Кіріспе

Эжекталық жамылғы - бұл әсер кraterімен қоршалған эжектаның жалпы симметриялық жамылғысы; ол кратер жиегінде қалың қабатталған және жамылғының сыртқы шетінде жұқадан үздіксізге дейін. Крейтерлердің соқтығысуы - Күн жүйесінің денелерінің (жерді қоса алғанда) негізгі беткі қалыптасу механизмдерінің бірі, ал экзекталық жамылғылардың пайда болуы мен орналасуы соқтығысулардың соқтығысуымен байланысты негізгі сипаттама болып табылады. Құрғызу материалдары нысана материалдарының жай-күйіне қарамастан соққы кратерлері кезінде пайда болған өткінші қуыстан тыс тасымалданатын материалдар деп саналады. Кейбір жағдайларда, қазылған материалдардың бөлшектері екіншілік кратерлерді құрауы мүмкін. Құрлықтан шығарылған материалдар кратер қазудан алынған тау жыныстары сынықтарынан, соққыдан балқыған материалдардан және кратерден тыс жерден алынған. Шабуылдан кейін бірден құлаған қалдықтар кратерді қоршап тұрған эжекті жамылғыны құрайды. Крейтер жиегінің ішкі аймақтарында соңғы кратер жиегіне дейін және одан да тыс жерде экзекталық жамылғы орналасады.

Қатысу

Эжекциялық жамылғылар жер бетіндегі планеталарда (мысалы, Жер, Марс және Меркурий) және спутниктерде (мысалы, Ай) кездеседі. Марстың көптеген экзекталық жамылғылары жер бетінде сұйықтықпен ағып отырады. Керісінше, Ай мен Меркурийдің (немесе ауасыз денелердегі) экзекталық жамылғылары мен проксимальді экзекталық шөгінділері баллистикалық шөгіндіге жатқызылады. Жаңадан пайда болған Ай кратерлеріне ұқсас, Меркурийдің соққы кратерлері де блокты және жоғары альбедолы материалдардың үздіксіз шығарылған шөгінділерін құрайды. Аз ауырлық және атмосфераның болмауы (ауадан аз денелер) Ай мен Меркурийдің бетінде соққы кратерлері мен байланысты қара экзектаның пайда болуына ықпал етеді. Венераның қалың атмосферасы мен салыстырмалы түрде жоғары ауырлығы соққыдан пайда болған кратерлердің ықтималдығын азайтады, бірақ жер бетінің жоғары температурасы соққыдан балқыған және соған байланысты шығарылған шөгінділердің тиімділігін арттырады. Эжекті жамылғы - бұл Марстың әсер кратерлерінде, әсіресе жаңа әсер кратерінің айналасында кездесетін жалпы белгі. Марстағы диаметрі ≥5 км болатын соққы кратерлерінің үштен бірінде соққыдан шыққан заттар байқалады. Марстың бетінде қабатталған экзекталар көп, өйткені экзектаның шамамен 90% -ы қабатталған материалдар ретінде сипатталады.

Морфологиясы мен түрлері

Эжекциялық жамылғылардың әр түрлі морфологиясы бар. Шығарылатын жамылғының өзгеруі соққы кезінде пайда болған кратерлердің әр түрлі геологиялық сипаттамаларын көрсетеді, мысалы, соққы кезінде пайда болған мақсатты материалдардың табиғаты мен кинетикалық энергия. Бұл мәліметтер сондай-ақ планетаның қоршаған ортасы туралы, мысалы, соққыдан пайда болған кратерлермен байланысты ауырлық және атмосфералық әсерлер туралы түсінік береді. Жарылыс кезінде шығарылған заттардың зерттеуі болашақта Айды зерттеу үшін өте жақсы үлгі алу ортасы болып табылады. Көптеген факторлар экзекталық жамылғының көлемін анықтайды, олар соққы беруші элементтің (метеорит, астероид немесе комета) көлемі мен массасынан, бетінің температурасынан, нысананың ауырлығы мен атмосфералық қысымынан, нысананың физикалық сипаттамаларынан басталады. Марстың экзопланеталық жамылғылары ғарыш кемесі деректерімен анықталған байқалған морфологияға негізделген үш топқа бөлінеді: а. Қабаттық экзопланеталық үлгі: экзопланеталық жамылғы сұйықтық процесінде пайда болған және кратерді қоршап тұрған материалдардың бір немесе бірнеше жартылай немесе толық қабаттарынан тұрады. Кейде эолиялық модификациялар да жиі кездеседі. b. Радиалды экзекуциялық жамылғы: экзекуциялық материалдар балеттік траектория бойынша экзекуцияланған қосалқы материалдармен орналастырылады. Бұл радиалды үлгілер Ай мен Меркурий кратерлерінің айналасында да кездеседі. c. Қабатты және радиалды экзекуция үлгілерінің комбинациясы.