Кіріспе

Осман Зекі Ынгор (1880 – 1958 жылғы 28 ақпан) – түрік композиторы, скрипка виртуозы және лирик, Түркия Президенттік симфониялық оркестрінің алғашқы дирижері. Ынгор Түркия Мемлекеттік консерваториясын құруға көмектесті және оның алғашқы директоры болды, ерекше өнер таланты бар студенттердің білімін мемлекет толыққанды қаржыландыруын қамтамасыз ететін заңдарды жасауға белсенді қатысты. Ең танымал туындыларының ішінде түрік ұлттық әнұранының 1921 жылғы түпнұсқа партитурасының симфониялық аранжировкасы, «Ілім Маршы», «Азм ү Үміт Маршы», «Төре Маршы», «Түрік Балалары» және «Республика Маршы» бар.

Өмірбаян

Үңгер 1880 жылы Стамбулдың Үскүдар қаласында қант саудагерінің ұлы және Осман Императорлық сарайының музыканты, сондай-ақ «Музика и Хумаюн» («Осман Императорлық оркестрінің Жаңа Фасыл бөлімі») Фасыл Седид тобының негізін қалаушы Сантури Хилми Бейдің немересі ретінде дүниеге келді. Бешикташ әскери академиясының орта мектебін бітіргеннен кейін, 11 жасында 1891 жылы Осман Императорлық оркестрінің Музыкалық академиясына қабылданды. Ол өз талантымен оқытушыларының және Сұлтан Абдул Хамид II-нің назарын аударды, олар оны Бас скрипкашы Вондра Бей мен д’Арадна Пашаның жетекшілігіне алды. Музыкалық білімін аяқтағаннан кейін концерттік скрипкашы болған Үңгер Осман Императорлық оркестрінің қатарында көтеріліп, көп ұзамай бірінші скрипкашы, ал 1917 жылы дирижер болды. Ол «Музика и Хумаюнды» негізінен әскери марштарды орындайтын оркестрден нағыз батыстық мағынадағы симфониялық оркестрге айналдыруға үлкен үлес қосты. Үңгер оркестрлік міндеттерін музыкалық сабақтармен толықтырып, Императорлық оркестрде және Стамбул Эркек Лицеінде музыка сабақтарын берді, сондай-ақ Union Française-де апта сайын қоғамдық концерттер ұйымдастырды. Ол сонымен қатар Вена, Берлин, Дрезден, Мюнхен, Будапешт және София қалаларында концерттер өткізді. 1922 жылы Үңгер Түрік ұлттық әнұранына симфониялық аранжировка жасады, ол ақын Мехмет Акиф Эрсой жазған сөздеріне жазылған. Кейіннен ол Түркия Республикасының жаңадан құрылған Президенттік симфониялық оркестрінің бірінші дирижері болды және 1924 жылдары Анкараға көшті. Ол «Музик и Муаллим Джемияты» (қазіргі Хаджеттепе университетінің мемлекеттік консерваториясы) құрылысында маңызды рөл атқарды және 1924-1934 жылдар аралығында оның директоры болды. Осы кезеңде ол, әсіресе жас және дарынды суретшілерді мемлекеттік қолдаумен және шетелде оқытуға қатысты заңдарды жасауға белсенді қатысты. 1934 жылы зейнетке шыққаннан кейін Үңгер өмірінің соңына дейін Стамбулдағы Мачка Палас үйінде тұрды және 1958 жылдың 28 ақпанында 78 жасында қайтыс болды. Оның соңғы тілегі – оның қаназасында «Истиклол марши» орындалуы болды, бұл тілегі үкімет тарапынан орындалды, осылайша ол Республика тарихында Эрсойдан кейін ұлттық әнұран орындалған екінші адам болды. Қазіргі уақытта оның мәйіті Стамбулдың Үскүдар ауданындағы Каракаахмет зиратында жерленген. Оның бір ұлы, Экрем Зеки, Үңгердің ізін басып, скрипкашы және музыка мұғалімі болды.