Кіріспе

Танылмаған мемлекеттер ұйымы Демократия және халықтар құқықтары жөніндегі қоғамдастық, сондай-ақ танылмаған мемлекеттердің одақтастығы, сирек кезде СІМ-2 деп аталады, Шығыс Еуропадағы және бұрынғы Кеңес Одағы аумағындағы үш оқшауланған мемлекеттің Оңтүстік Кавказдағы халықаралық ұйымы, олардың барлығы халықаралық қоғамдастық тарапынан танылмайды.

1992-99 жылдар

Коммуналдық мемлекет құру туралы келісімге 2001 жылы Арцахтың астанасы Степанакертте өткен сыртқы істер министрлерінің кездесуінде Приднестровск Молдавия Республикасы (Транснистрия), Абхазия Республикасы, Арцах Республикасы (Таулы Карабах) және Оңтүстік Осетия Республикасы сепаратистік мемлекеттері қол жеткізді. Демократия және адам құқықтары үшін қоғамдастық 2006 жылы 14 маусымда Абхазияның астанасы Сухумиде осы мемлекеттердің үш президенті: Абхазиядан Сергей Багапш, Оңтүстік Осетиядан Эдуард Кокойти және Трансднестровьядан Игорь Смирнов құрды. 2001 жылғы келісімге қатысушы болған Арцах 2004 жылы одан шығып, 2007 жылы мүше елге айналды. Барлық мүше мемлекеттердің халықаралық танылуы шектеулі болды: Абхазия мен Оңтүстік Осетия Грузияның халықаралық танылған аумағында орналасқан, Арцах Әзірбайжанның құрамында болды, ал Трансднестровье Молдованың құрамында. Олардың барлығы ресейлік әскери күштердің қатысуымен қорғалды.

20002005 жыл

Абхазия мен Приднестровье арасындағы ынтымақтастыққа алғашқы қадам Грузия мен Абхазия соғысы аяқталғаннан кейін, екі елдің сыртқы істер министрліктері алғашқы ынтымақтастық туралы келісімге қол қойды. Содан кейін 2000 жылдың 20-22 қарашасында Тирасполь қаласында Абхазия, Арцах (Таулы Қарабах), Оңтүстік Осетия және Транснистрияның сыртқы істер министрлері тұрақты үйлестіру органын құру туралы шешім қабылдады. Басқа дереккөзге сәйкес, бұл орган танылмаған мемлекеттердің сыртқы істер министрлерінің комитеті деп аталды және оны құру туралы келісімге кездесу барысында қол қойылды. Сонымен қатар, жылына кемінде екі рет өткізілетін кездесулер арасында дайындық жұмыстарын жүргізу үшін сарапшылар деңгейіндегі консультативтік кеңес құрылды. 2001 жылдың 2-3 шілдесінде Степанкертте (Ханкенди) өткен Абхазия, Арцах, Приднестровье және Оңтүстік Осетияның сыртқы істер министрлерінің келесі кездесуі үшін консультативтік кеңес ұйымға арналған ережелерді әзірледі, олар кездесуде қабылданды. Бірлескен мәлімдеме мен қорытынды коммюнике қабылданды. Байқаушылар конференцияның көрінісін күмәнмен бағалады, Независимая Газета оны "Шетелдіктердің одағы" деп атады. Бастапқыда конференцияны НАТО 2 (Таулы Қарабақ Республикасы, Абхазия, Приднестровье және Осетия) деп атау ұсынысы да болды. 2001 жылғы 22 тамызда Сухумиде Абхазия Республикасы мен Приднестровск Молдова Республикасының Сыртқы істер министрліктері арасындағы ынтымақтастық пен консультациялар туралы хаттамаға қол қойылды. Хаттама екі республика арасындағы дипломатиялық деңгейдегі қатынастарды реттейтін бірқатар құжаттардың бірі болып табылады. Кейіннен бұл СНГ-2 құру идеясы бір уақытта Степанакертте пайда болды деп баспасөзде жазылды. 2002 жылдың қыркүйегінде Оңтүстік Осетияның сыртқы саясат департаментінің басшысы бұрынғы КСРО аумағында пайда болған мойындалмаған мемлекеттердің болашақта әскери блок құру мүмкіндігі туралы мәлімдеді. 2005 жылдың наурыз айында Ресей Мемлекеттік Думасы "Ресейге қабылдау және оның ішінде Ресей Федерациясының жаңа субъектісін құру тәртібі туралы" бұрын қабылданған конституциялық заңға түзетулер енгізу туралы Родина фракциясының депутаттары ұсынған заң жобасын қарады, бірақ қабылдамады. Заң жобасына сәйкес, бұрынғы кеңестік автономиялар осы аумақта тұратын адамдардың еркі бойынша, олар кіретін посткеңестік мемлекетпен халықаралық келісім жасаспай-ақ, Ресейдің бір бөлігіне айналуы мүмкін. Заң жобасын дайындаған Дмитрий Рогозин, Андрей Савельев және Наталья Нарочницкаяның айтуынша, бұл Трансднестровье, Абхазия және Оңтүстік Осетия проблемаларын шеше алады. Андрей Савельевтің айтуынша, заң жобасы "тарихи әділетсіздікті түзете алады": КСРО ыдыраған кезде республикалық билік ("кіші мегаполистер") автономиялық субъектiлерде (болашақтағы танылмаған мемлекеттерде) КСРО-дан бөліну туралы референдум өткізбеді, осылайша сол кездегі 1977 жылғы Кеңес Одағы Конституциясын бұзады, ал "кіші мегаполистердің" тәуелсіздігі туралы референдумдар автономияларда өткізілмеді. Алайда, заң жобасы Мемлекеттік Думаның Халықаралық істер және Федерация істері және өңірлік саясат жөніндегі комитеттерінен теріс пікірлер алды. Добыт барысында Родинаның бастамасын тек Ресей Федерациясының Коммунистік партиясы қолдады. Ресейдің Либералды-демократиялық партиясы мен Біріккен Ресей дауыс беруге қатысудан бас тартты. 2005 жылы көп айтысқаннан кейін Ресей Грузияның Грузия-Осетия қақтығысын шешу жөніндегі жоспарына және Виктор Ющенконың Трансднестровье қақтығысын шешу жөніндегі "жол картасына" келісті, бұл Ресейдің ТМД-2 саясатындағы бұрылыс нүктесі деп аталды. 2005 жылдың 22 сәуірінде Абхазия Республикасы, Приднестровск Молдова Республикасы және Оңтүстік Осетия басшыларының кездесуі жоспарланған. Трансднестровск сыртқы істер министрлігінің басшысы Валерий Лицкайдың айтуынша, "отырыс саяси ахуалдың өзгеруіне байланысты, әсіресе ГУАМ-ды кеңейту жоспарлары. Менің ойымша, ГУАМ-ға СІМ 2 тарапынан тиісті жауап беріледі".

2006 жылдан қазіргі уақытқа дейін

2007 жылдың 17 маусымында төрт мемлекет - Демократия және халықтардың құқықтары жөніндегі қоғамдастық Трансденистрияның астанасы Тираспольде Абхазия-Грузия, Арцах-Азербайжан, Грузия-Осетия және Молдова-Трансденистрия қақтығыстарын бейбіт және әділ шешу қағидалары туралы бірлескен декларацияға қол қойды. Ол келіссөздер барысында қақтығыстарды шешу үшін әскери күштерді орналастыру, дипломатиялық оқшаулау, экономикалық блокадалар немесе ақпараттық соғыс сияқты барлық қысым түрлерін болдырмауды талап етеді. Сонымен қатар ол осы қақтығыстардың саяси шешімін табуға сыртқы кепілдіктерді талап етеді. 2009 жылғы 27 қыркүйекте Демократия және халықтардың құқықтары үшін қоғамдастықтың үш мүшесі (Арцахтан басқалары) өз азаматтары үшін визалық режимді жоюға келісті. Келісім үш парламенттің де ратификациясынан кейін бір айдан соң күшіне енді. Ол бес жылға созылды, содан кейін ол автоматты түрде тағы бес жылға ұзартылды. 2017 жылы төрт мүше мемлекеттің жалпы саны 947 480 адам болды. Абхазия мен Оңтүстік Осетияны БҰҰ-ның мүше мемлекеттері Науру, Никарагуа, Ресей, Сирия және Венесуэла, сондай-ақ Сахара Араб Демократиялық Республикасы мойындады. Осы арада Абхазия, Оңтүстік Осетия және Трансднестровье елдерінің саяси басшылары өздерінің экономикаларын біріктіруге және Ресейдің бастамашылығындағы Еуразиялық одаққа мүше болуға уәде берді. 2023 жылдың 19 қыркүйегінде Әзірбайжан Арцахқа қарсы әскери шабуылға түсті, ал Арцах үкіметі қарусыздануға келісті және кейіннен 2024 жылдың 1 қаңтарына дейін республиканың барлық институттарын тарату туралы жарлыққа қол қойды, бұл оның өмір сүруіне тоқтам жасады.