Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Гректің мемлекет қайраткері және генералы (б.з.д. 411–337 жж.)
Greek statesman and general (c.411–337 BC)
Тимолеон (грекше: Τιμολέων), Коринф қаласының тұмасы Тимодемнің ұлы (б.з.д. 411–337 жж.), грек мемлекет қайраткері және генералы болған. Ол өте дарынды генерал, Грекияның Карфагенге қарсы күресінің батыры және зұлымдыққа қарсы күрескен жауынгер ретінде Сицилия, әсіресе Сиракуза және Магна Греция тарихымен тығыз байланысты.
Timoleon (Greek: Τιμολέων), son of Timodemus, of Corinth (c. 411–337 BC) was a Greek statesman and general. As a brilliant general, a champion of Greece against Carthage, and a fighter against despotism, he is closely connected with the history of Sicily, especially Syracuse, Magna Graecia.
Ерте өмір
Тимолеон коринфтік олигархияның мүшесі болды. Б.з.д. 360-шы жылдардың ортасында Тимолеонның інісі Тимофан Коринф акрополіне иелік етіп, өзін қаланың тираны етіп жариялады. Оған жауап ретінде Тимолеон, бұрын шайқаста інісінің өмірін батырлықпен сақтап қалған және одан бас тартуға бірнеше рет өтінгеннен кейін, көптеген коринфтіктер оның әрекетін патриоттық деп бағалады. Алайда, трагедиялық оқиға, іс жүзінде бауыр өлтіру, анасының қарғысы және бірқатар азаматтардың наразылығы оны жиырма жылға саясаттан және қоғамдық өмірден ерте шеттеуге мәжбүр етті.
Timoleon was a member of the Corinthian oligarchy. In the mid 360s BC, Timophanes, the brother of Timoleon, took possession of the acropolis of Corinth and effectively made himself tyrant of the city. In response, Timoleon, who had earlier heroically saved his brother's life in battle, and after repeatedly pleading with him to desist, Most Corinthians approved his conduct as patriotic; however, the tragic occurrence, the actual fratricide, the curses of his mother, and the indignation of some of his fellow citizens, drove him into a self imposed early withdrawal from politics and civic life for twenty years.
Сицилия
Ішкі тартыстар, Дионисий I және оның мұрагерінің басқарған кезінде Сиракузаның құлдырауы мен зәрезаттары, сондай-ақ күшті Карфагенмен үнемі болатын қақтығыстар салдарынан, Сиракуза тұрғындарының бір тобы өздерінің ана қаласы – Көринтке көмек сұрады, бұл шақыру 344 ж.б.д. қаласына жетті. Көринт көмектесуге келісті, бірақ қаланың бас азаматтары төрешіл, бүлікшіл, қауіпсіз және алабұрлы Сиракузада тұрақты үкімет құрудың үмітсіз міндетін қабылдаудан бас тартты. Көринттік халық жиналысында белгісіз дауыспен аталған Тимолеон бірауыздан осы миссияны жүзеге асыруға таңдалды. Ол жеті кемемен, Көринттің бірнеше көрнекті азаматтарымен және 700 грек жалдамалы әскерімен Сицилияға жол тартты. Бас магистраттық лауазымға үш рудан жыл сайын жеребе тастау арқылы сайланатын адам бекітілді. Тимолеонның реформаларының әсері Август заманына дейін сақталған сияқты. Хикета Карфагенді 70 000 сарбаздан тұратын үлкен әскерді жіберуге көндірді (340–339 ж.б.д.), ол Лилибаумға (қазіргі Марсала) қонды. Тимолеон шамамен 12 000 сарбаздан, олардың көп бөлігі жалдамалы әскерлерден тұратын, әскерді жинап, аралдың батысына қарай Селинус маңына аттанды. Барлық қиындықтарға қарамастан, өзінен алты есе үлкен қарсыласқа қарсы тұрудың бекер екеніне сенген әскерінің бір бөлігі дезертирлік жасағаннан кейін, Тимолеон өз жаяу әскерінің басында Кримсисске маңызды және шешуші жеңіске жетті. Оның жеңісі Карфаген әскерінің өзеннен өтуді толықтырмауының арқасында мүмкін болды, сондықтан оның шағын күштері Карфаген әскерінің элиталық бөлігімен ғана күресуге тура келді. Оған сонымен қатар, Карфагендіктерге соқырлық әкелген, бірақ оның әскерінің артында болған күшті дауыл да көмектесті. Кейін Карфаген Тимолеон мен грек төрешілері арасындағы қақтығысты ұзарту үшін жалдамалы әскерлерді жіберді. Бірақ бұл Хикетаның жеңілісімен аяқталды, ол тұтқынға алынып, өлім жазасына кесілді. 338 ж.б.д. келісімге қол қойылды, оған сәйкес Карфаген Сицилияда Галикус (Платани) өзенінің батысына шектелді және сицилиялық төрешілерге одан әрі көмек көрсетпеуге міндеттенді. Қалған төрешілердің көпшілігі өлтірілді немесе қуылды. Бұл келісім Сицилиядағы гректерге көп жылдық бейбітшілік, гүлдену, заң үстемдігі және Карфагеннен қорғаныс сыйлады.
Because of inner strife, the depredations and decline in Syracuse caused by the despots Dionysius I and his son who succeeded him, and because of the repeated conflicts with powerful Carthage, a group of Syracusans sent an appeal for help to Corinth, their mother city, which reached that city state in 344 BC. Corinth agreed to help, but her chief citizens declined to accept the seemingly hopeless task of establishing a stable government in tyrannical, fractious, insecure, and turbulent Syracuse. Timoleon, being named by an unknown voice in the Corinthian popular assembly, was chosen by a unanimous vote to undertake the mission. He set sail for Sicily with seven ships, a few of the leading citizens of Corinth, and a small force of 700 Greek mercenaries. who was chosen annually by lot out of three clans, was invested with the chief magistracy. The impress of Timoleon's reforms seems to have lasted to the days of Augustus. Hicetas persuaded Carthage to send (340–339 BC) a great army of 70,000 men, which landed at Lilybaeum (now Marsala). With a miscellaneous levy of about 12,000 men, most of them mercenaries, Timoleon marched westwards across the island to the neighbourhood of Selinus. Against all odds, after being deserted by a part of his army who believed that facing a foe six times as large as their own was hopeless, Timoleon, at the head of his infantry, won a great and decisive victory on the Crimissus. His victory was made possible by the fact that the Carthaginian army had not yet completed the river crossing, so his small force only had to fight the elite part of the Carthaginian force. He was also aided by a violent storm at the backs of his troops but blinding to the Carthaginians. Later, Carthage dispatched mercenaries to prolong the conflict between Timoleon and the Greek tyrants. But this ended in the defeat of Hicetas, who was taken prisoner and put to death. A treaty in 338 BC was agreed upon, by which Carthage was confined in Sicily to the west of the Halycus (Platani) river and undertook to give no further help to Sicilian tyrants. Most of the remaining tyrants were killed or expelled. This treaty gave the Greeks of Sicily many years of peace, restored prosperity, rule of law, and safety from Carthage.
Сиракузаның билеушісі
Тимолеон Сиракузаның жаңа конституциясын қабылдады. Ол кезде бұл демократиялық деп сипатталды. Дегенмен, ол қысқа мерзімге жоғарғы бас қолбасшының өкілеттігімен тең кең құқықтарға ие болды. Сиракузаны және басқа Сицилия қалаларын қайта жаңартуға көмектесу үшін ол материктік Грекиядан қоныс аударушыларды шақырды. Осы кезеңде грек Сицилиясы экономикасы мен мәдениеті жаңадан гүлденді. Питер Грин де осы пікірмен келіседі, бірақ бұл шектен тыс деп санайды. Ол Тимолеонның демократтық көрініс беруге бейім екенін, бірақ тиранның әдістерін (әрине, игі ниетпен) қолданғанын мойындайды, сонымен қатар Тимолеон демократияның сыртқы формаларын сақтауға тырысқанын атап көрсетеді. Бұдан өзге, ол Сиракузаны демократиялық бағытта реформалады және бұрынғы тирандарға өте пайдалы болған бекіністі бұзды. Тимолеонның өмірі бойындағы мінез-құлқы оның бостандық пен заң үстемдігіне берілгендігін көрсетеді. Мысалы, негізсіз айыппен сотқа тартылғанда, ол босатудан бас тартты, себебі бұл "оның ұзақ жылдар бойы еңбек етіп, күрескенінің басты мақсаты еді – әрбір сиракузалық азамат заңға жүгінуге және өз құқықтарын еркін пайдалануға мүмкіндік алуы үшін". Тарихшы Джордж Гроте Сиракуза азаматының Кримисс жеңісінен үш жылдай кейін Тимолеонның жерлеу рәсімінде айтқан келесі бағалауымен толық келіседі: Сиракуза халқы осы адамның жерлеу рәсіміне 200 мина жұмсады. Олар оны мәңгілікке құрметтеу үшін дауыс берді, себебі ол тирандарды құлатып, шетелдік жауды жеңіп, қираған қалалардың ең ірісін қайта жаңартып, сицилиялық гректерге олардың конституциясы мен заңдарын қайтарды.
Timoleon established a new Syracusan constitution. It was described at the time as democratic. However, for a short time he did have wide powers equivalent to a supreme commander. He invited settlers from mainland Greece to assist in the re population of Syracuse and other Sicilian cities. During this period, Greek Sicily enjoyed a recovery in its economy and culture. Peter Green shares this scepticism but thinks it has gone too far. While he concedes that Timoleon tended to play the democrat while using the methods of a tyrant (albeit benevolently), he notes that Timoleon did make an effort to maintain the outward forms of democracy. Further, he reformed Syracuse in a democratic direction and demolished the stronghold of the island that had been so useful to tyrants in the past. Timoleon's personal conduct throughout his life suggests a commitment to freedom and the rule of law. For instance, when taken to court on spurious grounds, he refused to be exempted, saying that this was the "precise purpose for which he had so long laboured and combated—in order that every Syracusan citizen might be enabled to appeal to the laws and exercise freely his legal rights." The historian George Grote wholeheartedly agrees with the following appraisal, given by a citizen of Syracuse at Timoleon's funeral, about three years after the Crimissus victory:The Syracusan people solemnise, at the cost of 200 minae, the funeral of this man . They have passed a vote to honour him for all future time. .,—because, after having put down the despots, subdued the foreign enemy, and re colonised the greatest among the ruined cities, he restored to the Sicilian Greeks their constitution and laws.
Негізгі дереккөздер
Корнелий Непос, Тимолеон. Диодор Сицилий, Тарихи кітапхана, xvi.65–90.
Cornelius Nepos, Timoleon. Diodorus Siculus, Historical Library, xvi.65–90.