Кіріспе

Седуду аралы (Намибияда Касикили аралы деп аталады) - Боцванадағы Чобе өзеніндегі арал. Бұл арал осы елдердің арасындағы аумақтық даудың тақырыбы болды, ол 1999 жылы Халықаралық Соттың (АҚС) шешімімен шешілді, шекара аралдың солтүстігінде (оңтүстігінде емес) өзеннің тальвегімен жүреді. Аралдың аумағы шамамен 2 км2 , тұрақты тұрғындар жоқ. Жыл сайын бірнеше ай бойы, шамамен наурыз айынан бастап, арал су астында қалады. Арал - Чобедегі ең танымал туристік орындардың бірі.

Аумақтық дау

Бұл дау Германия мен Ұлыбританияның отаршылдық күштерінің арасындағы солтүстік шекараға қатысты келісімнің нақты емес мәтініне байланысты туындады, ол 1890 жылы 1 шілдеде қол қойылған Гелиголанд және Занзибар келісімінде Германияның Оңтүстік-Батыс Африка мен Бечуаналенд протектораты арасындағы географиялық мүдделерді реттеді. Бұл келісімде "Оңтүстік-Батыс Африкада Германияның ықпал ету аймағы былайша белгіленеді": Шығысқа қарай жоғарыда аталған нүктеден басталатын және шығыс географиялық ұзақтығының 20-сы градусын оңтүстік географиялық ендіктің 22-ші градусымен қиылысатын нүктеге дейін жалғастыратын сызық. Содан кейін сызық осы ендік дәрежесін шығысқа қарай 21 градус шығыс бойлықпен қиылысқан жеріне дейін, солтүстікке қарай 18 градус оңтүстік ендікпен қиылысқан жеріне дейін, осы ендік дәрежесін шығысқа қарай Chobe өзенінің қиылысына дейін жалғастырады. Мұнда ол негізгі арнаның тальвегінен төмендеп, Замбезиге дейін жетеді, онда ол аяқталады. Бұл келісім бойынша Германияға өз протекторатынан Замбезиге 30 шақырымнан кем емес ені бар жер арқылы еркін кіру мүмкіндігі беріледі. Ұлыбританияның ықпал ету аймағы батыста және солтүстік-батыста бұрын сипатталған сызықпен шектеледі және Нгами көлін қамтиды. Қазіргі Намибия елі 1890 жылы Германияның Оңтүстік-Батыс Африкасы болды; Ботсвана сол кезде Бечуаналм протектораты деп аталды. Намибия мен Ботсвана 1996 жылы дауды Халықаралық соттың қарауына беру арқылы шешу туралы арнайы келісімге қол жеткізді. Арнайы келісімнің шарттары бойынша екі ел Соттан "1890 жылғы 1 шілдедегі англо-герман шартының негізінде және халықаралық құқық ережелері мен қағидалары негізінде Касикили/Седуду аралы мен аралдың құқықтық мәртебесін Касикили/Седуду аралындағы Намибия мен Ботсвана арасындағы шекараны анықтауды" сұрады.

Халықаралық соттың шешімі

1890 жылғы келісім мәтініне сәйкес Ұлыбритания мен Германия өздерінің ықпал ету сфераларын бөліп тұратын сызықты Чобе өзенінің "негізгі арнасында" орналастырды. Екі ел арасындағы шынайы дау осы "негізгі каналдың" орналасуына қатысты болды. Ботсвана бұл Седуду аралының солтүстігінде орналасқан канал деп мәлімдесе, Намибия бұл канал аралдың оңтүстігінде жатыр деп мәлімдеді. Алайда, 1890 жылғы келісімде "негізгі арна" ұғымы анықталмағандықтан, Соттың өзі аралды қоршап тұрған Чобе өзенінің негізгі арнасы қайсы екенін анықтауы керек болды. Бұл үшін Сот каналдың тереңдігі мен енін, ағынын (яғни тасымалдайтын су көлемін), су төбесінің профильдік конфигурациясын және каналдың кеме қатынасына жарамдылығын ескерді. Екі тараптың да ұсынған сандарын, сондай-ақ әртүрлі кезеңдерде жер бетінде жүргізілген зерттеулерді қарастырғаннан кейін Сот "Чобе өзенінің Касикили/Седуду аралы айналасындағы солтүстік арнасын оның негізгі арнасы деп қарастыру керек" деген қорытындыға келді. Сот картографиялық материалдан "1890 жылғы Шартқа қатысушы тараптардың ниеттерін ресми түрде көрсететін картаның жоқтығын ескере отырып" және "Ботсвана мен Намибия ұсынған карталардың белгісіздігі мен сәйкессіздігін ескере отырып" қорытынды жасай алмайтынын айтты. Сот Намибияның (оның алдыңғылары) Касикили/Седуду аралына қатысты билік құқығының қолданылуы бойынша осы ғасырдың басынан бері, Ботсвана билігі (оның алдыңғылары) толық біліп, оны қабылдағаны бойынша, Намибияның (оның алдыңғылары) бұл аралға қатысты билік құқығына ие екендігі туралы баламалы дәлелін қарады. Сот Каприви тасқынының (Намибияға тиесілі аумақ) Субия халқы көп жылдар бойы аралды пайдаланғанымен, олар оны мезгіл-мезгіл, маусымдарға сәйкес және тек ауыл шаруашылығы мақсатында пайдаланған, олар Замбези билігі атынан мемлекеттік билік функцияларын жүзеге асыру үшін аралды иеленгені дәлелденбеді. Сондықтан бұл дәлелді Сот қабылдамады. Сот Касикили/Седуду аралы айналасындағы Ботсвана мен Намибия арасындағы шекара Чобедің солтүстік арнасындағы ең терең сондау сызығын ұстанады және арал Ботсвананың аумағының бір бөлігі болды деген қорытындыға келгеннен кейін, 1992 жылы мамыр айында жасалған келісімнің ("Касане Коммунике") шарттары бойынша екі ел бір-біріне өз азаматтарының кемелері мен олардың жалаулары арал айналасындағы арналарда кедергісіз жүзуге міндетті екенін уәде еткенін еске салды.