Кіріспе
Батыс Африканың Сенагамбия аймағындағы мемлекет (1537-1867) Каабу (15371867), сондай-ақ Габу, Нгабу және Н'Габу деп те жазылады, Сенагамбия аймағындағы Мандинка патшалықтарының федерациясы болды. Оның орталығы қазіргі Гвинея-Бисаудың солтүстік-шығысында, бүгінгі Гамбияның үлкен бөліктерінде және Сенагалдағы Куссанар, Кумпентум және Касаманс аймақтарына дейін созылған. Ол Мали империясының императорлық әскери провинциясы ретінде танымал болды. Мали империясының құлдырауынан кейін Каабу тәуелсіз болды. Императорлық астана Кансаланы Фута Джалонның фула күштері 19-ғасырдағы фулалық жихад кезінде басып алды. Алайда, Кабудың мұрагері мемлекеттер бүкіл Сенагамбияда Кансала құлағаннан кейін де өркендеуді жалғастырды; бұл Африка үшін күресу кезінде қалған патшалықтарды британдық, португалдық және француздық ықпал ету сфераларына толық кіріктіргенге дейін созылып кетті.
Kaabu (1537–1867), also written Gabu, Ngabou, and N'Gabu, was a federation of Mandinka kingdoms in the Senegambia region centered within modern northeastern Guinea Bissau, large parts of today's Gambia, and extending into Koussanar, Koumpentoum, and the Casamance in Senegal. It rose to prominence as an imperial military province of the Mali Empire. After the decline of the Mali Empire, Kaabu became independent. Kansala, the imperial capital, was captured by Fula forces from the Futa Jallon during the 19th century Fula jihads. However, Kaabu's successor states across Senegambia continued to thrive even after the fall of Kansala; this lasted until total incorporation of the remaining kingdoms into the British, Portuguese and French spheres of influence during the Scramble for Africa.
Этимология
Ғалымдар мен ауызша тарихшылар Каабу атауына қатысты әр түрлі этимологияларды ұсынды. Бұлардың ішінде Мали империясының астанасы Малидің Каба немесе Кангаба қаласынан алынған; Мандинка фразынан kaa bung folo, яғни "жаудан арылайық"; немесе Банук тілінде "сүндеттелген адамдар" дегенді білдіретін Камбутчиден, Банук патшалығының атауы.
Қамбутчи
Гамбия өзенінің жағалауынан оңтүстікке және шығысқа қарай Фута Джалон массивіне және қазіргі Гвинея-Бисау жағалауына дейін созылатын Каабу аймағында аз адам өмір сүрді. Дегенмен, біздің заманымыздың 7-ші ғасырында құрылған Банук патшалығы Гамбиядан Качеу өзеніне дейін билік жүргізді. Ең алғашқы династия Женунг деп аталды, бірақ бұл кезең туралы ештеңе белгісіз. Бұл аймақта манде саудагерлері мен иммигранттары болды, бірақ олар саяси және демографиялық тұрғыдан жергілікті қожайындарымен басым болды. Банук аңыздарыда Гана Сира Бана немесе Масопти Биае есімді қатыгез патша туралы айтылады, оның төрешілігі жалпы көтеріліске әкеліп, патшалық бөлініп кетті. Бұл орталықтандырылмаған қоғамдар ақыр соңында Манде экспансиясына қарсы тұра алмады.
Тінкүр
Сенегамбияның ауызша тарихында мандинкалар 1230 жылы осы аймаққа келгені айтылады. Сундиата Кейтаның генералдарының бірі Тирамахан Траоре бұл аймақты жаулап алды, көптеген жаңа қалаларды құрып, Каабуды Малидің батыс тинкуруларының біріне, немесе провинцияларына айналдырды. Ол немесе оның балалары Байнюк әйелінен Байнюк патшасы Кикикорды жеңіп, Мампатимді басып алды. Оның ұлы немесе немересі Сама Коли Қаабудың алғашқы ханзадасы болды. Саванна аймақтарын негізінен Мали империясының мандинка вассалдары жаулап алды және басқарды. Бұл арада жағалау маңындағы батпақты аймақтарда әлі де жергілікті тұрғындар басым болды. Мандинкалардың көшіп-қонуын көрген көптеген жерлердегідей, жергілікті халықтың көп бөлігі үстемдік еткен немесе ассимиляцияланған, құлдар ақырында мандинка қоғамына кіріктірілді немесе транс-Сахара сауда жолдары арқылы араб сатып алушыларына сатылды. Қаабудың билеушілері мандинка болғанмен, олардың көптеген азаматтары мандинкалар басып алғанға дейін аймақта тұрған этникалық топтардан шыққан. Мандинка сауда-саттық үшін қолданылатын тілге айналды. Манса Сала Сане ескі астана Мампатимнің орнына Кансала қаласын құрды. Бұл орталықта орналасқан және жаңа мансабаның тажы қойылған қасиетті ағаштың орны.
Тәуелсіздік
14 ғасырдың ортасынан кейін Малиде Моссидің оңтүстікке шабуылдары, солтүстіктегі жаңа Сонгхай империясының өсуі және мұрагерлік даулары салдарынан күрт құлдырау болды. Тіпті оның қазіргі Сенегал, Гамбия және Гвинея-Бисаудағы тарихи қауіпсіз иеліктері 16-шы ғасырдың басында Коли Тенгелланың кеңейіп жатқан құдіретімен бөлінді. Мали билігі құлаған кезде аймақтағы Мандинка мемлекеттері федерация құрды. Бұлардың ішінде Фирдю, Пата, Камако, Джимара, Патим Кибо, Патим Канджае, Кантора, Седиу, Пакане Манбура, Кианг, Кудура, Нампаио, Кумпентум, Куссанар, Барра, Ниуми, Пакана және т.б. Бұл кезде Серер патшалары мен Мандинка ханышалары (Геловар әулеті) билік еткен Сине мен Салум патшалықтары құрылды, бірақ олар 1600 жылы тәуелсіз болды. Ал ең басты салық - "кабунко" деп аталатын. Бұл ақшаны өндіру үшін құлдар мақта плантацияларында жұмыс істеді. Нянчо жауынгер аристократиясы салықтардың өсуін көбірек соғыстарды қаржыландыруға жұмсады, осылайша көбірек құлдарды тұтқындады, олар көбірек мата өндірді, бұл одан да көп соғыстарды қаржыландырады. Кораны гриоттар дәстүрлі түрде тарихты, ежелгі дәстүрді сақтау құралы ретінде қолданады. Бұл құрал қамқоршы отбасылардың санжыраларын жаттап, оларды мадақтап ән салады, отбасылар арасындағы қақтығыстардың делдалы ретінде қызмет етеді және ойын-сауық жасайды. Оның шығу тегі Мали империясының уақытына дейін және Бамба Диабеттің ұлы Джали Мади Фулинг Диабетпен байланысты. Гриоттардың айтуынша, Мэди жергілікті көлге барып, тілектерін орындайтын жындының өмір сүргенін біледі. Олмен кездескен соң, Мэйди жындыдан оған бұрын-соңды ешқандай гриот ие болмаған жаңа аспап жасауды өтінді. Жин келісті, бірақ Меди оның қарындасын өзіне тапсыру шартымен. Апасы хабарлағаннан кейін құрбандыққа келіседі, жын солай істейді, осылайша, аңыздағы Кораның дүниеге келуі. Ауызша куәліктерден басқа, тарихшылар Кора Каабудан келген соғыс басшыларының апогейімен пайда болды деп болжайды, бұл дәстүрді 19-ғасырда Корянг Муса Диабат танымал болғанға дейін бүкіл Манде аймағына таратуға мүмкіндік берді.
Дін
Қаабу исламға жат мемлекет болған. Ең бастысы, ол жерді табу ағаштары өсіп тұрған қасиетті орманда орналасқан, жыланның "Тамба Диби" деп аталатын жері, оның жемісі жауынгерлерді зияннан қорғайды деп есептелген.