мен ат әскеріне фронттық шабуыл жасауға, ал екінші дивизия қоршауға алуға бұйрық берді. Фронтальдық шабуыл испандықтарды қарсыластарының артына түскен екінші дивизияның қолына итермелеуде сәтті болды. Француздар тек 150 адамнан 1000 адам өлтіріп, жараланды, 5866 тұтқынға алды және төрт қаруды да. Оның жоғары тұрған офицері, Венегасқа 9 000 сарбазбен көмекке келмеген, апат туралы естігеннен кейін дереу шегінуді бұйырды. Осы сәтсіздікке қарамастан, Венегасқа Ла Манча армиясының командалығы берілді, өйткені оның бұрынғы қолбасшысы 27 наурыздағы Сьюдад-Реал шайқасында қатты ұтылды. 1809 жылдың шілде айының ортасында Венегас 23 000 сарбазымен француздық IV корпусымен шайқасты, олар 20 000 жоғары сапалы әскермен шайқасқа тартылудан сақ болды. Стратегиялық жоспарға сәйкес, Венегас IV корпустың Артур Уэлслидің британдықтарына және Грегорио Гарсия де ла Куэстаның испан әскерлеріне қарсы басқа француз күштеріне қосылмауын қамтамасыз етуі керек еді. Алайда IV корпус Венегастан қашып, 27-28 шілдеде Талавера шайқасында Жозеф Бонапарттың әскеріне қосылды. Бұл іс-әрекет ағылшын-испан жеңісіне әкелді. Алдында аз ғана жау болғандықтан, Венегас Мадридті қайтарып алуға қысқаша мүмкіндік алды, бірақ ол мүмкіндікті жіберіп алды. 20 000 жаяу және 3 000 атты әскердің басында Венегас Куэстаның шегіну туралы бұйрығын елемеді және 1809 жылы 11 тамызда шайқасқа шықты. Венегас өзінің қарсыласы 14000 француз деп ойлады, бірақ іс жүзінде Жозефтің әскері 17000 жаяу және 4000 атты сарбаздан құралған. Алмонасид шайқасында испан әскері жеңілді, 800 адам қаза тапты, 2500 адам жараланды, 2000 тұтқынға алынды және 21 оқ-дәріден айырылды. Француздардың құрбандықтары 319 адамнан және 2075 адамнан құралған. Бірнеше аптадан кейін Венесуэльдің орнын Хуан Карлос де Ареизага басқарды. 1810 жылдың қаңтар айында француздар Андалусияны басып алған кезде Венегас Кадис қаласының әскери губернаторы болды. Қуатты басқыншы әскердің алдында испан қорғанышы тез құлдырап, Жоғарғы Орталық Хунта Кадиске қашып кетті. Албукеркедің 14-ші герцогы Хосе Мария де ла Куева әлсіз Кадис гарнизонын күшейту үшін 12 000 сарбазды алып келді. Дағдарыс кезінде Венегас жақын маңдағы барлық қайықтар Кадиске ауыстырылуын қамтамасыз етті және жаудың оларды пайдалануына жол бермеу үшін Трокадеро аралы мен іргелес жарты аралдағы барлық бекіністерді бұзуға бұйрық берді. Албукерке мен Венегас арасында жоғары офицердің кім екені туралы дау-дамай туындады. Бұл мәселе Хунта Венегасты Жаңа Испанияның вице-королі қызметіне тағайындап, Альбуркеркеге Кадис қолбасшылығын бергенде шешілді. Венегас аз сөйлеген, белсенді, қатыгез, саналы адам еді.
Вице-патша
1810 жылы 20 ақпанда ол Жаңа Гранаданың вице-королі болып тағайындалды. Ол бұл атақты тамыз айына дейін ұстады, бірақ ешқашан лауазымға орналаспады. Жаңа Гранадаға келгенге дейін оны Жаңа Испанияға ауыстырған көрінеді. Ол 28 тамызда Веракруске келіп, 1810 жылы 14 қыркүйекте Мехико қаласына ресми түрде кірді. Оның алғашқы шараларының бірі - индейлер мен метистерден алым алуды тоқтататын жарлықты жүзеге асыру болды. Ол 5 қазан 1810 жылы "Аямо мойольпачихуития в Тотталокатцине Рей Д. Фернандо VII" атты науаль тіліндегі парақшасында алымның жойылуын жариялады. Ол революциялық идеяларды көтермелейтін басылымдарға тыйым салды. Ол арнайы полиция соттарын құрып, Жаңа Испанияның әрбір провинциясының астанасында әскери хунта құрды. 1811 жылдың 14 қаңтарында Маниладағы соңғы галеон Сан-Блас портына келді.
Көтеріліс
Венегас билікке келгеннен екі күн өткен соң, Мигель Идальго и Костилья әкесі Грито де Долорес (Долорес дауысы) жариялады және бүлік шығарды. Венегас бұл кішкене шатастықтың емес екенін түсінді. Ол тез арада көтерілісшілерді басып тастау үшін әскерге жүгінді. Елордада жасақ санын көбейту үшін гарнизонсыз қалды. Ол дін қызметкерлеріне оларға қарсы уағыз айтуды бұйырды. 21 қыркүйекте Селая, 28 қыркүйекте Гуанахуато, 7 қазанда Закатекас және 17 қазанда Вальядолид төңкеріске ұшырағаннан кейін, Венесуэлалықтар оларды мексикалықтар әлі күнге дейін білетін бүлікшілер деп атай бастады. Ол Кордова, Халапа және Оризабаннан келген әскерлермен Tres Villas полкін құрды және Габриэль Дж. де Ермоның хасиендаларынан босатылған 500 негрден тұратын контингентті қабылдады. Бұл әскерлерге подполковник Торкуато Трухильо қолбасшылық етті. 1810 жылы 19 қазанда Вальядолиде Хидальго ата құлдарды босату туралы жарлық шығарды. 29 қарашада Гвадалахарада ол оны бүкіл Жаңа Испанияға жайып, алғысты төлеуді де алып тастады. Трюхильо көтерілісшілердің Тепетонгодан Толукаға қарай астанаға қарай жүріп бара жатқанын білгендіктен, соңғы орынды басып алу үшін көшті. (Толука Мехико қаласынан 75 шақырымдай жерде орналасқан.) Алайда, Толукадан бас тартуға тура келді және роялистер Монте-де-лас-Крусес деп аталатын каньонға қайтты. Мұнда Хидальго мен Игнасио Альенде басшылығындағы көтерілісшілер 1810 жылы 30 қазанда роялистерді жеңді. Трюхильо, Агустин де Итурбиде және басқа да роялистік басшылар қашып кетті. Осыдан кейін Венегас қатты қорқып қалды. Ол еріктілер батальонын жинап, оларды қаланың батыс шетіндегі Пасео де Букарелиге орналастырды. Алайда, шешілмейтін сәттерде, ата Идальго, бірнеше жеңістерден кейін және нашар қорғалған астананың қашықтығында, Валлодалидке қарай шегінуді бұйырды. Мұның себебі ешқашан толық түсіндірілмеген. Көтерілісшілер кері шегінгеннен кейін Венегас өзінің таңғаларлығынан айығып, оларға қарсы шешімді іс-қимылға кірісті. Ол генерал Феликс Мария Каллехаға Сан-Луис-Потосиден астанаға көмекке аттануға бұйрық берді. Керетародан Мексика қаласына қарай аттанған кезінде Кальеха Сан-Жеронимо Акулько жазығында көтерілісшілерге кездесті, онда оларды жеңіп, оншақты (7 қарашада). 11 қарашада Гвадалахараны бүлікшілердің тағы бір тобы басып алды. Кальея 25 қарашада Гуанахуатоны және 21 қаңтарда Гуадалахараны қайта алды. Кальея 1811 жылы 17 қаңтарда Пуэнте-де-Кальдерон шайқасында көтерілісшілерді тағы да жеңілді. Көтерілісшілер жеңіске жетуде еді, бірақ граната олардың лагеріндегі оқ-дәрі вагонын өртеп, алауыздық туғызды. Патшалық жақтастары бұл мүмкіндікті пайдаланып, көтерілісшілерді талқандады. Көтерілісшілердің бір бөлігі солтүстікке қарай кері шегіне бастады, олар АҚШ-тан моральдық және материалдық көмек алуға үміттенді. Алайда бас көтерілісшілер басшылары - Идальго, Альенде, Хуан Алдама, Хименес және Абасоло - 1811 жылы 21 наурызда Монклова, Коахуила маңындағы Баян құдырында тұтқынға алынды. Олар Чиуауаға жіберілді, онда 1811 жылы 26 шілдеде Альенде, Алдама және Хименес сатқын ретінде атып өлтірілді. Идальго 1811 жылы 30 шілдеде атылды. Абасоло өмір бойы түрмеде отыруға сотталды; ол 1816 жылы Кадисте қайтыс болды. Венесуэлалықтар көтеріліс аяқталды деп сенді, бірақ содан кейін елдің орталығында Игнасио Лопес Районның қызметі және оңтүстікте Хосе Мария Морелос әкесінің жеңістері туралы хабар келді. Партизандар елде еркін жүрді. Роялистер тұтқындарды дереу атып өлтірді. Көтерілісшілермен бірлесіп жұмыс істеген деген кішкене күдікті тұтқындап, түрмеге қамауға алуға негіз болды.
Кадис конституциясы
Фердинанд VII биліктен құтылғаннан кейін парламенттік регенттік қызметін атқарған Кадис Кортесі 1812 жылғы испан конституциясын жазып, жариялады, оны барлық испан иеліктерінде жариялауға бұйрық берді. Абостризмнің жақтаушысы Венегас оның Жаңа Испанияда басылуын 24 күнге кешіктірді. Жаңа Испания үкіметінің лауазымды адамдары оны 1812 жылы 30 қыркүйекте сақтауға ант берді, бірақ бұл Venegas қоршау жағдайын жариялағандықтан, бұл дау туды. (Екі жылдан аз уақыт өткен соң келесі вице-король генерал Кальея оны Жаңа Испанияда жарамсыз деп жариялады.) Қамауға алу жағдайында Венегас хунтаның басқа да нұсқауларын елемеді. Көп күмәннен кейін ол баспасөз заңын жариялады, бірақ көп ұзамай оны "қателіктер орын алды" деп жойды.
Испанияға қайта оралу
Кадис Кортес Венегасты өз бетімен қабылдаған шаралары үшін кінәлады, өйткені олар елдің бейбітшілігін бұзады деп сенді. Мексиканың Аудиенсиясы мен Жаңа Испаниядағы испан партиясы оны бүлікті басуда энергияның жетіспеушілігімен айыптады. Ол 1812 жылы 16 қыркүйекте қызметінен босатылды, бірақ бұл 1813 жылы 4 наурызда генерал Каллея вице-король болып тағайындалғанға дейін күшіне енген жоқ. Содан кейін Венегас Испанияға бірден оралды, онда патша оны Маркиз де ла Реюньон и де Нова Испания титулымен марапаттады. 1818 жылы Галисияның генерал-капитаны болып тағайындалды.