Кіріспе

қазіргі заманға дейінгі румын: Ioan Gheorghie Caragea, Кириллица: Їωан Геωргïє Караџ; , Caradgea, немесе Caradgia; , Caragia, немесе Caraggia; Йоан Корк Карака; 1754 27 желтоқсан 1844), Валахияның фанариот грек кенәзі, 1812 жылдың тамыз мен 1818 жылдың қыркүйегі аралығында билік құрған. Ол Валахия тағына көтерілген Каратзалар немесе Караджалар әулетінің екінші және соңғы мүшесі болды, бірақ Осман империясының Ұлы Драгоманы лауазымын атқарған бірнеше адамнан бірі болды. Осы уақытқа дейін өмірі салыстырмалы түрде белгісіз болған Караджа Драгоман ретінде екі мерзімге (1807 1808 ж., 7 27 тамыз 1812 ж.) қызмет етті. 1800 жылға дейін ол әдеби мансапка кірісіп, бүкіл Рум Миллеті бойынша ағартушылық әдебиеттің таралуына қатысып, Карло Голдониден аудармаларымен танымал болды. Оның ұрпағы арасында қазіргі грек театрының ізашарсы ретінде өзінің атымен танымал болған Раллу Каратза Аргиропулос бар. Караджаның билігі Дунай княздіктеріндегі фанариоттардың ықпалының шыңына жетті, бұл саяси сыбайлас жемқорлық, сыртқы араласу және грек гегемониясына балама ретінде румын ұлтшылдығының нығаюымен ерекшеленді. Оның Валахиядағы кандидатурасын Халет Эфенди мен Австрия империясы қолдады және Караджа салықтардан қайтарып алуды көздеген үлкен ақша сомасымен мүмкін болды. Ол Бухарестке Валахияның орыс оккупациясынан айығып жатқан кезінде келді және ол русофилдер деп санағандарды жазалауға қатысқан - оның қысымшылығы Абдулла Рамиз Эфендидің өліміне және Мануч Бейдің шығарылуына әкелді; соңғысы қалған жылдарын Караджаны құлатуға тырысты. Кейін Караджа өзінің грек серіктеріне жұмыс орындарын табуға немесе параға алмасу үшін жоғары лауазымдарды сатуға қатысты; Османдық салық талаптарын қанағаттандыру үшін, сонымен қатар өзінің қаржылық мақсаттарын жүзеге асыру үшін, ол шетелдік бақылаушыларды таңғалдырған және Валахия жұртшылығын ашуландырған қорқынышты тонау жүйесін құрды. Қарақшылықтың өршуіне тап болған Караджа өлім жазасын, сондай-ақ азаптау мен ампутацияны жүзеге асырумен танымал болды. Оның билігінен кейін көп ұзамай Валахияны Шығыс обасының пандемиясы соқты. Тұтастай карантинді енгізе алмағаны үшін, ханзада өзін және өзінің әміршілерін оқшаулауға қол жеткізді, ал жалпы халыққа оның салдарын көруге тура келді. Қайта қалпына келтіру кезеңінде Караджа ағартылған абсолютизмге сәйкес жеңіл ұстанымдарды қабылдады, ал азаматтық бостандықтарды құрметтеу 1818 жылғы кодекске, Legiuirea lui Caragea ("Караджа заңы") жазылды. Ол Валахия тумақтарына Георге Лазарға өзінің жаңартылған князьдік академиясында румын курсын оқытуға рұқсат беру арқылы жеңіске жетті, сондай-ақ қанағаттанбаған ұлтшылдарды өзінің әкімшілігіне қайта кіріктіруге тырысты. Ол өзінің мол шығындарын жалғастыра берсе де, Караджа бухгалтерлік тексеру оның орнынан түсуіне және өліміне әкелетінін білді; биліктегі соңғы айларында ол салықтарды қысқартты және реформалар жариялады. Ол сондай-ақ Екінші серб көтерілісін тоқтатуға араласып, Жоғарғы Портаны тыныштандыруға тырысты және серб бүлікшісі Караджорджиді өлтіргенімен, мүмкін, қателікпен есептелді. Портеде ұятқа қалуы және күйеуінің баласы Михаэль Сутзос сатқандығын білген Караджа 1818 жылдың қыркүйегінде отбасын және байлығын Валахиядан алып кетті. Ол Швейцария Конфедерациясында және Тоскана Ұлы Герцогтігінде тұрып, Грекияның Тәуелсіздік соғысын қолдады және Пелопоннездегі революциялық үкіметтің номиналды басшысы болды. Алпысыншы жылдардың аяғында ол Грекия мемлекетінде өзін ықпалды тұлға ретінде танытуға тырысты, бірақ сәтсіз болды; ол ақырында Грекияның жаңа құрылған Корольдігінде тұрақты азамат ретінде өмір сүруге оралды, Голдонидан аудармаларының басылымдарын жариялады және өзін жалпы театрлық өмірді дамытуға арнады. Ол жалпы румын әдебиеті мен фольклорында қаралау болып қалды, бірақ заңнан тыс Янку Цзянуға деген мейірімділігі үшін оң баға алды. Иоаннның өлімінен кейін Караджалар Осман-Румыния және Грекия тармақтарына бөлінді, олардың басшыларын оның ұлдары Константинос және Георгий басқарды.

Ерте өмір және мансап

Әртүрлі деректер бойынша, Караджалар отбасы Рагуза республикасынан, Караман белигінен немесе Эпир деспотатынан шыққан. Бұл атау түркі тілінен шыққан және "ро" дегенді білдіреді, оны румын ғалымы Николае Иорга Караджалардың "азиялық шығу тегі" туралы мәлімет ретінде оқыды. Иоаннның шөбересі Константин Жан Караджаның тұңғыш отбасы алғаш рет 11 ғасырда Аргирос Каратзас Дыррахиум герцогы ретінде Византия империясына қызмет еткен кезде расталды деп ұсынды. Ол өзін және басқа да ертедегі карацтарды эллиндік печенегтер ретінде қарастырады. Тағы бір тарихшы, С. Г. Патринелис, бұл кланды, мүмкін, Караманлидтер деп санайды. Эпироттар немесе жалпы грек гипотезасын қолдап, Панагиотис Сутсос және Эпаминонда Стаматиаде сияқты авторлар олардың аристократиялық атақ пен тегін Қырым хандығында қызмет еткен кезде алған деп санайды. Клан 16-шы ғасырдың ортасында фанариоттар қауымдастығында расталды; көп ұзамай олардың мансабы Дунай княздіктерінің, Валахия мен Молдавияның тарихымен үндесті. 1560 жылдары Константин Каратзастың бір қызы Осман империясының билеушісі Скарлатос "Искерлет" Бейлицциге үйленгенде, ол отбасының саяси өрлеуіне белгі берді; бір ғасырдан кейін Константиннің ұрпағы Косташе Карагея Молдавияда Постельник ретінде қызмет етті. Ол барлық валахиялық Карагеялардың жалпы ата-бабасы. Болашақ Джон Караджа Ұлы драгоман Георгиос Каратзастың (16971780) ұлы болды және оның ағасы Николай болды, ол оған Ұлы драгоман (17771782) және Валахия ханзадасы (1782) болды; тағы бір ағасы Иоанниций 17611763 жылы Константинополь патриархы болды. Пруссиялық консулдық есептерге сәйкес, ақыр соңында Османлистер "Валахиядағы көпірлерді күтіп ұстауға немкетті қарағаны үшін" жұмыстан босатылған Николай грек империясын қалпына келтіруді біраз қолдады. Бұл ұстаным оның Choiseul Gouffier-ден аудармаларына сіңіп, оларды Sublime Porte күдікпен қарады. 1754 жылы Стамбулда туған Джонның Константин мен Скарлатос деген ағалары мен Елени деген әпкесі болды. Олардың анасы Султана Маврокордатос болды; ол арқылы Иоанн 1740 жылдары Молдавияның князі болған Иоанн II Маврокордатостың немересі және Александрос Маврокордатостың ағасы болды. Осы тармақ арқылы ол сондай-ақ Степан І Ұлыға дейінгі туған молдавандық патша әулетінің алыс ұрпағы болды. 55 жасқа толғанға дейін Иоаннның өзі туралы аз мәлімет бар, ол Ұлы Драгоман болып тағайындалған; 1795 жылы (Николай қайтыс болғаннан кейін төрт жыл өткенде) жасалған майлы портретте ол жоғары Осман билігінің сарайлық киімдерін кигенін көрсетеді, бірақ ол сол кезде қандай да бір лауазымдарды атқарған-тұрмағаны белгісіз. Ол алғаш рет Габсбургтер монархиясының әскери және саяси қайраткерлерімен Габсбургтер мен Осман соғысы кезінде, Гиургиуда (1790 жылдың қыркүйегінде) қарулы келісім келіссөздерінде аудармашы болып қызмет еткен кезде байланысқа келді; 1792 жылдың басында ол Пруссияға барып, ұқсас міндеттерді орындады. Тарихшы Арнольд Винклер Караджаны Драгоман Константин Ипсилантистің хатшысы ретінде сипаттайды, бұл лауазым Караджаны Габсбургтердің дипломатиялық агенті Франц фон Флейшхакльмен байланысқа әкелгенін атап өтті. 1792 - 1793 жылдары Ипсилантис маркиз де Вобанның "Traité de la guerre en général" еңбегіне негізделген Usūl ü Fenn i Harb әскери оқу-әдістемелік нұсқаулығын жариялады. Түрколог Иоганн Штраус Караджаның бұл еңбектің екінші авторы болуы мүмкін деп санайды. ХХІ ғасырдағы мұрағаттық зерттеулер Караджаның ағартушылық поэзияның аудармашысы ретінде қосқан үлесін анықтады: 1800 жылға қарай ол Демофонт, Иперместра және L'isola disabitata-ның қолжазба нұсқаларын шығарды. Ол банкирдің қызы Елени Сканавиге тұрмысқа шықты, оның әпкесі Николай Маврогеннің (Валахя ханзадасы 1786 - 1789) әйелі болды. Олардың бес баласы болды. Олардың ішіндегі ең танымал - 1799 жылы Стамбулда туған ханшайым Раллу, ол Георгиос Аргиропулосқа (немесе Аргирополға) үйленді; 1783 жылы туған тағы бір қызы Роксанни немесе Роксандра 1812 жылдан бастап Михаил Суцостың әйелі болды, ал кішісі Смаргада Спиридон Деметриос Маврогениске үйленді; Джон мен Еленидің екі ұлы Георгиос және Константинос (соңғысы "1799 жылы" туған) деп аталды. Каратзалардың саяси жеңісі Шығыс мәселесімен тұспа-тұс келді, онда әлсіз Осман империясы салық салуды арттыру арқылы өз шығындарын қалпына келтіруге тырысты, ал княздіктер Габсбургтер мен Ресей империясы арасындағы бәсекеге ұшырасты; екі жағдайда да жергілікті емес фанариоттар маңызды ойыншылар болды. Николай II тұсында Габсбургтердің дипломаттары Вал�...

Сауықтыру

Молдавиядағы Скарлат Каллимачидің қатардағы тағайындалуы сияқты, Караджаның тағайындалуы да 1802 жылғы Османдық ферманмен уәде етілгендей, жеті жылдық мерзімге арналған. Бухарест тұрғындары бұл жаңалыққа ашық қуанып қалды, бірақ бұл тек қана жек көрінішті ресейліктердің жойылғанын білдірді: "Москаль сияқты киінген, құшақталған қуыршақтар бағаналарға қойылды, Бухаресттің айналасындағы адамдар шеру жасады, сазға батырып, ақырында от алды. 1812 жылдың 15-18 қазан аралығында үш күн бойы қалада жарық шағылып, атыс үнемі атылып жатты". Инвеститура сондай-ақ көптеген адамдар жаман белгілер ретінде оқыған нәрсемен келді, соның ішінде Валахиялық жазушы Диониси Фотино сипаттаған үлкен тоң: "[1812-1813 жылғы қыс кезінде] көптеген апаттар болды, мыңдаған ірі және кіші ірі қара мал, сондай-ақ адамдар, оларды далаға немесе жолдарға шығарған ауа райынан жойылып кетті ". Жаңа билеуші Дунайдан тек 4 желтоқсанда өтіп, 6 желтоқсанда Вакарештиде лагерь құрған кезде Бухарестке жетті. Ол қалаға кірмей-ақ, барлық мерекелерді тоқтатып, елдің жоғары санаттағы аристократиясы немесе боярлардың оларға деген жауыздықтарын және олардың русофилиясы туралы білетіндігін қамтамасыз етті. Халыққа мейірімділік таныту керектігін хабарлаған кезде, ол барлық табысты лауазымдарды өзінің фанариоттық серіктестеріне бөлуге назар аударды. Мемуаршы Ștefan Scarlat Dăscălescu-ның айтуынша, Караджа мен Каллимахи екеуінің де "жетім гректердің отряды" бар еді, оларға Постельник, Ұлы Бан және барлық жоғары дәрежелі Исправничи қызметтерін қалдырды. Бір бағалау бойынша, ол осы қызметтен ғана кем дегенде 500 000 түрік пиастр жинаған, оның ішінде 30 000 француз Филип Ленштен. Караджа өзінің тағайындалған сарайына, Куртеа Нуаға, далалық аурухана ретінде пайдалану кезінде Ресей империясының әскері зақымданған. Бұл үй 22 желтоқсанда, қайта жөндеуден өткеннен кейін өртеніп кетті. Принц Бухарестке ресми түрде 24 желтоқсанда ғана кірді. Ол ғимаратты өзінің резиденциясы ретінде пайдаланбауды таңдады, оның орнына екі бояр үйін жалға алды, олардың бірі Григор Димитрии Гикаға тиесілі, Куртеа Вехедің сыртында. Ол тез арада оларды "Еуропа мен Түркияның барлық стильдерін біріктіргені" үшін танымал болған, итальяндық суретші Альберто Джакометтидің фрескаларымен жасалатын уақытша сарайға айналдырды. Караджа өзінің отбасылық шіркеуі ретінде "Күнгі шіркеудегі" Қасиетті Николайды қолданды; ол сарайдан тікелей сол ғимаратқа апаратын жабық жаяу жүргінші көпір салуды тапсырды, оның оңтүстік қабырғасының бір бөлігін құлатты. Осы жаңа резиденцияда Караджа Валахияның бас судьясы ретінде сотты өткізді. 1813 жылы ақпанда шетелдік қонақ граф Огюст де Лагард бұл рәсімдерге куә болды, ол Караджаның туысқандық қатынасы мен сыбайлас жемқорлығына қатысты: "оның дипломына көп ақша төлеген бірнеше қарапайым адамдарға боярлық қызметтер берді және осы естен кетпес сессияны соттың боярларына - ханшайым Раллуды қорлаған деп айыпталған бір көзі бар адамға - оның жауын бұзып аяқтады". Таққа отырғызылғаннан кейін Караджа жергілікті тұрғындар арасында қатал және әділ сот жүргізуде тез танымал болды. Оның сардары Диаманди Джувара қарақшыларды ұстауға арналған күрделі операцияны бастады. 1812 жылы Тарговиштегі Атанасие Васта өз әкесіне шабуыл жасағаны үшін қамшымен соққыға жығылып, жер аударылды. Караджа оған әдеттегі жаза екі қолын да кесуді білдіретінін еске салды. Өзін кісі өлтіруден күдікті деп санаған жас бояр Димитрий Фоти Меришеску Караджаның тұтқыны болудан қорқынышын еске алады: "бірнеше сенбіде ол ұрыларды бағанаға іледі. [ ] сондай-ақ сенбі күндері тұтқынға алынғандардың кейбіреулерінің қолын балтамен кесіп тастаған, ал басқаларында мұрны мен құлағын кесіп тастаған". Молдавиялық Теодор Вярнав 1813 жылдың мамыр айында болған сапарын былай деп еске алады: "Бұхарест қаласына жеткенде, мен бірінші болып мынаны көрдім: екі адам бағанаға ілінген еді, бірақ тірі еді, тағы біреуі де мойнынан ілінген еді". Даскалескудің пікірінше, бұл жазалар қылмысты тоқтатуға әсер етпеді, әсіресе қарақшылар мен хайдуктар анти-мемлекеттік құрылымның батырлары ретінде берік беделге ие болды. Сондай-ақ, Караджа өзінің сарайында француз империясының Валахиядағы елшісі Жозеф Ледульксті қабылдады. Ол Караджаның дипломатиялық тақырыптардан аулақ болуды қадағалағанын еске түсірді. Ледулькстің айтуынша, соттың құрамына ханзадалар, құл қыздар, сондай-ақ "барлық түкке тұрғысыз адамдар" кіретін. Соттың әміршілік ...

Салық режимі мен мемлекеттік террор

Бастапқыда Караджа Шығыс обасын тоқтатуға сәтті болды, ол 1812 жылы тек Телеорман округіне тиді; 10 желтоқсанда ол обадан қайтыс болғандарды ілгекпен сүйреп шығарып, жаппай қабірге қоюды бұйырды. Сонымен қатар ол Бухарест қаласының денсаулық сақтау инспекторы Архисатрасқа кез келген аурудың белгілері туралы жүйелі түрде хабарлап отыруды бұйырды. Ресейдің бірнеше ай бойы әскери басып алуынан кейін елдегі экономикалық құлдырау Караджаның халық арасында әбден қатал деп саналатын жаңа фискалдық саясатты қабылдауына кедергі болмады. Караджаның жауы Манук Бей қалдырған хабарламаларға сәйкес, салықтық жаңалықтарды Каимакам Аргиропулос ашып, валахиялық азаматтарды 2,1 миллион пиастрдың қосымша үлесін төлеуге қысым жасады, бұл олар әлі де орыс әскерлеріне берешегі бар деп мәлімдеді. Manuc сонымен қатар Caradja және Argyropoulos бұл тұрғыда өздерінің борыштарын ешқашан төлемегенін, ақшаны өздері үшін сақтап, сонымен қатар Ресейдің номиналды реквизициялаған ірі қара мен астықпен сауда жасағандығын айтады. Бұл саясатты Валахияның Vistier (қазынашысы) Григор Бранковеану толық қолдамады; Карраджа алты ай ішінде оны одан да мойынсұнатын Константин Филипескумен алмастырды. Бранковеануның биліктен шығарылуының өзі өте танымал емес әрекет болды. Осыған байланысты Караджаның тұрақты күш-жігерінің бірі люде санын көбейтуді қамтыды (қосылған отбасылар немесе адамдар), ол шамамен 18000-нан 50,000-ға дейін көтеруге ниетті. Ол осы мақсатқа жете алмағанымен, салықтан босатылған субъектілердің санын 7000 адамға дейін қысқартты, олар қысқа уақытқа жалпы халыққа қайта қосылды. Мануктың айтуынша, Караджаның жүйесі өзін-өзі жеңіп шықты, өйткені әкімшіліктің басқа адамдарды "ойыншы" санатынан шығару үшін ақша алғаны белгілі болды. Манук сонымен қатар Караджаның коммерциялық қалалар әлі күнге дейін пайдаланатын салықтық артықшылықтарға қарсы екенін айтады. Ресей билігі кезінде олардың тоналуына немқұрайды қарамай, ол осы жергілікті жерлерден 1,8 миллион пиастр жинады. 1815 жылы күннамашы Асанаше Липиану жазған жазбада Караджаның "гильдияларға мүмкіндігінше көп ауыртпалық түсіргені" туралы айтылған, сонымен қатар төменгі дәрежелі боярға 18 талер салық төлеуге бұйрық берген. 1815 жылы шілдеде Бухарест қаласындағы үйін Флейшаклге сатуға мәжбүр болған Алеку Ненциулеску сияқты русофильдік боярларға қарсы көбірек еріксіз талаптар қойылды. Принц Браннештиде жер концессияларын алу үшін шантаж және физикалық азаптаулар қолдана отырып, автономды қауымдастықтарға немесе обштиге ұйымдасқан ауылдық аймақтарға барған сайын зорлық-зомбылықпен қысым жасады. Манук пен хроникашы Иоан Добреску бұл әрекеттерді валахтардың көршілес Румелияға үлкен көшіп кетуінің факторы деп сипаттады; салық салуға қарсы тұрудың басқа түрлері де тәжірибеге алынды - бір оқиғада Плоиштидің барлық дүкен иелері ереуілге шықты. 1813 жылдың ортасында бірнеше округтердің исправниктері Румелияға азық-түлік пен ағаш экспортын тоқтатып, Осман билігінің араласуын алға тартты. Осылардың нәтижесінде Караджа Мехединци округіне 300 ағаш кесуші жіберді, олар ағаш квотасын орындауға көмектесті. Басқа жолдармен ханзада Осман саясатының жағымсыз әсерін азайтуға тырысты. Трансильванияның австриялық билігі Валахиядан 150 000 килограммға дейін астық импорттауға рұқсат алған кезде, Караджа килограммның анықтамасын жергілікті өндірушілерге оңтайлы етіп өзгертіп, экспортты он есеге арттырды. Добреску Карраджаның бүкіл билік еткен кезінде азық-түлік экспортын жалғастыру саясаты жергілікті тұрғындар үшін де қолжетімді болды деп атап өтті. Керісінше, Манук әкімшілікті осы тұрғыда да заң бұзушылықтар жасады деп айыптайды: "Олар сауда-саттық жасағанда кедей адам әрқашан жеңімпаз жағында болады дейді; бұл рас, бірақ артықшылық кедейлерге қалдырылған кезде ғана, олар тек кедендік төлемді төлейтін кезде ғана, ал олар қанаушылыққа ұшыраған кезде емес". Осылайша ол Караджаның мемлекеттік экспортшыларына таразыны бұрып, шаруалардан әрбір үш килодан астықтың ұрлануын қамтамасыз етуді тапсырды. Манук Караджаның 250 мың қой тәркілегенін, бұл Осман империясының талап еткенінен 100 мыңға артық екенін және ол айырманы пайдаға сатып жібергенін айтады. Осы аралықта ханшайым Бухарест айналасындағы болгар қоныстанушылары үшін артықшылықтарды алды және кеңейтті, олар қаланың өнімдерін жеткізуші болды және ол жанама түрде румындыққа шақырды. Жаңа қоныстанушылардың қатарында Сливенде туылға...

Жарақат және оның салдары

1813 жылдың ортасына қарай Махмуд Олтеняның батысы мен оңтүстігінде тұрып жатқан Бірінші серб көтерілісін басуға тырысты. Караджа өзінің жүздеген валахтық әскерилерін жіберіп, Осман әскеріне Тимок аңғарынан төмен қарай Неготинге қарай алға жылжуына көмектесті; осы күштер 1813 жылдың шілдесінде Хайдук Вельйконы жеңуге қол жеткізді. Бұл науқан Ресейге француздардың басып кіруімен және Ресейдің назарын Осман империясынан аластаған Алтыншы коалиция соғысымен бір мезгілде өтті. Өз еркіндігін пайдаланып, Махмуд әскерлеріне "жарақ ұстауға қабілетті барлық тұрғындарды жоюға" бұйрық берді. Карраджа Портаға Ресей әлі жеңілмегенін ескерту үшін араласты: "Махмуд бұл нені білдіретінін түсінді, оның қатал бұйрықтары бұзылды, сербтер аман қалды". Серб азаматтарын құтқарудағы оның үлесін "бірнеше көздер растайды". Бранковеануның серіктесі Янку Кокораску қолдарын кесіп тастауға сотталды. Бұл тазалауды індеттің қайталануы тоқтатты. Халықтың естелігіне "Карагея обасы" деп қалдырылған, ол 1813 жылдың маусым айынан 1814 жылдың сәуіріне дейін созылып, "елдің жылнамасында тіркелгендер арасында ең қасіретке ұшыраған оба" болып қалды. Фотино Карраджаның Бухарестке жеткенде де аурудан сақтандыру шараларын қолданғанын, бірақ ақырында оны тоқтатуға күші жетпегенін, соған байланысты оның сарай мүшелерінің кейбіреулерін жоғалтып алғанын айтады. Фотиноның айтуынша, оба кезінде 70 000 адам қайтыс болды, ал Добеску Бухарестте ғана 20 000 адам қаза тапқанын атап өтті. Қаза болғандар саны Караджаның толық карантинмен таралуын ұстап тұруға тырысқанына қарамастан өсті, оның ішінде Бухаресттен қайыршылар қуу, Обордағы және басқа жерлерде жәрмеңкелерді жабу, Бухарестке кіре алатын еврейлердің санын тексеру және тамыз айынан бастап ережелерді сақтамаған валахиялықтарға ресми қарғыс. Ол яһуди істеріне ерекше қызығушылық танытты, Еуропаның басқа бөліктерінен келгендерді кемсітіп, Sudiți деп санады, бірақ яһуди гильдияларын қорғады. Сондай-ақ 1813 жылы ол еврей иммиграциясын бақылауға тапсырма бере отырып, қоғам басшысы (Хакам) ретінде натурализацияланған гильдия шебері Хайм Хершті тағайындады. Қарсы пікірлер бойынша, Карраджа өзінің фанариоттық серіктерімен ауруды Бухарестке әкелу үшін жауапты болған. Принц өзі Котроцени монастырында тұрып аман қалды. Мануктың айтуынша, оның сатқындығы көбінесе Ненциулеску мен жеке дәрігерлер жүргізген көмек жұмыстарына кедергі келтірді, олар кедейлер қорыннан тек кейбір төлемдерді алды. Басқа деректер бойынша, Караджаның кінәсі жоқ. "Дәрігерлер [Бухарест] қаласынан бірінші болып кеткендіктен", ол олардың жалақыларын талап етуді бұйырды. Музейдің мұрагері Габриэль Чиоторанның айтуынша, жалпы алғанда, Караджаның "осындай қиын жағдайда қабылдаған көптеген шешімдері [опырақты] тоқтатуға үлкен септігін тигізді". Валахияның марқұм хроникашысы Диониси Эклесиархул эпидемия мен оның тудырған үрейі туралы қосымша мәлімет береді. Өлім мен қашудың нәтижесінде Бухарест пен Крайовада халық аз болды, ал босқындар тастап кеткен тауарларға жауапты болды. Тарихи мемуар жазушы Иоан Гика Бухаресттің Дудешти ауданында қызыл шапандарымен танылған қайыршылар мен жерлеушілердің синдикаттары науқастарды салтанатты түрде өлтіргенін немесе құнды заттарын алып, ашық жерде өлуге қалдырғандығын хабарлайды. Бұл құбылысты 1813 жылы қазанда Караджаның өзі байқаған, ол қайыршыларды және жерлеушілерді қарақшылар тобына ұйымдастырған обадан аман қалған адамды тұтқындауға бұйрық берген. Оны құрбандардың өздері де тоқтатты: бір оқиғада он мәйітханашы өздері ұрлап әкетуге ниеттенген адамдармен өлтірілді. Валахия әкімшілігі қайтадан мемлекеттік террорды қолдана отырып, обамен байланысты қарақшылыққа қарсы көмек көрсетуге мүмкіндік алды. Ауру кезінде Мунтеньяда кез келген жерде жүрген Меришеску Карраджаның "қатаңдығынан" қорқып, ауылды аймақтар тез тынышталғанын айтады: "Егер біреу жол бойына бірдеңе тастап кетсе, оны ешкім жинап алмады, және ұрылар туралы айту мүмкін емес еді". Караджа басқа апаттардан сақтандыру шараларын алға жылжытуға да қатысты, мысалы, оның 1814 жылғы маусымдағы Бухаресттегі барлық дүкен иелері өрт сөндіру құралдарын сақтап, күтіп ұстауға қатысты бұйрығы. Сол айда ол соттың қызметкерлері болған дін қызметкерлеріне Бухаресттің Липскани қаласында жер телімін беру арқылы боярларды ренжітті. Ол өзінің қолын қайтарып алуға мәжбүр болды, өйткені оған тек қана қылмыскерлерді немесе олардың...

Легиуреа луи Карагея

Тарихшы Иоанн К. Филлиттидің айтуынша, Караджаның жалпы күш-жігерін заң алдындағы теңдік пен индивидуализмді растау үшін Фанариоттың күш-жігерінің бөлігі ретінде қарастыру керек. Принстің заң және салық салу туралы көзқарастары Валахияның 1818 жылы жарияланған және одан кейін Legiuirea lui Caragea ("Караджа заңы") деп аталатын заңның жаңартылған нұсқасына енгізілген. Бұл еңбек негізінен Византия заңдары мен жергілікті әдет-ғұрыптарды синтездеу, осы екі көз арасындағы қарым-қатынасты айқындау әрекеті болды. Даскалескудің айтуынша, нәтиже орташа болды, бірақ мүлдем мағынасыз емес "оларды дұрыс қолдана алатын адам болған болса". Тарихшы Константин Иордачи жеке құқық жинағы ретінде Караджаның мәтіні негізінен Наполеон кодексіне негізделгенін, бірақ әлі де "ағартушылық принциптер мен ортағасырлық артықшылықтардың біркелкі қоспасын" сақтайтынын айтады. Әдебиеттанушы Никола Лиу Карраджаның "заң шығару арқылы 'жалпы игілікке' немесе 'жалпы әл-ауқатқа' жету" ағартушылық мақсатына ортақтасқанын атап өтті; Легиуиреяның, сол дәуірдің басқа кодекстерімен бірге, "белгілі бір фанариоттық княздерді "елдің қамқоршылары" ретінде бейнелеуге бағытталғандығын" атап өтті. Молдавияның қазіргі заманғы Каллимахи кодексі сияқты, Легиурея "баяғыда пайда болған мемлекеттік машинаны бақылау үшін күресте орталық билік қолданатын тиімді құрал" ретінде ағартылған абсолютизмнің соңғы нәтижесін көрсетті. Бұл туралы заңгер Валентин Аль. Жоржеску, мұрагерлік құқықтарға келгенде, көздер арасында шешілмей қалды, бұл "абсурдты шешім" болды, ол кейбір әйелдерді егер олар қайтыс болғанға дейін жесір қалған болса, күйеуінің мұрасынан айырды. Жалпы алғанда, Караджа кодексі бұрын Валахияның жалпы заңымен қолдау тапқан салыстырмалы жыныстық теңдік дәстүрін басады, қатаң агнатикалық тұңғыштық енгізді және ер балалардан өз әпкелерін қамтамасыз етуді талап етті. Ол әйелдерге "әдеби заңға сәйкес белгілі бір әлеуметтік беделділік берді, [бірақ] оларға саяси және кейбір азаматтық құқықтардан бас тартты". Каллимакиден айырмашылығы, оның кодексі христиандардың үстемдігін толықтай қолдады, Караджаның заңгерлері діни кемсітушілік мәселесінде мүлдем үнсіз қалды. Бұл заң шығарушылар шетелдіктерді азаматтандыруға келгенде де түсініксіз болды: олар бұрынғы тумастық және кемсітуші заңдарға ауызша қызмет көрсетті, бірақ Иордачидің айтуынша, оларды ешқашан іске асырмады - бұл фанариоттық отбасылардың саяси билігін көрсетеді. Легиурея, әсіресе, 1780 жылғы бұрынғы кодексті кеңейтіп, Валахияның шаруаларынан алынатын алымдарды көбейтуімен танылды. Корвеелер жылына 12 күн, ал егіндіктер аралауға тағы екі күн берілді. Бұл санды жер иелері өздері азайта алмады. Кейбір баптар шаруалар ешқандай меншікке ие бола алмайды деген көзқарасты қолдады және кеңейтті, бұл олардың келісімшартын эмфитеузиске айналдырды. Бұл кодекс сондай-ақ Византия дәстүрімен бұзылды, өйткені ол елге опасыздық үшін жазалаудың негізін ұсынбады, бірақ оның грек фрагменттерінде сақталған түпнұсқалық түрі ханзаданың барлық мәселелерде соңғы сөзі бар екенін және өлім жазасын қолдана алатынын нақтылаған. Осы құқығының бір көрінісі ретінде Караджа заңсыз бояр Янку Цзянуды кешіріп, "оны гректің кедей қызымен некеге отырғызды". Іс жүзінде, жүйе үш үлкен қылмыс үшін (қасақана кісі өлтіру, тонау және қалжыңдау) жаза ретінде өлім жазасын ғана белгіледі, бірақ ол да, азаптау да ханзаданың қалауы бойынша қолданылуы мүмкін. 1815 жылы сәуірде екінші серб көтерілісі басталғанда, Валахияның астық саудасы Осман империясының талаптарымен бұзылып кетті. Караджа Австриядан Бачка мен Банаттан азық-түлік импорттау құқығын сұрауға мәжбүр болды. Саяхатшы Ф. Г. Лоренсон жазғандай, мемлекет салық салуда қатал болды. Лоренсонның айтуынша, бір салық жинаушы жүкті әйелді ұрып-соғып, нәтижесінде қайтыс болды; Караджа кінәлі адамды сотқа жіберіп, жартылай қинауға үкім шығарды, содан кейін "ол үйіне қайта оралып, осындай қылмыстарды одан әрі жасауы мүмкін". Бұл арада оба кез-келген уақытта қайтадан пайда болып, 1814 жылдың күзінде Ильфов пен Яломицада қайтадан пайда болды және 1815 жылдың желтоқсанында Рамнику Валцеаға соққы берді. Соңғы індет кезінде Принц Постельник Иукаче Архирополдың басшылығымен тұрақты денсаулық сақтау комитетін құрды және Плумбуитада тұрақты карантиндік мекеме құрды. Караджа да алапестің таралуынан қорқып, 1816 жылы мамыр айында Константин Самуркашаға Котроцениде лазаретт құруды ...

Боярлық ұлтшылдық

Екінші дәуiр ауруы басталған кезде Караджа мен оның соты Бухаресттен жақын маңдағы Чиорогарла ауылына көшті, ол содан кейін Чиорогарла Домнешка немесе Домнешти (домен, "бастықтың"; Domnitor қараңыз) деп аталды; ол көбінесе жергілікті Парашива шіркеуінің ктиторы ретінде сипатталады, бірақ бұл оның билік етуінен онжылдықтар бұрын салынған болуы мүмкін. 1815 жылы Ольтеняның пандуры көтеріліске ұмтылды. Сол жылдың қараша айында Пруссия дипломаты Людвиг Сенффт фон Пилсах Караджаның оптимизмін атап өтті, бұл оның Портадағы басшыларының "тыныштанбайтын және қорқынышты құмарлығына" қарама-қарсы болды. Бұл Караджаның Париж келісімінің Еуропадағы бейбітшілікке қол жеткізуіне деген сенімін білдірді. Ледулькс Карраджаның Ватерлоодағы Наполеонның жеңілісіне құштарлықпен қарағанын және оны өзінің қызметшілері футбол ретінде қолданған Grande Armée формасындағы манекенді кию арқылы атап өткенін жазады. 1816 жылы сәуірде Сенффт Бухарестте Караджаға қарсы жоспар ашылғанын хабарлады. Кейін ол бұл оқиғаның шынымен болғанын күмәнмен қарады, бірақ Валахияның архивтік құжаты төңкеріс шынымен де "революциялық ұйым" дайындағанын растады. Маусым айында Сенффт Караджаның лауазымын төмендету туралы Махмуд тағы да ойланып жатыр деген хабарларды таратты: "Караджа ханзаданың орнын алмастыратын жаңа ханзада үшін төрт күйме жасырын түрде сатып алынды". Ол Караджаны Халет Эфенди қолдамайтынын, оның орнына Бухарестте әрекет етуге қарсылық білдіргендерді шақырғанын мәлімдеді: "[Халет пен оның клиенттері] ханзаданың орнынан түсуіне заңдылық пен келісімге сәйкес келудің кейбір көрінісін беру үшін жұмыс істейді, бұл екі уәдеден кейін ханзада Караджаның, оның ашкөздігіне байланысты жеккөрушілікті дәлелдейтін, оның орнында ұсталуы мүмкін емес деп дәлелдейді ". Караджаның жобаларына жоғары сыныптық румындық национализмге немесе "Ұлттық партияға" жақындау, бастапқыда Константин Филипескудің айналасында жиналған. Бұл қадам сондай-ақ "Фанариотизмді" Осман деспотизміне өкілі ретінде жек көретін Фотино сияқты орта тап гректерінен қолдау тапты. Осыған байланысты Манук Ресейге Караджаға қосымша қысым жасауды ұсынды. Ол Пётр Лопухиннің үкіметін 1812 жылғы қарызын өндіріп алуға ұсынды, бұл, Мануктың пікірінше, Халет Эфенди мен оның бүкіл "австриялық" кликасының құлдырауына әкеледі. Manuc сонымен қатар Vistier Filipescu және Samurcaș-пен тұрақты байланыста екенін мәлімдеді, екеуі де Caradja-ның алаяқтық есептерін толықтай сақтаған қос дилерлер. 1816 жылдың ортасында бұл хабарларды Ресей императоры Александр I естіді, ол Караджаны күдікті ретінде қарастыруды бұйырды. Оның режимін қолдаған ресейлік дипломаттар, соның ішінде Италинский тергеу барысында жұмыстан шығарылды, ал Сыртқы істер министрі Иоаннис Каподистриасқа Манучпен тұрақты байланыс орнату тапсырылды. Манук ісі көп ұзамай ұмытылды, негізінен Самуркаш өзінің көзқарасын өзгертіп, Караджаның кінәсіздігіне кепілдік берді. Тарихшы Иоан Ионашкуның айтуынша, "оның өзі де, егер Порте оның істерін тексеріп отырған болса, Караджаның өзі жауап бергендей жауап берді". Мануктың өзі әлі де бұл істі қорғап, енді Караджаның алаяқтық ісінің толық көлемін тек кенәздің толығырақ және құпия жазбаларын сақтаған және боярлардың жалақысының бір бөлігін өзіне сақтап қалған Штефан Беллу ғана білетінін дәлелдеді. Беллу мұндай қаражатты Аргеш округінде жер спекуляциясында пайдаланды, ол сол кезде шетелдік иммиграцияның орталығы болған Пискани ауылының талассыз иесі ретінде пайда болды. Осы арада Самуркаш өзінің иелігін Мануктың оны алып тастау туралы сөз байласуы туралы хабардар етті; Караджа Махмудқа жіберген параны көбейтіп, сонымен қатар өзінің активтерін Австрияға қауіпсіз жерге жіберді. 1816 жылдың қарашасында ол және Каллимачи Мәхмұдқа Бессарабиядағы орыс әскери маневрлері туралы құлшыныспен хабарлаған. 1817 жылы 1 қаңтарда Жаңа жыл мерекесі кезінде өзінің күйеу баласы Константин Влахуцидің үйінде Караджа өзінің салығын және шығыстарын қысқартуға ниетті екенін мәлімдеді; бұл Бранковеануды өзінің Спатариосы етіп, "Ұлттық партияға" ашылғаннан бірнеше күн өткен соң болды. Ол сондай-ақ іріктеп салық жеңілдіктерін қамтамасыз етті: 1816 жылдың желтоқсанында Клучер Дина Сокотеануның отбасына он скультеникке ие болуға рұқсат берді. 1817 жылдың ақпан айында Караджа Нектарий мен боярға арц де мульцумире ("рахмет хат") жазуға көндірді немесе қорқытты, бұл валах тарихында бұрын-соңды болмаған. Сонымен қатар, К�...

Қауіпсіздік пен байлық

1817 жылдың соңында Караджаның тұңғыш ұлы Бейзадея Константинос Аполлонның отты күймесіне ұқсатып безендірілген елен тартқан санамен айналасында айдап, шу шығарды. 1813 жылдың соңында Иоанн оны Плоешти қаласының және оның рома лагерьлерінің әкімшісі етіп тағайындады, бұл оған жыл сайын 200 мың пиастрдан астам табыс әкелді. Патшалық отбасының барлық ер адамдары құлдыраған моральдарымен танымал болды: Константин әйелін Раллука Моруцциді ажырасуға мәжбүрлеген сериялық азғырушы болды; Джон өзі өзінің сарайлық мәртебелі адамдарын "қашықтыққа жіберілген тапсырмаларға" жібереді, содан кейін олардың әйелдеріне күшпен қол сұғады. Мұндай мінез-құлық ағылшын дәрігері Уильям Мак Майклды қатты ренжітті. 1818 жылдың қаңтарында ол ханзаданың екінші ұлы Беизадея Георгиос өзінің күйеуі мен алты баласын тастап, сол лауазымға ие болу үшін анасы мен әпкелерін өзінің валахтық сүйіктісіне таныстырғанын хабарлады. Георгий Розеттти фанариоттарының мүшесі Смаргадаға (Драгоман Николайдың қызы) үйленген, ол үйлену тойы кезінде 8000 күміс франк садақа ретінде жұмсаған. Меришескудің айтуынша, Караджаның жас туыстарының бірі Димитрий, Зои Балеануға үйленді, оны өзінің Вилласына алып барды. Жаңа сарайда Караджа батыстықтардың сән-салтанатын арттырып, қант мүсіндерін, ел билерін (оның ішінде мазурка), Фаробанк пен карром бильярдын енгізді. Бұл әрекетті қолдаған жергілікті пруссиялықтар пиво сатуды арттыруға тырысты, оны соттың назарына ұсынды. Караджаның дәмін ұнатпағаны айтылады, бірақ Раллу оған қатты ұнады. Боярлар батыс киімдерін тез қабылдады, ал күйеулері истанбулдық сәнге берілді. Осы соңғы жылдары Карраджа кейде артық шығындардан қысылып, боярларды аз ысырапшыл және аз шығыс әдеттерін қабылдауға шақырды; 1815 жылы наурыз айында ол жергілікті жерде криш деген атпен жүретін карта ойындарына тыйым салды. Сонымен қатар, хан сарайындағы батысқа айналу Джон Караджа мен оның қызын Валахиядағы ұшатын машиналар тарихымен байланыстырды. 1818 жылы 26 маусымда олар "кейбір немістер" Бухарест қаласының орталығындағы Диалу Спириден ыстық ауа шарын ұшқан кезде болған болуы мүмкін. Бұл ойын-сауық нәтижесінде ханзада 10 000 талер жоғалтты, бұл құрылғы ешқашан ұшып кетпейді. Говора монастырында сақталған жазбаға сәйкес, шар тек 9 маусымда ғана құлап, Кацелудан табылды. 1816 жылы Молдавияда осындай тәжірибе жүргізілді, бұл екі Князьдікте де екінші шар ұшуы болды. 1817 жылдың соңында Раллу өзінің "Cismeaua Roșie" театрын ашты, онда басқа пьесалар арасында Вольтердің "Брут" пьесасы көрсетілді. Ол "Румыния жеріндегі алғашқы кәсіби (грек тіліндегі) театр труппасы" ретінде есте қалады. Оның күш-жігерін үлкен бояр Иордаче Слятинеану қолдаған болуы мүмкін, ол драмалық мәтінді румын тіліне алғаш рет аударғаны үшін белгілі (Пьетро Метастасионың 1797 жылы жарық көрген екі пьесасы). Ралуның әкесі де көрермендердің қатарында болды: "Әркім қызы Ралуды көруге келген принц Караджаға назар аударып тұрды". Ол драмалық өнерге де қызығушылық танытты, ол әлі де билік құрған Принц кезінде Карло Голдонидің (оның ішінде Il vero amico, Памела маритата және тағы он екі адам) әртүрлі пьесаларының аудармаларын шығарды; бұл демотикалық грек тілінде ("жеңіл тіл") жасалды. Рекорднның есебіне қарағанда, валахтардың көпшілігі, соның ішінде боярлар, өздерінің ана тілінде толық сауатсыз болғандықтан, институционалдық жаңғырудан пайда таппаған. 1816-1817 жылдар осы мәселе бойынша дау-дамайларға әкелді: ұлтты ұстанатын боярлар князьдік академияда румындық бөлімді талап етті, бірақ Караджа мен Бенджамин Лесбос қатты қарсы болды. Іон Хелиаде Радулескудің айтуынша, Ефориевкадағы пікірталастар қызу болды, Караджа Бенджаминнен әр жаңа ұсыныста сарапшы кеңес алуды қимылдады және жауап алды nu se poate, stăpâne ("мен істей алмаймын, менің иелем"). 1816 жылы Флейшаклдің талаптарына жауап ретінде ханзада "Оканың бауырластығы" деп аталатын құпия қоғамды тыйым салды; оның негізін қалаушысы Анри де Мондонвилль либералды симпатиясы бар француз эмигрант портретіші болды, ол мүшелікті ойдағыдай валахтарға кеңейтті. 1817 жылдың желтоқсанында Караджа ұлтшылдардың қысымына бойсұнып, академияда румын тілінде мектеп құрды. Тарихшы Неагу Джувараның айтуынша, бұл күш-жігер қызметкерлерді іріктеу және студенттерді тексеру стандарттарын жетілдіруде "күнге сай болды". 1818 жылдың наурыз айынан бастап бұл жобаны Трансильваниядан келген инженер және иммигрант Георге Лазар қабылдады, ол батыс костюмін киген алғашқы б�...

Караджордж мен Каподистриас аралығы

Андрей Оцетаяның бұрынғы мәлімдемелерін келтіре отырып, Ионашку Карраджаның салықтық есептерді қысқартуы екіжақты болды деп айтады, "бұл оның тақтағы мұрагеріне ауыр жүк артуды және ел қаржысына жақсы болған билік еткен кезеңді еске түсіріп, біршама жеңілдетілген халық массаларын қалдыруды білдіреді". 1818-1819 жылдардағы құжаттар Валахияның бюджет шығыстарының бірегей жазбасын ұсынады, олар харас және басқа да Османдық салық құралдарымен 2 миллион талер, сыйлықтар мен паралар бойынша жасырын сомамен бірге; ұлттық кіріс 5,9 миллион талер болды. Принстің Манукқа деген ашкөздігін құжаттап, Филипеску Караджаның 10 миллион пиастр пара алғанын мәлімдеді. Олардың ішінде 25 000-ы Hagi Stănuță-дан, ол Mărcuța тоқыма зауытының жалға алуын сақтағысы келді (егерде Caradja 1817 жылдың тамызында басқа да үміткерлерге құқықтарды сатса да). Лангеронның айтуынша, жалпы алғанда, Караджа "ол [Валахияның] өкінішті өлкесінен 93 миллион пиастр немесе 50 миллион рубльді қысып алды", оның 18 миллионды өзі ұстады; 70 миллион "сұлтанға, оның министрлеріне және фанариоттарға кетті". Манук бұл сома әлдеқайда аз екенін, бірақ әлі де квитанциямен есептелген 14 миллион пиастрдан асып түсетінін айтты. 1817 жылы Караджа Сербия князіндегі шиеленістерге байланысты тағы бір өңірлік қақтығыстың алдын алуға тырысты. Бастапқыда Сербиядағы көтерілісті Валахиядан жандандыруға тырысқан Караджорджиді тұтқындауға тырысқаннан кейін, ол Караджорджидің өздерінің консервативті отандастарымен өлтірілуін көрді. Кейін ол ресейліктерді сүйікті сербтердің Осман империясының өздері өлтірмегеніне және екі аймақтық держава арасындағы келісім бұзылмағанына сендіру үшін араласты. 1817 жылдың тамызында ол Махмудқа Милош Обреновичтен алған хаттарды жіберді, онда соңғысы Караджорджидің тағдырын түсіндірді. Караджа сонымен қатар Пандурдың басшысы Тюдор Владимирескуді және грек қастандықшысы Георгакис Олимпиосты тұтқындады, олар Караджорджидің Валахиядағы байланыстары болды, бірақ екеуін де ресейлік консулдық қорғаныста екендіктерін білгеннен кейін босатты. Халет Махмудтың Караджордтың өлтірілуіне риза болғанын және оның жеке өзiнiң валахиялық вассалына оны жеңілдеткенi үшiн алғыс айтқанын жазды, бірақ бұл міндетті түрде нақты емес. Ол әлі де Осман империясының бюджеті туралы күткенін орындай алмады, және, тарихшы Ион Нистор айтқандай, "серб мәселесіне қатысты оның қызметі көп ұзамай ұмытылды". Портадағы Ресей елшісі Григорий Строгонов Манучтың Караджа туралы жазбаларын мақұлдады және Бухарестке барудан бас тартып, пара алу арқылы соңғысын жария түрде ұятқа қалдырды. Содан кейін ол Караджаның жаңа салықтарды ойлап табуына кедергі жасау үшін, сонымен қатар Махмудтың оны басқа Фанариотпен алмастыруына жол бермеу үшін күрделі күш салды. Бұл Османлыларды Караджаға өз еркімен отставкаға кетуіне қысым жасауға итермеледі, бұл олардың Ресеймен жасаған келісімдеріне ресми түрде қайшы келмеді. Строгонов бұл айла-шарғыдан үрейленіп, Караджаға қысымды қалай жеңуге болатыны туралы кеңес бере бастады. 1816 жылдың желтоқсанында ол Манука өзінің есептерін енді сенімді деп таппағанын айтты және Филипеску Ресей үкіметін келіспеушілікке ұшыратуға тырысатынын білдірді. 1817 жылдың 1 маусымынан бастап Караджа Каподистриаспен хат алмасуға кірісті, ол оның жақтасы болды. Ол Каподистриастың "Филомуза қоғамына" Валахия қазынасының қаражатын бағыттауға кірісті, ол академиялық клуб ретінде де, қазіргі грек Ағартушылығы мен грек ұлтшылдығын жақтаған бүлікшіл топ ретінде де жұмыс істеді. Каподистрия сонымен қатар радикалды ұлтшыл Филики Этерияны білдіретін Николаос Галатисты жіберді; оның қатарына қосылудан бас тартса да, Караджа Маврокордатос пен Бейзадеа Константиносқа Галатистен бастама алуға рұқсат берді. Бухарестке жаңа ресейлік консул ретінде келген Александр Пини, Мануктың ренжітуіне орай, ханзадамен тұрақты достық қарым-қатынаста болды. Соңғысы 20 маусымда Хинчештиде күтпеген жерден қайтыс болды, бұл "Принц Караджаның жан дүниесін қуанышқа толтырған болуы керек". Сол арада сұлтан Бухарестте төңкеріс жасап, жағдайды тоқтатуды ойлады. Меришеску "бұл соңғы бес жыл бойы ханзадаңыз харабын төлемегенін және түріктердің оны кесуге дайындалып жатқанын" айтты. Сонымен қатар, Османдық соттың етериямен байланыста екені және бұл интригаға Валахиядағы орыс дипломаттары көмектескені туралы хабардар болды. 1818 жылы Караджа мен Каллимачидің делегаттары Кишиневте императо�...

Валахиядан қашу

1818 жылы 29 қыркүйектің (11 қазан) кешінде Бан Раду Голескудің жерлеу рәсіміне қатысқаннан кейін, Караджа отбасын Бухаресттен тыс жай ғана күймеде саяхатқа шығарды. Оның орнына олар 300 арнауттық сақшыларымен бірге Трансильванияның Кронштадт қаласына қашып кетті. Ресейлік агент Павел Липрандидің куәлігіне сәйкес, олар Пандурдың жазасынан қашып құтылды: Владимиреску Трансильванияға кірген князьдік керуенге тұзақ құрмақшы болды; Алайда, оның жоспарын Олимпиос бұзды, ол тұзаққа көмектесудің орнына Караджаны қауіпсіз жерге алып барды. Пинни де "бұл қашуды жеңілдету үшін үлкен ақшалай қаражат алған" деп мәлімделеді. Караджалардың Австрияға кіруі үшін Меттернихтің ықыласы қажет болды, ол оларға баспана берді, сондай-ақ жалған құжаттарды пайдалануды талап етті. Принц Австрия мен Ресейден тұруға рұқсат сұрапты. Меттерних "Аустрияны Ұлы Порта алдында" келіспеушіліктен бас тартқан, ал император Александр оған мәселені ойлануға уақыт керек екенін ғана айтты. Содан соң конвой қайта қалпына келтірілген Швейцария Конфедерациясына қарай жолға шықты. 1818 жылы 29 қарашада олар Лозаннадан өтті, жергілікті Газетта Караджаның өзімен бірге 15 қызметші, қарулы күзет және 50 миллион пиастр сыйлық ретінде болғандығы туралы хабарланды. Ол туыстарымен бірге келесі алты ай Женевада тұрды, бірақ жергілікті тұрғындардың бірі, ботаник Августин Пирамус де Кандолл 1862 жылы олар қалада бір жыл өткізгенін еске алды. Сол мемуаршы Караджаның отбасына қызығып, көңілін көтерді, ол Елени ханшайымының семіз екенін, Беизадея Константиностың өте қабілетсіз екенін және Раллудың сәнді болғанымен, әңгімелесуге қабілетсіз екенін атап өтті. Тарихшы Андрей Пиппиди атап өткендей, соңғы мәлімдеме әсіресе күмәнді. 1819 жылы наурыз айында Караджалармен бірге тамақтанып отырған леди Морган олардың "ұлттық киім киіп, күн сәулесінде алтын мен асыл тастармен жарқырап, әсіресе ер адамдардың сұлулығы таңғалдыратын" екенін жазды. "Ақ және алтын матадан" жасалған көйлек киіп, французша "жақсы" сөйлейтін ханзада Джон Морганды "ақылды, жағымды адам, ерекше әдемі және жақсы кокскомб" деп таң қалдырды. Александрос Маврокордатос да осы "Фанариотикалық колонияға" қосылды, бірақ оның қожайынды құрметтемеген сияқты: "Еуропада өздерінің билеушілерінің алдында сөйлеуге дайын министрді табу қиын болар еді [Маврокордатос сияқты]". Кандоллдің айтуынша, Караджа француз тілінде сөйлесе алады, бірақ "оның отбасы мүшелеріне қарағанда еуропалық әдет-ғұрыптар туралы аз біледі"; жергілікті тұрғындарды швейцариялық қаладағы швейцариялық банктерге күдікпен қарауы және сән-салтанатқа келуге дайын еместігімен таң қалдырды, ол күмісін ашық нарықта сата бастады. Ол сондай-ақ Жан-Франсуа Баутте басқаратын зергерлік бұйымдарын қалпына келтіріп, сата алды. Тарихшы Богдан Букурдың айтуынша, жер аударылған кезінде Караджа "оның мол байлығынан өмір сүрді, бұл оны ақылға қонымды түрде биліктен бас тартуға жігерлендірді". Көптеген қаражат Батыс банктеріне аударылды (Геймюллер үйі 30 миллион пиастрды Ұлттық Австрия банкіне жіберді). Геймюллер қорығы Караджаға Тоскананың Пизан қаласындағы жаңа үйіне көшіп келгеннен кейін қолжетімді болды. Ол Тоскана билігінің ерекше қорғауында болды, жергілікті газеттерден Караджаны сынға алу үшін цензура араласты. Караджаның қашып кетуін Махмуд II төзбейді деп санады; қарт Александрос Суццо ханзада болып билік жүргізген кезде, сұлтан Фанариоттардың тек төрт кланы, оның ішінде Суццолардың екі тармағы ғана жоғары лауазымға тағайындалған мүшелерді күте алады деген жарлық шығарды. 1818 жылы 12 қазанда Османдық шейх әл-Ислам, Черкес Халил Эфенди, Халет Караджаны қашуға мәжбүрлегенін, оған "мугайир и риза" ("сұлтанның келісіміне қарсы") деп аталатын әрекеттерді орындауды сұрап, Махмуд алдында дәлелдеді. Леди Морганның айтуынша, "Принц Караджа Османдық соттың соңғы интригаларының құрбаны болды [ ]. Оның халқы оның үкімін жіберген хабаршыларын қоршап алып, өлтірді. Ал Иес-Теңісінің өзі отбасымен бірге шекараға қашып кетті". Стамбулдағы Караджаның иеліктері, соның ішінде Капуку иеліктері тәркіленді. Осыған орай, Ciorogârla Domnească аукционға қойылып, иесінің кетуінен бюджетке келтірілген шығынның бір бөлігін жабуға мүмкіндік алды. Оны Константин Варлаам 750 000 талерге сатып алған. Даскалескудің есте сақтауынша, Караджаның жоғалуы "оның жеткілікті сыйлық алғаннан кейін" "елдегі қиындықтардың ешқайсысы" болған жоқ. Шын мәнінде, бос орын дипломатиялық қақты�...

Революциялық демеуші және зейнеткер

Бұл наразылықтан кейін бірнеше жыл ішінде Валахия, Молдавия және Осман Грециясы Осман империясына қарсы грек төңкерісінің негізгі бөлігіне айналды. Оның алғашқы кезеңдерінде Михаил және Роксани Суц, қазір Молдавияның ханзадалық жұбы, Караджаны Бессарабияда немесе Молдавияда кездестіруге шақырды, өйткені Этерия сол жерде сәтті болды. Караджа Женевада болған кезінде Михаилмен татуласпаған еді; ол бұл шақыруды ешқашан орындамақ емес еді, бірақ австриялық билік оны шекарада тоқтату туралы бұйрық берген. Оның орнына, ол ұлтшыл және филелен қозғалысын қаржыландырып, Тосканадағы соғыс көмек қоғамын құрды, Жан Габриэль Эйнардтың Женевадағы осындай кәсібіне қаржы бөлді және Георгиос Караискакис, Теодорос Колокотронис және Андреас Миаулис сияқты ұрыстарға тұрақты түрде сыйлықтар жіберді. 1821 жылы 14 наурызда Беизадеа Георгиос отбасымен Стамбулдан шығып, гректерге қарсы қырғыннан қашып, сәуір айында ресейлік Одесса портына жетті. Оның ағасы Константин - бұл күреске қосылған бірнеше валахиялық фанариоттардың бірі, молдаван Теодор Негримен бірге Морей аймағына жүзіп барған. Ол өзінің ағайындысы Маврокордатпен бірігіп, ханзада Иоанн мен Писанды да өкілдік етті. Гелленист Нестор Камарианоның айтуынша, Пизандағы ханзада Иоаннның резиденциясы "Францияның атақты салондарына ұқсамайтын", оның атақты қонақтарының арасында Лорд Байрон мен Перси Бише Шелли бар. Попович деп аталатын валахиялықтардың бір замандасы бұрынғы монарх пен оның серіктесі Каподистриас та масондық ложаны басқарды деп мәлімдейді. Олардың қауымдастығы тек грек агитациясын ғана емес, сонымен қатар 1821 жылғы Валахия көтерілісін де демеушілік етті, бұл Владимирескудің Валахия губернаторы ретінде қысқа уақыт билікті қолға алғанын көрсетті. Грекияның азаттық қозғалысын бұрынғы ханзада қаржылай қолдады, оны кейбір пизандық гректер азат еуропаның саяси көшбасшысы ретінде көргісі келді. 1822 жылы 9 қаңтарда Пелопоннестің грек көтерілісшілері Пелопоннестік Сенат ретінде ұйымдастырылып, Фанариоттық монархияны таңдады және 12 мүшелік регенттік кеңес ("Грек орталық үкіметі") сайлады. Караджа оның төрағасы, ал Майкл Сутзос оның вице-президенті болып тағайындалды, оларды Пизадан алу үшін қайық жіберілді. Бұл жоспар іске аспады, бірақ Маврокордатос қысқа уақытқа революциялық көшбасшы болып қызмет етті. Караджас партиясы Димитрий Ипсилантиске және этеристерге Епидаурдың бірінші ұлттық жиналысында жеңілді, оған Иоанн мен Бейзадея Константинос қатысты. Екеуі де осы оқиғаға ашуланып, Пизаға қайтуды шешті, олар революция толықтай сәтті болғанға дейін сол жерде қалды. Принцтің өзі Каподистриасты қолдады. 1827 жылы Грекияның губернаторы болып шыққаннан кейін, оған Караджадан 50,000 франк берілді. Караджаның осы жоспарды сипаттауы грек тілінде "кихотизм" (Δονκιχωτισμός) сөзін алғаш рет жазған. Соңғы онжылдықтарында Караджа саяси және мәдени жағынан грек мемлекетіне адал болды және "Грекияда қоныстанған көптеген фанариоттардың алғашқысы болды". 1829 жылдың соңында ол сол штаттың астанасы Нафплиода тұратын, мұнда оның сарайына археолог Ричард Берджесс келген. Соңғысының айтуынша, ол өзін "әлеуметтік" филелендермен қоршап, әдетте "Ежелгі грек киімін" киетін. Валахияда грек және румын көтерілістері Григор Д. Гиканың таққа отырғызылуымен аяқталды; осы билік кезінде Бранковеану Влахуцимен одақтасып, 1826 жылы Мехединци округінде болған көтеріліске ықпал етті. Үш жылдан кейін тағы бір орыс-түрік соғысының жағдайы Валахия мен Молдавияны Ресей орбитасына әкелді және жаңа конституциялық режимді, Регламент Органикалық орнатты. Бұл шаруалар үшін қосымша талаптармен келді, бұл Măgureni-ге "Караджа заңы" бойынша белгіленген алымдарды ғана төлеуге рұқсат беруді сұрады. Караджа Афинаға 1830 жылы, ел "Грекия патшалығы" болып өзгергенге дейін қоныстанды. 1833 жылдың мамыр айында, соңғы Осман әскерлері қаладан кеткеннен кейін бірнеше апта өткен соң, ол өзінің үйінде Виттельсбахтың Оттосын, алғашқы грек патшасын, Оттоның Афинаға алғашқы сапарында қарсы алды. Археолог Людвиг Росс есіне алды, Влахутцимен бірге тұратын қартайған бұрынғы ханзада көпшілік алдында аз көрінді, оның ішінде 1834 жылы желтоқсанда Оттоның екінші сапарында ат үстінде "көрінішті киім киіп" шыққан. Росс атап өткендей, ол өте аз жәрдемақымен өмір сүрді, Панайотис Сутсос енді "жалғыздықты" және "бірдей азаматтармен толық теңдікті" жақтыратынын қосты. Публицист Габор Казинчидің баяндамасында 1837 жылғ...

"Ұлы жыртқыш" және мәдени қамқоршы

Тарихшы Пол Черноводеану Караджаның саяси мұрасына шолу жасайды: ол өзінің ағасы Николайдан айырмашылығын атап өтті, ол валах әдебиеттерінде жақсы абыройға ие болды, Иоанн "үлкен жыртқыш" ретінде қорланып, қарғысқа ұшырады. Бұл суретті алдымен Дионисий Еклесиархул, кейіннен Иоан Гика кодтаған. Румынияның фольклорында "Қараджас заманындағыдай ұрлық" (Патринелис аудармасы) деген сөз бар. Бұл сурет бірнеше валахиялық боярлар шығарған памфлеттерде де кездеседі, оның ішінде 1818 жылы Иордаше Голескудің "ерекше ақшасы барлардың есебінен шығарылған" деп жарнамаланған бір шығармасы бар. 1959 жылы сыншы Раду Альбала Голескудің жазбасын қайта қарастырып, былай деп атап өтті: "Караджаның қатал салық салуы мен қанаушылығы туралы мәліметтері өте күлкілі, олардың әзіл-сықағы қатал әрі қарсы тұрмайтын". Наум Рамнисеануға қатысты ұқсас еңбек, Караджа мен Штефан Беллу Валахияда "Жаңа Грекияны" құруды қалайды деп, боярлық халықты жоюды талап етті. Қарақұя немесе Карагеауа деп аталатын төбе Батыс Молдавияның Сандюленнен тыс жерінде орналасқан. Ол ханзада Джонды еске алады деген мәлімдемені Константин Жан Караджа негізсіз деп тапты. Патринелис Джон Караджаның румындық беделін лайықты деп санайды, өйткені Караджа Валахияға "әкімшілік арамдықтың" шыңына жеткенде "барлық әріптестерінен асып түседі". Ионашку оның "реакциялық" идеялары бар "жұрттық рух" екенін, ол Фридрих фон Гентцтен тек мақтауды ғана алатынын және тек ақшаға алмастыратынын айтады. Раду Эконому деген басқа бір жазушы болса, керісінше, "барлық жағымсыз қасиеттеріне (құмарлық, ақшаға деген құмарлық) қарамастан, оның өкінішті атына ие болғанына қарамастан, [Караджа] жоғары мәдениеттің әміршісі болды" деп есептейді. Сол сияқты, мәдени тарихшы Алкис Ангелоу Караджаның "үш талантты және әсіресе мәдениетті фанариоттық билеушілердің бірі" болғанын айтады, қалған екеуі - тұңғыш фанариотист Николай Маврокордатос және XVIII ғасырдың ортасында Григорий III Гика. Бір кездері ханзада академиясында сабақ берген Даниэль Филиппидис 1816 жылы Бухарест сарайын "еллинизмнің шынайы баспанасы" деп мақтаған. Алайда, кейіннен ол оқыту сапасына қанағаттанбайды және Молдавияға көшіп кетеді. Кейінгі уақытта Принске арналған романдар арасында роман жазушы Григорий Палеологтың "О полипатис" (1839) екі томдығында да кездесетін шығармасы бар. Ғалым Уолтер Пухнер Караджаның аудармалары "Голдонидің Грекиядағы алғашқы қабылдану кезеңін, Ағартушылықтың қамқорлығымен" аяқтағаны үшін маңызды мәдени көріністер болды, бірақ олар ешқашан нақты сахналық қойылымдар үшін қолданылмады деп атап өтті. Пухнердің өзі және Зосимая мектебінің кітапханасында Караджаның "жақсы" Demofonte нұсқалары мен басқа да өлең шығармаларын тапты, оларды 2014 жылы баспаға дайындады. Керісінше, Караджа румын театрының дамуындағы және жалпы ұлттық әдебиеттің дамуындағы тарихи оқиғалармен тұрақты байланысты болды. Раллу Трансильванияға қашқаннан кейін бірден Янку Вакареску "микро маусым" үшін Чишмеауа Рошиді қолға алды, ол румын тілінде алғаш рет сахналық қойылымдарды көрсетті, Ион Хелиаде Радулеску орындаушылардың бірі болды. 1825 жылы өртеніп жойылғанға дейін Чишмеауа тәуелсіз театр орны ретінде өмір сүрді. Караджа Валахияның православие дәстүрін құрметтеп, өзі фрескаларда, соның ішінде Таргу Жиудағы Святых Николаев және Андрей шіркеуінде (1812) және Лайничи монастырында (1818) көрінуге рұқсат берді. Екі суретте де ханжар пышағына қол тигізіп, шығыс патшалығының анархикалық тажын киіп отырған көрінеді. Князьдің миниатюрасы Котроцен монастырының хроникасында кездеседі және өнер тарихшысы Василе Жоржску Палеолог оны Диониси Эклесиархулдың ( шіркеу каллиграфы ретінде оның ресми лауазымында жасалған) жұмысы ретінде қараған. Батыс стильіндегі жоғары өнердің қамқоршысы ретінде Караджа өзінің ресми портретіші болған Михаил Топлерді де қолдаған; Топлердің бір жұмысы Легиуираның бірінші басылымында Блазиус Хопфелдің гравюрасында қайта шығарылған. Бұл кодтың Вена нұсқасы қазіргі грек тілінде және оны ақын Афанасиос Кристопулос баспаға шығарды; 1818 жылы аяқталған румын тіліндегі басылым әдетте Бухарест емес, Кронштадтта басылды. Кристопулос Хопфел басылымының бір данасын Караджа Бодлей кітапханасына өзі сыйға тартқан. Сондай-ақ, Валахияның гербі мен ханзада Джонның отбасылық қаруларынан геральдикалық бір мүйізділер (Батыс Еуропа дәстүрлерінен алынған практиканың алғашқы жергілікті үлгісі) біріктірілген. О�...

Ұрпақ

Афинаның Ұлттық тарихи мұражайында Караджаның Пизан кезеңінде өзінің жас немересі Елени Аргиропулоспен бірге суреттелген беймәлім суреті сақталған. Оның анасы Раллу 1870 жылы Саксония корольдігіндегі Тонбергте қайтыс болды. Бұл оның әпкесі Роксаниден екі жыл бұрын болған. Константин Осман империясына қолдау көрсетуге бет бұрды, оның Голландиядағы елшісі болды, ол 1860 жылы қайтыс болды; сол лауазымда кейіннен оның ұлы Жан Караджа-паша болды. Оның ұрпақтары Валахияда және Румыния корольдігінде өмір сүруді жалғастырды. Олар Жан-Пашаның жарты швед ұлы Константин Жанды шығарды, ол өзінің қатардағы тарихшылық жұмысында 1921 жылы Караджа Каподистриастың хат-хабарларын жариялады және алдын ала жазды. Ол сондай-ақ "Караджа" дегенді отбасылық тегі ретінде қолдануды ұсынды, бұл романдық "Карагея" енді өзінің шығу тегін көрсетпейді. Георгиостың ұрпағын оның ұлы Аристид (1830-1890) жалғастырды, ол Грекияның Жоғарғы сотында қызмет етті. Оның ішінде Грекияның Швейцариядағы елшісі болған Георгиос Каратзас та бар. Қызы Смаргада арқылы князнің немересі медицина ғылымынан шыққан Спиридон Маврогенис және Ұлы немересі Александрос Маврогенис болды. Легиурея Валахиядағы Караджаның тұрақты мұрасының бір бөлігі болды. Оның басылымдарын арамалық дәрігер және библиофил Константин Каракаш бірлесіп қолдады. Ол Регламент режимінде қолданылып келді, ол тек азаматтық құқық ережелерін толықтырды, бірақ ақырында Румынияның Азаматтық кодексі бойынша жойылды. Оның ұзақ өмір сүруі Валахияның радикалды либералдарын ашуға ұшыратты: 1851 жылы жер аударылған Цезарь Боляк Легиуэйраның көпшілік алдында өртелетінін пайғамбарлық етті. Фанариот кезеңін еске түсіріп, Бейзадеа Джордж Барбу Штирбей Легиурея тек "көрініссіздіктен сақтануға" қызмет еткенін, бұл ханзадаларға қалағандай әрекет етуге мүмкіндік берді деп мәлімдеді. Қызын қолдаудан басқа, Караджа Румынияның әдеби мәдениетіне тікелей әсерін тигізді, ол өзімен бірге Бухарестке Косташе мен Иоан Лука Караджаледің ата-бабасы болған грек иммигрант аспазшыны әкелді. Янку Цзянудың әңгімесіндегі "deus ex machina" ретінде Принстің өз көрінісі алғаш рет Матей Милло мен Иоан Анестиннің 1857 жылғы мелодрамасында пайдаланылды, ол 1868 жылдан бастап Н. Д. Попеску Попнедэа романының негізі болды. Оның театрлық дамумен жалпы байланысын роман жазушы Николае Филимон атап өтті, ол грек тіліндегі пьесаларын көрсетуі Валахияның "алғашқы халқын" өсіруге қызмет еткенін айтты. Филимонның 1862 жылғы Ciocoii vechi și noi ("Ескі және жаңа бастамалар") романын "егер парасаттылықпен қарасақ, Караджа дәуірінің хроникасы ретінде оқуға болады", оның ішінде оның сотының топографиялық жазбасы. Сол еңбекте ханзада Джон туралы да жақсы пікірлер айтылған. Оған елдің кедейлігіне толықтай Порте кінәлі деп санайтын, Филимонның фанариоттық саясат туралы түсінігін көрсететін антиосмандық сөздері жатады. Караджаның кейіпкері 1928 жылы Румыния киносына таныстырылды, ол кезде Хория Игирошану өзінің "Янку Цзяну" атты кино жобасын аяқтады. Оның билігін тікелей емес, ойдан шығарылған түрде Матейу Караджале 1929 жылы өзінің "Craii de Curtea Veche" романында қайта қарады. Караджаның билігінен шабыт алған кейінгі әдеби шығармалардың бірі - Маринь Иорданың Cîntec de inimă albastră ("Блюзді ән айту") пьесасы. Ол соғыстар аралығында жазылған, бірақ 1971 жылдан кейін ғана орындалған. 1937 жылы Мирча Элиаде принцесса Раллу мен 1813 жылғы оба туралы пьесада жұмыс істеп жатқанын мәлімдеді, бірақ ақыр соңында бұл жобадан бас тартты. Бұл кезең оның орнына Еусебиу Камилардың 1954 жылғы әңгімелер жинағы "Пасареа де Фок" ("От құсы") кітабында негізгі тақырып болды. Принц пен Раллуды 1964 жылы Олег Дановский жасаған Янку Цзяну балетіне сәйкес Стере Попеску мен Кора Бенадор да бейнеледі. Караджаның билігі Дину Коцеаның Haiducii lui Șaptecai және Zestrea domniței Ralu (1971-де жарық көрген) атты оқиғалы комедиялық фильмдерінің де фон болып табылады. Нюку Пунеску ханзада Джонның рөлінде, Аме Якобеску Раллуның рөлінде. 1973 жылы Александру Митру мен Аурель Тита Янку Цзяну балалар ойынын шығарды, онда Караджа мен оның соты кеңінен суреттелген.