Кіріспе

Фудзивара но Мичинага (藤原 道長) – жапон мемлекет қайраткері. Оның басшылығымен Фудзивара әулетінің Жапониядағы билігі мен саясаты гүлденген шағына жетті.

Ерте өмір

Мичинага Киотода, Канеие ұлы ретінде дүниеге келді. Канеие 986 жылы регент болды және өмірінің соңына дейін, 990 жылға дейін бұл лауазымды сақтап тұрды. Фудзивара регенттерінің мұрагерлік принципіне сәйкес, Мичинага ағалары Мичитака мен Мичиканеден кейін регент болуға кезекте тұрды.

Коречикамен күрес

Мичитака 990 жылдан 995 жылға дейін регент болды, содан кейін қайтыс болды. Мичикан оның орнын басып, аурудан қайтыс болғанға дейін жеті күн ғана регенттік қызметін атқарды. Екі үлкен ағасы қайтыс болғаннан кейін Мичинага, Мичитаканың үлкен ұлы және оның тағайындаған мұрагері – Фудзивара но Коречикамен күреске түсті. Коречика сарайда Мичинагадан беделдірақ болды, себебі ол Императрица Тейшидің сүйіктісі және осы кездегі Император Ичидзёның жақсы көретін адамы еді. Ол бірнеше маңызды лауазымдарды иеленді – өткен жылы Найдайдзин, ал одан үш жыл бұрын Санги болып тағайындалған. Алайда, Ичидзёның анасы Фудзивара но Сенши Коречиканы ұнатпады және Мичинагаға көмектесті; мысалы, ол Ичидзёны 995 жылдың бесінші айында Мичинагаға Найран (内覧) атағын беруге көндірді. Сонымен қатар, келесі жылы болған, мүмкін Мичинаганың ұйымдастыруымен орын алған бір оқиға Коречиканың беделін түсірді. Коречика Фудзивара сарайларының бірінде бір әйелмен жасырын кездесіп жүрген. Бірақ оған зейнеткер император Казан да сол үйге түнгі уақытта келіп жүргені айтылды – Коречика Казан да сол әйелмен қарым-қатынаста болған деп ойлады. Осыдан кейін ол ағасы Такайемен бірге императорға шабуыл жасап, оған жебе атты. Жебе Казанның жеңіне тиді, бұл өте ауыр қылмыс саналды – монахқа (Казан 986 жылы дінге кірген еді), тіпті императорға зиян келтірудің өзі қорқынышты жайт еді. Мичинага мен оның жақтастары патшаға қарсы қылмыс жасады деген айып тақты. Сот ісін қараған заңгерлер Канеие мен Такаиедің қызметшілерін кінәлі деп тапса да, Мичинаганың жақтастары қосымша айыптар қойды: мысалы, Коречика Сеншиге қарғыс таққан деп айыпталды. Олардың жазасы – шартты түрде жер аударылу, Коречика Кюсю вице-губернаторы болып тағайындалды. Коречика астанадан кеткеннен кейін Мичинага үстемдік үшін күресті жеңіп шықты. Олардың күресі кезінде Мичинага 995 жылдың 6-шы айының 19-шы күні Оң министр, яғни Удайджин (右大臣) лауазымын алды. Кейін, 996 жылы Мичинага Сол жақ министрі, Садайджин (左大臣) болды – бұл канцлерден (Даидзо дайджин) басқа үкіметтегі ең жоғары лауазым еді.

Мидо Кампаку ретінде билік ету

Өмірінде Мичинага Мидо Кампаку деп аталды, бұл оның резиденциясының аты – Мидо және ол ресми түрде регент болмаса да, оның мәнінде регент екендігін көрсетеді. Фудзивара регенттері билігін сақтап тұрудың басты жолы – императорды бақылау, көбінесе неке арқылы. Мичинага осы салада ерекше табысқа жетті, оның төрт қызы императорларға үйленді. Ичидзоның әйелі Тейши болғанымен, Мичинага оны Кого императрицасы етіп, ал бірінші қызы Шошиді Чугу императрицасы етіп үйлендірді. Бұл бір императордың бір уақытта екі императрицаға ие болуының тұңғыш жағдайы болды. Чугу ресми емес түрде екі дәрежеден жоғары болды. 1001 жылы Тейши бала туғанда қайтыс болған соң, Мичинаганың Ичидзоға деген ықпалы толық болды. Мичинаганың екінші қызы Кенши болашақ император Сандзёға үйленді. Ичидзо мен Шошидің екі ұлы болды, екеуі де болашақ императорлар, және Мичинаганың үшінші және төртінші қыздары оларға үйленді: Ичидзоның үлкен ұлы Го Ичидзо үшінші қызы Ишиге, ал екінші ұлы Го Сузаку төртінші қызы Кишиге үйленді. Мичинага өзінің билігін күшті жауынгер кландарымен, әсіресе Минамото (немесе нақтырақ айтқанда, Сеива Генджи) одақ құру арқылы нығайтты, оның екі әйелінің де Минамотодан екендігі осыны көрсетеді. Минамото но Ёримицу мен Минамото но Ёринобу оның екі бас қолбасшысы болды: олардың адалдығы мен тиімділігі соншалық, жаулары оларды Фудзивараның «имілген итттері» деп атады. Бұл күшті жауынгерлердің қолдауы Мичинаганың жауларын зорлық-зомбылықпен қорқытуына мүмкіндік берді, тіпті императорлық клан да Мичинага шабуыл жасаса, қауіпсіздікке кепілдік бере алмас еді, олардың күзетшілерінің тек сәндік болғаны ескерілгенде. Мичинага заманының барлық маңызды императорлық тұлғаларын бақылап, оларға ықпал еткені анық. Сондықтан Мичинага Кампаку лауазымын ресми түрде қабылдамады – ол осы лауазымның өзі берген биліктің иесі болды. Мичинаганың билігінің күші 1011 жылы оған өгіздер жеккен арбамен сарайға барып-келуге рұхсат беруімен көрсетілді. Сол жылы Ичидзоның екінші ұлы Ацунари мұрагерлік ханзада болып жарияланды. Сандзёның үлкен ұлы Ацуакира бұрынғы мұрагер болған, бірақ Мичинага өзінің күшті позициясын пайдаланып, мұрагерлік ханзаданы отставкаға жіберді. Ацуакира оған қарсы болмауы үшін Мичинага оның бесінші қызы Каншиге үйлендірді. Сандзё император болған кезде Мичинагамен жиі қақтығысқа түсті. Осының салдарынан Мичинага Сандзёны зейнетке шығуға мәжбүрлеуге тырысты. 1016 жылы ол осы мақсатына жетті. Го Ичидзоның жас болуы Мичинаганың Сесшо ретінде билік етуіне мүмкіндік берді, яғни император толыққанды жасқа келгенше регенттік. Ол 1017 жылдың соңғы айында қысқа мерзімге канцлер болды, содан кейін келесі жылдың екінші айында отставкаға кетті. Бір айдан кейін ол өзінің үлкен ұлы Йоримичинің пайдасына Сесшо лауазымынан да бас тартты. 1019 жылы ол Ходжо джиде монах болып, монахтық рәсімді қабылдады, оны өзі салған болатын. Ол Гёкан (行観) деген Дхарма есімін алды, кейін ол Гёкаку (行覚) деп өзгертілді.

Өлім және мұра

1028 жылы 3 қаңтарда Мичинага алпыс екі жасында дүние салды. Ол өлім төсегінде Амиданы шақырып, жұмаққа кіруді тілегендігі айтылады. Ол «Мидо Канпакуки» күнделігін қалдырды; бұл Фудзивара әулетінің билігінің шарықталу кезеңіндегі Хэйан сарайы туралы маңызды мәліметтер көзі, бірақ Мурасакидің «Гэндзи әңгімесінен» және Сейдің «Жастық кітабынан» кейін көлеңкеде қалды. «Гэндзи әңгімесінде» Гендзи кейіпінің бір бөлігі Мичинага мен Коречикаға негізделгендігі туралы пікірлер бар.

Тұлға

Мичинага атқа мінуде және садақ атуда шебер, сондай-ақ батыл адам ретінде танымал болды. Достары оның өлеңдерін мақтап, өзін-өзі ұстай білу қабілетіне ие екенін айтты. Оның адамдар мен адамның жан-дүниесін түсінуі өте жоғары болған, өйткені оның саясаттары сәтті аяқталды – Фудзиваралар оның басқаруымен ең күшті болды, тіпті егемендердің билігі әлсіреп, провинциялық жауынгерлік кландардың күші артып келе жатқан кең тараған үрдіске қарамастан. Ол сән-салтанат пен байлыққа құмар болды, әсем кештер мен тойларды өткізді, бірақ бұл Хэйан дәуіріне тән дәмді қарапайымдықпен шектелді. Оның ысырапшылдығының да мақсаты болды – ол Фудзивара кланының байлығы мен күшін ашық көрсетіп, одақтастарын таң қалдырып, қарсыластарын қорқытты. Мичинаганың діндар болғаны мүмкін, өйткені ол ғибадатханалар мен храмдарға көп қаражат жұмсады, бірақ бұл жоғарыда айтылған артықшылықтың тағы бір көрінісі болуы мүмкін. Екінші жағынан, ол Синто дінінің рәсімдерін елемейтін сарай қызметкерлерін қатаң сөккен. Ол "Лотос сутрасының" адал жақтасы болды, оның кітабы алтынмен әшекейленген. Оның билігі тұсында Амида буддизмінің Таза Жер мектебі дамып, өсіп келе жатқанда, Мичинага оның ілімдерін қолдап, қабылдады. Мичинага өзінің жетістіктерімен мақтанды, оны 1018 жылы Исидің Го Ичидзоға Чугу болуына арналған тойда жазған "Мочицуки но Ута" (望月の歌) ("Толық Ай поэмасы") поэмасы дәлелдейді: "Бұл әлем, менің ойымша, / шын мәнінде менің әлемім. / Толық ай сияқты мен жарқыраймын, / ешқандай бұлттың көлеңкесінде жоқ".