Кіріспе
Акулалар түрлері Акулалар тұқымдасына жататын, ұзындығы шамамен бір метрге жететін, ең үлкен акула түрі - қарапайым (Alopias vulpinus) атлантикалық акула. Оның ұзындығының жартысы - құйрық қанатының ұзын жоғарғы жағы. Оның денесі ағынды, қысқа ұшты мұрны және кішігірім көздері бар, қарапайым бұршақ бұршаққа ұқсайды (әдетте оны Пелагикалық бұршақпен шатастырады). Бұл түрді оның қарынның ақ түстері арқылы айырмауға болады, олар кеуде жапырақтарының негізінен таралған. Жалпы, бұл құс бүкіл әлемде тропикалық және жылы суларда таралған, бірақ салқын температураны артық көреді. Ол жағалауға жақын және ашық мұхитта, жер бетінен тереңдікке дейін кездеседі. Ол маусымдық көшіп-қонып, жазды төменгі кеңдіктерде өткізеді. Тарих бойы көптеген қиял-ғажайып әңгімелерден бастау алған қарапайым бұршақтың ұзын құйрығы олжасына күшсіз қылу үшін қамшы сияқты қолданылады. Бұл түр негізінен арын және анчоу сияқты шағын жемшөп балықтарымен қоректенеді. Бұл судан секіріп шығатын жылдам, күшті жүзуші және физиологиялық бейімделулері бар, бұл оған қоршаған теңіз суынан гөрі ішкі дене температурасын жоғары ұстауға мүмкіндік береді. Жалпы, балапандар анасының жұмыртқасымен қоректенетін жасушалы эмбриондармен, аплаценталық вивипароздық репродукция тәсілімен таралады. Әйелдер, әдетте, тоғыз ай жүкті болғаннан кейін бір мезгілде төрт нәресте туады. Оның көлеміне қарамастан, қарапайым бұршақ адам үшін өте қауіпті емес, себебі оның тістері салыстырмалы түрде кішкентай және ұялшақ. Коммерциялық балықшылар оны ет, қанаттары, терісі және бауыр майы үшін жоғары бағалайды; оның бүкіл аймағында үлкен саны ұзын аумен және желкенді балық аулаумен ұсталады. Бұл акуланы балық аулаушылар да оның ілгекпен және арқанмен ерекше күресуі үшін жоғары бағалайды. Қара акуланың көбеюі аз, сондықтан ол көп уақыт бойы балық аулаудың ауыр қысымына төтеп бере алмайды, мысалы, 1980 жылдары Калифорнияның жағасында акулалық балық аулаудың тез құлдырауы. Әлемнің көптеген жерлерінде коммерциялық мақсатта пайдаланудың артуымен, Халықаралық табиғат қорғау одағы бұл түрді зардап шеккен түр ретінде бағалады.
The common thresher (Alopias vulpinus), also known as Atlantic thresher, is the largest species of thresher shark, family Alopiidae, reaching some in length. About half of its length consists of the elongated upper lobe of its caudal fin. With a streamlined body, short pointed snout, and modestly sized eyes, the common thresher resembles (and has often been confused with) the pelagic thresher (A. pelagicus). It can be distinguished from the latter species by the white of its belly extending in a band over the bases of its pectoral fins. The common thresher is distributed worldwide in tropical and temperate waters, though it prefers cooler temperatures. It can be found both close to shore and in the open ocean, from the surface to a depth of It is seasonally migratory and spends summers at lower latitudes. The long tail of the common thresher, the source of many fanciful tales through history, is used in a whip like fashion to deliver incapacitating blows to its prey. This species feeds mainly on small schooling forage fishes such as herrings and anchovies. It is a fast, strong swimmer that has been known to leap clear of the water, and possesses physiological adaptations that allow it to maintain an internal body temperature warmer than that of the surrounding sea water. The common thresher has an aplacental viviparous mode of reproduction, with oophagous embryos that feed on undeveloped eggs ovulated by their mother. Females typically give birth to four pups at a time, following a gestation period of nine months. Despite its size, the common thresher is minimally dangerous to humans due to its relatively small teeth and timid disposition. It is highly valued by commercial fishers for its meat, fins, hide, and liver oil; large numbers are taken by longline and gillnet fisheries throughout its range. This shark is also esteemed by recreational anglers for the exceptional fight it offers on hook and line. The common thresher has a low rate of reproduction and cannot withstand heavy fishing pressure for long, a case in point being the rapid collapse of the thresher shark fishery off California in the 1980s. With commercial exploitation increasing in many parts of the world, the International Union for Conservation of Nature has assessed this species as vulnerable.
Таксономия және филогенезия
Squalus vulpinus деп аталатын қарапайым бұршақ құс құсының алғашқы ғылыми сипаттамасын француз натуралисті Пьер Жозеф Боннатерр 1788 жылы Tableau encyclopédique et méthodique des trois règnes de la nature деген еңбегінде жазған.
Тарату
Жалпы, бұршақ балықтарының таралу аймағы бүкіл әлем бойынша тропикалық және суық суларды қамтиды. Атлантикалық мұхиттың батысында Ньюфаундлендтен Мексика шығанағына дейін кездеседі, бірақ ол Жаңа Англияның солтүстігінде және Венесуэладан Аргентинаға дейін сирек кездеседі. Атлантиканың шығысында Солтүстік теңізден және Британ аралдарынан Ганаға дейін (оның ішінде Мадейра, Азор аралдары, Жерорта және Қара теңіздер), сондай-ақ Анголадан Оңтүстік Африкаға дейін тіркелген. Үнді-Тынық мұхитында бұл түр Танзаниядан бастап Үндістан мен Мальдив аралдарына дейін, Жапония мен Кореядан бастап оңтүстік-шығыс Қытайға дейін, Суматра, шығыс Австралия және Жаңа Зеландияға дейін белгілі; сонымен қатар, Тынық мұхит аралдарының бірқатар аймақтарында, соның ішінде Жаңа Каледония, Қоғам аралдары, Табуаран және Гавай аралдары. Шығыс Тынық мұхитында Британдық Колумбиядан Чилиге дейін, оның ішінде Калифорния шығанағында тіркелді. Өмір тарихының әртүрлі сипаттамалары бар бөлек популяциялар, әрине, Тынық мұхиттың шығысында және Үнді мұхитының батысында және басқа жерлерде де бар; бұл түрдің трансокеандық қозғалыстар жасағаны белгісіз. Митохондриялық ДНК-ны талдау үш мұхиттың да ортақ тұқымдас балықтардың аймақтық генетикалық ерекшеліктерін анықтады. Бұл түрлі аймақтардағы акулалар өте қозғалмалы болғанына қарамастан, сирек араласқан деген ойды растауы мүмкін.
Тіршілік ету ортасы
Қалыпты бұталар құрлықтық суларда да, ашық мұхитта да тіршілік етеді. Олар құрлыққа жақын жерлерде, әсіресе жасөспірімдер, олар жағалаудағы мекенжайлар, мысалы шығанақтарда жиі кездеседі. Көптеген адамдар жер бетіне жақын кездеседі, бірақ бұл түрдің кем дегенде тереңдігі тіркелген. Жалпы, олар су температурасын жақсы көреді, бірақ кем дегенде кейде шамамен кездеседі. Ламидалар тұқымдасының жылдам жүзуші акулалары сияқты, жалпы, бұлшық еттің желкені бойымен аэробтық қызыл бұлшық еттің жолағы бар, ол ұзақ уақыт бойы күшті және тиімді жиырылуға қабілетті. Сонымен қатар, олардың денелерінде баяу тотықтырғыш бұлшық еттері және rete mirabile ("көрікті тор") деп аталатын қан тамырларының қарсы ағымды алмасу жүйесі бар, бұл оларға дене қызуын өндіруге және сақтауға мүмкіндік береді. Қарапайым бұршақтардың қызыл бұлшық еттеріндегі температура қоршаған теңіз суынан 2 °C (3,6 °F) жоғары, бірақ жеке ерекшеліктер байқалады. Кемеде жүретін және үлкен көзді балықтардан айырмашылығы, қарапайым балықтардың көздері мен миын температураның өзгеруінен қорғайтын орбитальді rete mirabile жоқ. Жас қарапайым балықтардың үлкен акулаларға жем болуына жол беріледі. Жаңа Зеландияның жағалауында қарапайым балықтарды жейтін қасқырлар байқалады, бірақ ересектерде табиғи жыртқыш жоқ. Жалпы бұршақтан алынған паразиттерге протозой Giardia intestinalis жатады. Көптеген есептерде жалпы бұршақтар құйрық қанаттарының ұзын жоғарғы жақтарымен жемді шағып тастайды, және олар көбінесе құйрығымен ұзын саптарға ілінеді. 1914 жылдың шілдесінде акулаларды бақылайтын Рассел Коулс бір акуланың аузын ауызға айналдырып, аузынан айырылған балықтарды ауызға түсіріп жатқанын көріпті. 1923 жылдың 14 сәуірінде атақты океанограф В. Э. Аллен Скриппс институтының айлағында Калифорниялық ащы акуланың (Atherinopsis californiensis) артынан жүзіп бара жатқан ащы акуланы байқады. Акула кішкентай балықты ұстап алады да, құйрығын "арбаның қамшысындай" "қаңқа-қаңқа" етіп су үстінде айдап, нысанасын қатты жарақаттайды. 1865 жылдың қысында ирландтық ихтиолог Гарри Блейк Нокс Дублин шығанағында бір бұршақ акуласының жараланған лоунды (бәлкім, үлкен солтүстік суға секіруші, Гавия иммер) құйрығымен соққылайтынын көргенін мәлімдеді, содан кейін ол оны жұтып алды. Блейк Нокстың бұл пікірін кейін басқа да сарапшылар күмәнге ұшыратып, бұршақтың құйрығы мұндай соққыны жасауға жеткілікті қатаң немесе бұлшықетті емес деп мәлімдеді. Олар өздерінің барлық аймақтарында көбейеді деп есептеледі; белгілі бір балабақша аймағы - Оңтүстік Калифорния шығанағы. Жазғы уақытта, әдетте шілде немесе тамыз айларында көбейеді, ал тоғыз айлық жүктілік кезеңінен кейін наурыздан маусымға дейін босану болады. Жасушалар аналық жұмыртқадан тамақтанады. Жаңа туған балалардың ұзындығы мен салмағы анасының салмағына байланысты. Жас балапандар бір жылдай, ал ересектер бір жылдай өседі. Құрама Штаттарда әлі күнге дейін кәдімгі балық ауланады, оның шамамен 85% -ы Тынық мұхит пен 15% -ы Атлантикадан келеді. Ең үлкен аулар Калифорния Орегон штатының желкенді торлы балық шаруашылығынан сақталған, ол өзінің назарын құнды қылыш балықтарына (Xiphias gladius) аулады, бірақ әлі де қосалқы ау ретінде тұқымдас балықтарды алады. Тынық мұхит теңізіндегі балықтардың аз мөлшерін арпундар, ұсақ торлар мен ұзын баулар арқылы ұстайды. Атлантикада бұталар негізінен қылыш балық пен тунды аулауға арналған ұзын жіппен ұсталады.
Numerous accounts have been given of common threshers using the long upper lobes of their tail fins to stun prey, and they are often snagged on longlines by their tails after presumably striking at the bait. In July 1914, shark watcher Russell J. Coles reported seeing a thresher shark use its tail to flip prey fish into its mouth, and that one fish that missed was thrown a "considerable distance". On April 14, 1923, noted oceanographer W. E. Allen observed a thresher shark pursuing a California smelt (Atherinopsis californiensis) off a pier at the Scripps Institution of Oceanography. The shark overtook the small fish and swung its tail above the water like a "coachwhip" with "confusing speed", severely injuring its target. In the winter of 1865, Irish ichthyologist Harry Blake Knox claimed to have seen a thresher shark in Dublin Bay use its tail to strike a wounded loon (probably a great northern diver, Gavia immer), which it then swallowed. Blake Knox's account was subsequently disputed by other authorities, who asserted that the thresher's tail is not rigid or muscular enough to effect such a blow. They are believed to reproduce throughout their range; one known nursery area is the Southern California Bight. Breeding occurs in the summer, usually July or August, and parturition occurs from March to June following a gestation period of nine months. The developing embryos are oophagous, feeding on eggs ovulated by the mother. Newborn pups usually measure long and weigh , depending on the size of the mother. The juveniles grow about a year, while adults grow about a year. Common threshers are still taken commercially in the United States, with about 85% coming from the Pacific and 15% from the Atlantic. The largest catches remain from the California Oregon gillnet fishery, which had shifted its focus to the more valuable swordfish (Xiphias gladius), but still takes threshers as bycatch. Small numbers of Pacific threshers are also taken by harpoons, small mesh driftnets, and longlines. In the Atlantic, threshers are primarily taken on longlines meant for swordfish and tuna.
Рекреациялық балық аулау
Спорттық балықшылар үшін қарапайым балықшылар қысқа тұмсықты мако акуласымен (Isurus oxyrhinchus) бірге ең мықты күресуші акулалардың бірі ретінде жақсы қарастырылады және Халықаралық ойын балықтары қауымдастығы оларды ойын балықтары ретінде бағалайды. Олар Калифорния, Оңтүстік Африка және басқа да жерлерде балық аулаушылар арқылы ілесіп, шұңқырмен сүйреп, балық аулайды. Фрэнк Мундус бұталық акулаларды "өте өсектей" және "макоға қарағанда, "көктерек балықтарды" "көктерек балықтарға қарағанда, қаттырақ жазады" деп атаған.
Қорғау
Үш түрлі акула түрін де 2007 жылы Халықаралық табиғат қорғау одағы деректердің жетіспеушілігінен осал деп қайта бағалады.
Тарихи түсініктер
Грек философы Аристотель (б.з.д. 384-322 жж.) қарапайым егінді орақшы туралы алғашқы байқауларын жазды. Ол өзінің "Анималия тарихы" атты еңбегінде, балық аулаушы құс балық аулаушы құстарды балық аулаушы жіп арқылы тістеп, өздерін құтқаруға бейім екенін және олар өз балаларын оларды жұтып, қорғап отырғанын айтқан. Ғылыммен расталмаған осы "ақылды" мінез-құлық ежелгі гректерді оны алопекс ("түлкі" деген мағынаны білдіреді) деп атауға итермеледі, осыған байланысты оның қазіргі ғылыми атауы пайда болды.