Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Теймураз Багратиони, әлдекейде Царевич Теймураз Георгиевич (царевич Теймураз Георгиевич; 23 сәуір 1782 – 25 қазан 1846) деп те аталады, грузин патшалық әулетінен шыққан князь (батонышвили) және ғалым. Ол ең алдымен грузин тілінде жазылған алғашқы сын тұрғысынан талдаған тарих кітабының авторы ретінде, сондай-ақ Грузияның тарихы мен мәдениетіне қызығушылықты арттыру және оның ұлттық мұрасын сақтауға жасаған еңбегімен белгілі.
Teimuraz Bagrationi , otherwise known as Tsarevich Teimuraz Georgievich (царевич Теймураз Георгиевич; April 23, 1782 – October 25, 1846), was a Georgian royal prince (batonishvili) and scholar primarily known as an author of the first critical history in Georgian as well as for his work to popularize interest in the history and culture of Georgia and preserve its treasures.
Өмірбаян
Принц Теймураз 1798-1800 жылдар аралығында Грузияның (Картли және Кахетия патшалығы) соңғы патшасы Георгий мен оның әйелі Кетеван Андроникашвилидің ұлы ретінде Тбилисиде дүниеге келді. Ол Телави семинариясында білім алды және 13 жасында 1795 жылғы Кртсаниси шайқасына қатысты, онда оның әкесінің әкесі, Грузия королі Ираклий II, Аға Мохаммад Хан Каджар бастаған парсы әскерінен жеңіліске ұшырады. Теймураз 1801 жылы Ресейдің Грузияны аннексиялауын қабылдамады, әкесінің қайтысынан кейін көп ұзамай Персияға қашып кетті, ал оның ағасы Александр грузиндерді Грузиядан қуу үшін күресті. 1804-1813 жылдар аралығындағы Ресей-Парсы соғысы кезінде, Парсыда Тахмурес Мирза деп танылған Теймураз парсы артиллериясының командирі болды. Бірақ 1810 жылдың 16 қазанында ол ресейлік билікке бағынды. 1811 жылдың 12 қаңтарында Санкт-Петербургке қоныс аударды, онда оған мемлекеттік жалақы мен зейнетақы тағайындалды. 1813 жылы Васильевский аралында сарай сатып алып, ғылыми жұмысына белсенді түрде кірісті. Ол ежелгі грузин жылнамаларын жинап, зерттеді, сондай-ақ Грузия тарихына қатысты грек-рим және армян деректемелерін талдады. Ол француз ғалымы Мари Броссеге серік және дос болды, және Грузия тарихы бойынша одан жиі кеңес алды. Сонымен қатар, Теймураз князі Санкт-Петербургтегі жас грузин студенттері Платон Иоселиани мен Давид Чубинашвилимен дос болып, оларды тәрбиеледі, кейіннен олар екеуі де белгілі грузин тарихшылары болды. 1830-1840 жылдар аралығында Грузияның ерте тарихына арналған екі маңызды еңбек жазды: "ისტორია დაწყებითგან ივერიისა, ესე იგი გიორგიისა, რომელ არს სრულიად საქართველოჲსა" (1832, Иберия немесе Грузия тарихы, яғни Сакартвелоның толық тарихы) және "ისტორია ძველი კოლხიდისა" (1840, Ежелгі Колхида тарихы) – сонымен қатар 12 ғасырлық грузин ұлттық эпосы "Пантер терісімен салт атқан батырға" ("განმარტება პოემა ვეფხისტყაოსანისა", 1843) түсіндірмелер жазды. Оның мақалалары Париждегі "Journal Asiatique" және "Memoires inedits" журналдарында жарияланды. Ол француздық Азия қоғамының (1831), Ресей Императорлық ғылым академиясының (1837) және Дания Корольдік антиквариат қоғамының (1838) құрметті мүшесі болып сайланды. Принц Теймураз сонымен қатар бірнеше өлеңдер, Еуропаға саяхаты туралы естеліктер, және Тацит, Вольтер және Пушкин шығармаларының грузин тіліне аудармаларын жазды. Ол Санкт-Петербургте қайтыс болды және Александр Невский лаврасына жерленді.
Prince Teimuraz was born in Tbilisi to Heir Apparent George, subsequently the last king of Georgia (Kingdom of Kartli and Kakheti) from 1798 to 1800, and his wife, Ketevan Andronikashvili. He studied at the Telavi Seminary, and, at the age of 13, took part in the 1795 Battle of Krtsanisi at which his grandfather, King Heraclius II of Georgia, was defeated by a Persian invading army under Agha Mohammad Khan Qajar. Teimuraz did not accept the Russian annexation of Georgia of 1801, which followed shortly after his father's death and fled to Persia, whence his uncle, Alexander fought to expel the Russians from Georgia. During the Russo Persian War (1804 1813), Teimuraz, who was known as Tahmures Mirza in Persia, served as a Persian artillery commander. On October 16, 1810, however, he surrendered to the Russian authorities. On January 12, 1811, he settled in St Petersburg where he was granted a state salary and pension. In 1813, he acquired a mansion on Vasilievsky Island and concentrated on scholarly work. He collected and researched old Georgian chronicles and analyzed Greco Roman and Armenian sources on Georgia. He was a collaborator and friend of Marie Brosset, a French scholar, whom he frequently consulted on the history of Georgia. At the same time, Prince Teiumraz befriended and tutored the young Georgian students in St Petersburg – Platon Ioseliani, and David Chubinashvili – both of whom eventually became prolific Georgian historians. In the 1830s 1840s, he composed two major works on the early history of Georgia – "ისტორია დაწყებითგან ივერიისა, ესე იგი გიორგიისა, რომელ არს სრულიად საქართველოჲსა" (1832, History of Iberia or Georgia, that is All of Sakartvelo) and "ისტორია ძველი კოლხიდისა" (1840, History of Ancient Colchis) – and wrote commentaries to the 12th century Georgian national epic "The Knight in the Panther's Skin" ("განმარტება პოემა ვეფხისტყაოსანისა", 1843). His articles were published in the Paris based Journal Asiatique and Memoires inedits. He was elected an honorary member of the French Societe Asiatique (1831), the Russian Imperial Academy of Sciences (1837) and the Danish Royal Antiquarian Society (1838). Prince Teimuraz also authored several poems, and a memoir of his European travels as well as the Georgian translations of Tacitus, Voltaire, and Pushkin. He died in Saint Petersburg and was buried there at the Alexander Nevsky Lavra.