Кіріспе
Давид III Куропалатес (, Давит III Курапалати) немесе Давид III Ұлы (დავით III დიდი, Давит III Диди), сондай-ақ Давид II деп те аталады, (шамамен 930 жылдары 1000/1001) - Грузияның Таодағы Багратидтер әулетінің грузин князі, грузин-әрмен маршландтарының тарихи аймағы, 966 жылдан бастап 1000 немесе 1001 жылы өлтірілгенге дейін. Куропалат - 978 жылы және 990 жылы берілген Византияның сарай қызметкері. Дәуіт 976-976-жылдардағы азаматтық соғыста Византиялық Македония әулетіне маңызды көмек көрсеткені және әртүрлі Грузияның саяси бірлестіктерін біріктірудегі бірегей рөлі, сондай-ақ христиан мәдениеті мен білімін қолдауымен танымал. 987-989 жылдары Давид досы Бардас Фокасқа қосылып, Византия императоры Василий II-ге қарсы көтеріліске шықты, бірақ жеңілді және оның өліміне байланысты өз жерлерін империяға беруге келісті. Алайда ол мұрагері Баграт III-ге біріккен Грузия патшалығының алғашқы билеушісі болу мүмкіндігін қамтамасыз етті.
Тарих
Дәуіт - Адарнасе V-нің кіші ұлы, Таоның екінші үйінің өкілі, Грузияның Багратиони (Багратид) әулетінің Картли желісінің тармағы, 940 жылдары түпнұсқа Тао желісінің жойылуынан бері Тао (армяндарға Тайк деп белгілі тарихи грузин-әрмен шекарасындағы провинция; қазір Түркияның бөлігі) үстінен билік жүргізді.
Византия империясымен одақтасу
966 жылы Баграт II ағасының орнын басып, Тао герцогы болды. Ол өзінің экспансиялық саясаты мен икемді дипломатиясы арқылы үлкен мемлекет құрастыруға кірісті. Өзінің амбициялық жоспарларын жүзеге асыру үшін Давид Византия империясынан тәуелсіздігін қамтамасыз етуі керек болды, ол император Василий II (б.з.б. Византияның шығыс көршілері - бөлінген Армения және Грузия княздіктері империяға тікелей қауіп төндірмеген, бірақ олар өздерінің аумақтары арқылы өтетін стратегиялық халықаралық сауда жолдарын бақылағандықтан Константинополь үшін ерекше қызығушылық туды. Византиялықтар армян княздіктерін Тарон (966) мен Манзикерт (968) аннексиялады және Тао Кларджети деп аталатын бірнеше грузиндік Багратид княздіктеріне қауіп төндірді. Алайда, 976 жылы Бардас Склерос бастаған толыққанды көтеріліс басталғаннан кейін империяның тұтастығы қатты қауіпке ұшырады. Бірнеше жеңіске жеткен шайқастардан кейін көтерілісшілер Кіші Азияны жауып, Константинопольдің өзіне қауіп төндірді. Жас император Василий Дауд Таодан көмек сұрады, ол тез арада жауап берді және Торикиос командалық етуімен 12000 бірінші дәрежелі ат әскерін жіберді. Олар жақында жеңілген Византияның адал генералы Бардас Фокасты нығайтып, солайша шешендік жеңіске қол жеткізді. Дәуіттің сыйы - Шығыс Кіші Азиядағы негізгі императорлық аумақтардың өмір бойы билігі болды, қазіргі грузиндік дереккөздер "Грекияның жоғарғы жерлері" (ზემონი ქუეყანანი საბერძნეთისანი) деп атаған, негізінен солтүстік-батыс әрмен жерлерінен тұратын: Феодосиополь қаласы немесе Карин (Geo. Карну калаки, қазіргі Ерзурум, Түркия), Фазиан, Харк (қазіргі Муш провинциясы), Апахуник, Мардали (Мардаги), Халдоярич және Чормайри. Осы орайда оған византиялық биік соттың "куропалат" атағы берілді. Василий II сондай-ақ Давидтың қолбасшысы Торникиостың батырлығын Афон тауындағы грузин православ монастырына қаржылай қолдау көрсету арқылы марапаттады. Қазір оның тұрғындары негізінен грек монахтары болса да, ол әлі күнге дейін "ибериялықтардың (яғни грузиндердің) Ивирон" деп аталады. Осылай ол Қауқаздағы ең ықпалды билеуші болды. Ал ХІ ғасырдағы армян жылнамашысы Аристокес Ластиверци оны былай деп сипаттаған: Өте маңызды сауда орталықтарын бақылауда ұстаған оның княздігі оңтүстік-батыс Кавказ мен шығыс Анатолия арқылы өтетін негізгі сауда жолдарына салық салудан пайда көрді. Дәуіт бұл табыстарды ауқымды құрылыс жобаларына: қалалар, бекіністер мен шіркеулер салуға, Грузиядағы және шетелдегі грузин монахтар қауымдастықтары мен мәдени іс-шараларды дамытуға жұмсады.
Being in control of highly important commercial centers, his principality profited from taxing the major trading routes running through southwestern Caucasus and eastern Anatolia. David invested these revenues in extensive building projects: constructing towns, forts and churches, and promoting Georgian monastic communities and cultural activities both in Georgia and abroad.
Мұрагерлік құқықтарды беру
Өзінің балалары болмағандықтан, Дәуіт өзінің туысы, жас ханзада Багратты, Картли (Иберия) Багратидтер тағына мұрагерді қабылдады. Ол мұны энергикалық грузин абыройы Иване Марушидзедің өтініші бойынша жасады. Баграттың екі таққа отыру тағдыры бақытты ұрпақтарының арқасында жүзеге асты. Оның үстіне, анасы Гурандухта, баласыз Абхазия патшасы Теодосий III-нің қарындасы арқылы Баграт Абхазия патшалығының потенциалдық мұрагері болды. Бүкіл Грузия мемлекетін құру жоспарын жасап, Давид 976 жылы өзінің асырап алған ұлы үшін Картлиді басып алды және Картлидің батыс секторын қазба қаласы Уплисцихемен жақында басып алған Кахетияның шығыс Грузия патшалығынан әскерлерді кері қайтарып жіберді. Екі жылдан кейін, 978 жылы, Давид және Марушис Баграт үшін Абхазияның тажын Феодосий III-ді алмастыра отырып, қамтамасыз етті. 987 жылы Дәуіттің тағдыры өзгерді, ол өзінің мол иелігін мұрагерлік Багратидтер иелігіне айналдыруды қалап, өзінің ұзақ уақыттан бері дос болған Бардас Фокасқа қосылып, император Василийге қарсы көтеріліс жасады. 989 жылы көтерілісшілер Византия Русының әскерлерімен жеңілгеннен кейін, Василий Иоанн Халдейдің қол астында грузиндерді жазалау үшін күшті күш жіберді, ал Давид мойынсұнуға мәжбүр болды. Императормен татуласып, 990 жылы оған тағы да куропалат атағы берілді, ол өлгеннен кейін оның егемендігіне берілген жерлер Византия империясына қайта оралады деген уәдесі үшін. Сол жылы Абхазияның Баграты Төменгі Картлидегі мойынсұнбаған Клдекари князі Ратиге қарсы жазалау жорығын жоспарлаған кезде тағы бір проблема туындады. Дәуіт өзінің асырап алған ұлы Таоға шабуыл жасап, өлтіруге ниетті екеніне сеніп, Баграттың туған әкесі Гурген бастаған әскерді Клдекариге қарай шабуылдаған кезде талқандады. Орта ғасырлық грузин елшісінің бір хатында былай делінген:
Дәуіт III мұсылмандарға қарсы жорықтары
Император мен оның туыстарымен татуласқаннан кейін, Давид Ван көлі мен Әзірбайжанның мұсылман әмірліктеріне және Тбилиси әмірлігіне қарсы бірқатар табысты рейдтерді жүргізді. Грузияның Баграт II (Баграттың ата-бабасы, Дәуіттің асырап алған баласы) және Арменияның Гагик I Дәуітпен одақтасты, ол 993 жылы Дияр-Бакрдың Маруанид әмірінен Манзикертті қайтарып алды және 997 жылы бұл күрд әулетінің тағы бір маңызды бекінісі Ахлатқа шабуыл жасады. Әзірбайжанның Равадид әмірі Мамлан да екі рет жеңілді, екінші рет 998 жылы Аркеш маңында.
Өлім
Дәуітті өзінің ақсүйектері 1000 немесе 1001 жылдың басында өлтірді. Аристокес: "Олар Қайырлы бейсенбіде құдайға арнап құрбандыққа шалынғанда, оған (Дауытқа) ішіп-жеуге у қоспасын қосып, осылайша құрметті адам өлтірілді. Себебі олар патшаның уәдесін орындауға асығып, оның сөзінен шаршап, патшаның бұдан бұрын берген уәдесіне қызығушылық танытты.
Quotation|They had mixed poison into the communion on Good Thursday, and had given it to him [Dawit'] to drink, causing that venerable man to choke to death. [This was] because they had wearied of him, and were interested in promises [made to them] earlier by the emperor.
Куропалаттар мұрагерлік соғыстары
Василий II сол кезде өзінің империясының шығыс провинцияларында болды, ол Сириядағы Фатимид әулетіне қарсы жорықтан кейін Тарс жазығында қыстады. Дәуіттің өлгенін естіген ол солтүстік-шығысқа қарай Дәуіттің уәде еткен жерлерін иемдену үшін аттанды. Жергілікті грузин және армян абыройы ешқандай қарсылық көрсетпей мойынсұнды. Бір ғана елеулі оқиға - грузин сарбазы мен варяг гвардияшысының арасында шөп салатын бальдан болған дау-дамай үлкен ұрыс болып, оған 6000 варяг қатысып, отыз грузиннің жоғары дәрежелі ақсүйектерінің өміріне нұқсан келтірді. Дәуіттің асырап алған ұлы Баграт патша Василиймен кездесті, бірақ Дәуіттің патшалығын аннексиялауға жол бермеді, сондықтан жаңа шекараларды танып, императорлық титулдың сыйлығын алуға мәжбүр болды. Осы сәтсіздікке қарамастан, Баграт бүкіл Грузияның біріккен монархиясының алғашқы патшасы бола алды, бұл нәтиже негізінен Дауд Таоның күш-жігерінің арқасында мүмкін болды, қазіргі заманғы ғалым Стивен Рапптың айтуынша, "Грузия тарихының кез-келген 'Топ Он' тізімінде орын алады". Қазіргі ғалымдардың арасында Давид Византияға бүлікші Барда Склеросқа қарсы көмек үшін сыйақы ретінде берілген жерлерді ғана бергені немесе Василий II-ге оның бүкіл княздігін алғандығы туралы келіспеушіліктер бар. Біріншісі Дәуітке өмір бойы басқарушылыққа ие болғандықтан, ол өзінің бүкіл патшалығын, яғни Тхтер-Тао / Тайк пен Ван көліне дейінгі көршілес армян өлкелерін берді деп ойлау ақылға қонымды болар еді. Дәуіттің билік ету аймағы қаншалықты кең болса да, грузин патшалары сол аумақтардың жоғалуына оңай төзбеді, бұл он бірінші ғасырда Византия империясымен бірқатар қақтығыстарға әкелді.