Кіріспе

Молекуланың полярлық бетінің ауданы (PSA) немесе топологиялық полярлық бетінің ауданы (TPSA) барлық полярлық атомдар немесе молекулалар, негізінен оттегі мен азот, сонымен қатар олардың қосылған сутек атомдарын қоса алғанда, бетінің сомасы ретінде анықталады. PSA - бұл дәрілік заттардың жасушаларға ену қабілетін оңтайландыру үшін кеңінен қолданылатын дәрілік химиялық метрика. Полярлық бетінің ауданы 140 ангстромнан көп квадратты (Å2) молекулалар жасуша мембраналарына енуде нашар болады. Молекулалардың қан-мұғза кедергісінен өтуі үшін (солай орталық жүйке жүйесіндегі рецепторларға әсер етуі үшін) әдетте 90 Å2-ден төмен PSA қажет. ТПСА дәрі-дәрмектерді зерттеу мен әзірлеуде құнды құрал болып табылады. Дәрі-дәрмектің ТПСА-сын талдау арқылы ғалымдар оның ауызға берілетін биожетімділігі мен организмдегі мақсатты орындарға жету қабілетін болжауға болады. Бұл болжау дәрі-дәрмектің биологиялық кедергілерді аша білуімен байланысты. Қан-мұң кедергісі (ҚМБ), плаценталық кедергі (ҚМ) және қан-мұмыр кедергісі (ММ) сияқты осы кедергілерді ену көптеген дәрі-дәрмектердің мақсатты мақсаттарына жетуі үшін өте маңызды. Мысалы, мидың қоңырау шалу жүйесі миды зиянды заттардан қорғайды. ТПСА-ның төменгі деңгейі бар дәрі-дәрмектер (әдетте 90 А2) БББ-ға оңай еніп, миға жетіп, терапиялық әсерін тигізеді (Шитяков және басқалар, 2013). Дәл осылай, ұрықты емдеуге арналған дәрі-дәрмектер үшін плацента арқылы өтуін қамтамасыз ету үшін төменгі ТПСА (60 А2) артықшылық беріледі (Augustiño Roubina және басқалар, 2019). Бала емізетін аналарға да көңіл бөлу керек. Бұл жерде дәрі-дәрмектің оптималдық ТПСА сүт өндірісі үшін сүт тіндеріне жету үшін шамамен 60 80 Å2 болады, ал 90 Å2 асатын дәрі-дәрмектердің қанның сүт кедергісіне ену ықтималдығы аз.