Кіріспе
Түрік премьер-министрі Мендереске қарсы әскери төңкеріс 1960 жылғы Түркиядағы төңкеріс (27 Mayıs Darbesi), сонымен қатар 27 мамыр революциясы (27 Mayıs İhtilali) деп аталады. Бұл Түркия Республикасындағы алғашқы төңкеріс болды. Бұл оқиға 1960 жылы 27 мамырда болды. Төңкерісті 38 жас түрік офицерлері жасады, олар әскери басқару тізбесінен тыс әрекет етті. Офицерлерді іс жүзінде төңкеріс күніне дейін Джемаль Маданоглу басқарды. Рагип Гүмешпаланың төңкерісті өзінен жоғары әскери атағы бар біреу басқармаса, оны басуға әрекет ететінін айтқаннан кейін офицерлер генерал Джемаль Гюрселді өздерінің басшысы ретінде алып келді. Төңкеріс Демократиялық партияның демократиялық жолмен сайланған үкіметін жою үшін жүргізілді. Соның нәтижесінде оның премьер-министрі Аднан Мендерес, оның екі министрі Фатин Рушту Зорлу мен Хасан Полаткан өлтірілді.
The 1960 Turkish coup d'état (27 Mayıs Darbesi) also known as the 27th May Revolution (27 Mayıs İhtilali) was the first coup d'état in the Republic of Turkey. It took place on May 27, 1960. The coup was staged by a group of 38 young Turkish military officers, acting outside the military chain of command. The officers were de facto led by Cemal Madanoğlu until the actual coup date. After a threat by Ragıp Gümüşpala that he would move to quell the coup unless it was led by someone with a higher military rank than himself, the officers brought in General Cemal Gürsel as their leader. The coup was carried out against the democratically elected government of the Democrat Party, and ultimately resulted in the execution of its prime minister, Adnan Menderes, alongside two of his ministers, Fatin Rüştü Zorlu and Hasan Polatkan.
Өмірбаян
Оқиға әлеуметтік-саяси дағдарыс пен экономикалық қиындықтар кезінде орын алды, өйткені АҚШ-тың Трумэн доктринасы мен Маршалл жоспарынан көмек бітіп барады, сондықтан премьер-министр Аднан Мендерес баламалы несие желілерін құру үмітімен Мәскеуге баруға жоспарлады.
Төңкеріс
Төңкеріс жасатқан офицерлердің арасында полковник Алпарслан Тюркеш те болды. Ол хунтаның (Ұлттық бірлік комитеті) мүшесі болды және 1948 жылы Америка Құрама Штаттары қарсы партизандық топ құру үшін алғашқы 16 офицердің қатарында болды. Осылайша, ол өзінің антикоммунизмін, НАТО мен CENTO-ға деген сенімі мен адалдығын халыққа арнаған қысқаша сөзінде ашық айтты, бірақ ол төңкеріс себептері туралы түсініксіз болды. 27 мамыр күні таңертең Түркеш төңкеріс туралы радио арқылы жариялады, бұл ақыр соңында "Түркия тарихындағы бір кезеңнің аяқталғанын және жаңа кезеңнің басталғанын" жариялады: Келесі күні өткен баспасөз конференциясында Джемаль Гюрсель "төңкеріс мақсаты мен мақсаты - елді барлық жылдамдықпен әділ, таза және берік демократияға жеткізу. Бірнеше жүз күрд әлеуті көрнектілер Сивастағы лагерьде ұсталды. 55 адам, олардың көпшілігі ДП-ға мүше, ал бірнешеуі Түркияның Ұлы Ұлттық Ассамблеясының күрд депутаттары болды. Жалал Баяр асылмаған, ол Имралы түрмесінде қамалған.
In a press conference on the following day, Cemal Gürsel emphasized that the "purpose and the aim of the coup is to bring the country with all speed to a fair, clean and solid democracy I want to transfer power and the administration of the nation to the free choice of the people" However, a Ondörtler [tr] within the junta around Türkeş supported a steadfast military leadership, an authoritarian rule similar as it was with the Committee of Union and Progress or during Mustafa Kemal Atatürk's regime. Several hundred Kurdish Alevi notables were detained in a Camp in Sivas. 55, of which most were affiliated with the DP and several were Kurdish Members of the Grand National Assembly of Turkey were deported to western provinces. Celal Bayar was not hanged, but imprisoned on İmralı prison.
Салдары
1961 жылы 9 шілдеде конституциялық референдум өткізілді. 1924 жылғы конституцияның орнына жаңа конституция жасалды. Оны сайлаушылардың 61,7% -ы, 81,0% -ы қолдады. Мендерес пен Түркия үкіметінің басқа мүшелері өлім жазасына кесілгеннен кейін бір ай өткен соң, 1961 жылы 15 қазанда жалпы сайлаулар өткізілді. Әкімшілік билік азаматтық адамдарға қайтарылды, бірақ әскерилер саяси сахнада 1965 жылдың қазанына дейін билік етуді жалғастырды. 1961-1965 жылдары үшінші рет Премьер-министр қызметін атқарған. Түрік армиясының полковнигі Талат Айдемир 1962 жылдың ақпаны мен 1963 жылдың мамыр айында екі рет сәтсіз төңкеріс ұйымдастырды. Төңкерістен кейінгі алғашқы еркін сайлауда 1965 жылы Сүлеймен Демирел сайланды және ол 1971 жылға дейін, әскери меморандуммен босатылғанға дейін билікте болды. Төңкерістен кейін құрылған үкімет билікте ұзақ уақыт болмаса да, саяси атмосфераны туғызды, бұл Түркия тарихындағы солшылдықтың ең ерекше және жаппай пайда болуына әкелді. Оны Халықтық азаттық партиясы (ХКП) және Патриотикалық партия (ВП) революция деп санайды.