Кіріспе

Иван Антунович (Antunovich János; 19 маусым 1815 - 3 қаңтар 1888) - хорват жазушысы, өз заманының буневци және шокци халқының ішіндегі ең көрнекті қоғам қайраткерлерінің бірі. Ол Калокса архиепископиясының (Мажарстан) титулярлық епискобы болды. Антуновичтің еңбектері буневцилер мен шокцилердің тілі мен мәдениетін сақтап қалуға көмектесті.

Өмірбаян

Антунович Венгрия Корольдігі, Австрия империясы (қазіргі Венгрия) Бач Бодрог округінің Кунбая ауылында дүниеге келген. Антунович ескі асыл отбасының ұрпағы болып, Калокса, Суботица, Печ және Сегед қалаларында оқыған. Ол Калоксадағы Рим-католик семинариясын бітіріп, 1842 жылы Бацсалмас ауылының приходқайына тағайындалды. Ол бірнеше тілді жақсы білген және сол кездегі әлемдік оқиғаларды, әсіресе Хорватияда, Иллирия қозғалысының мүшелерімен, соның ішінде Иосип Юрай Строссмайер, Иван Кукульевич, Франьо Рачки, Иван Мажуранич, Илия Округич, Юрай Добрила сияқты адамдармен дос болған. Оның қоғамдық өмірге енуі 1869 жылы Калоцада "Позив Буньевача, Шокача и Бошняка на основание одного пучного списка" (Буньевчилерге, Шокчилерге және боснияқтарға халық үшін газет құруға шақыру) жариялаған кезде болды. Көп ұзамай ол "Bunjevačke i šokačke novine" (Буньевчи және Шокчи жаңалықтары) атты газетті құрып, редакциялады. Ол Миролюб (Франхо) Анте Еватович пен Иван Еватовичтің (аналық жағынан) туысы болды. Ол Франжо Антені өзінің ұстазы етіп алды, сондықтан ол Калоксада иезуиттердің гимназиясында білім ала алды, өйткені Франжо Анте өте жақсы оқушы болып шықты. Франжо Анте Премостратег орденіне қосылғысы келсе де, Антуновичтің өтініші бойынша Франжо Анте францискандарға қосылды.

Әдеби шығармашылық

Иван Антуновичтің негізгі еңбегі - 1882 жылы Венада басылған "Разprava o podunavskih i potisanskih Bunjevcih i Šokcih u pogledu narodnom, vjerskom, umnom, građanskom i gospodarskom" (Дұнай мен Тисадағы буньевци мен шокцилердің ұлты, діні, ақыл-ойы, азамат өмірі мен экономикасы мәселелері бойынша талқылауы) атты трактаты. Бұл кітапта оның халықты өз тарихын сақтауға және өзінің шығу тегі, тілі мен сенімі туралы сананы қалыптастыруға шақыру бағдарламасы сипатталған, ол ассимиляцияға қарсы өмір сүру үшін маңызды деп есептеген. Кітапта ол сондай-ақ осы қоғамдастықтардағы отбасының әлеуметтік қайта құрылуының маңыздылығын атап өтті, осылайша отбасы ішінде және отбасылар арасында және бүкіл халық арасында, Воеводинадағы қауымдастықтар мен Хорватиядағы негізгі денеде бірлік сезімін дамытады. Оның басқа еңбектері "Одметник" романы (1875 жылы Загребте басылып шыққан, 293 бет), романтик роман poviestna pripoviedka (тарихи әңгіме) басты кейіпкері болып табылады, ол Буньевка ғалымы Игнат Мартиновичке (17551795), Пештегі францискандық монастырдың философия және математика профессорына негізделген, ол францискандықтар орнын кенеттен тастап, Якобитке айналды (парсыдағы Сент-Якоб монастырының атымен аталған революциялық демократтар тобы) кедей отбасынан шыққандықтан, оның шәкіртақысын қабылдамаған дворяндар қорлағаннан кейін. Ол сондай-ақ 19 ғасырдың бірінші жартысындағы Бачка дворяндарының өмірі туралы екі үлкен роман қолжазбаларын қалдырды, Posljednji Gizdarev (36 тарау, 357 бет) және Bariša Kitković (42 тарау, 451 бет). Антунович 72 жасында Калоксада, Бач Кискунда қайтыс болды. Иван Антуновичтің өлім жазасының бірінде ол 200 кедей буньевац баласының білімін қаржыландырған деп жазылған. 1913 жылы Будапешттегі Буневци және басқа хорват университет студенттерінің бірлестігі "Антунович" деп аталды. Католик мәдениет, тарих және рухани институт, Суботицадан келген хорваттардың діни ғылыми мәдени институты, оның құрметіне "Иван Антунович" деп аталады.