Кіріспе
Қайыңның кіші түрі Пери карибу (Rangifer arcticus pearyi) - Канаданың жоғары Арктикалық аралдарында және Солтүстік-Батыс аумақтарында кездесетін карибудың кіші түрі. Олар Солтүстік Америкадағы ең кішкентай карибулар, әйелдер орташа салмақта және еркектер орташа ұзындықта, басқа карибулар сияқты еркектер мен әйелдердің де мүйіздері бар. Аталықтардың мүйіздері наурыздан тамызға дейін, ал аналықтардың - маусымнан қыркүйекке дейін өседі. Қыста карибудың терісі ақ және қалың болады. Жазда ол қысқа және қараңғы болады, түсі қалың сұр болады. Оның терісі қуыс түкпен жасалып, жылы ауаны ұстап, қарбауды оқшаулайды. Аталықтары екі жылдан кейін, аналықтары үш жылдан кейін жыныстық жағынан жетіледі. Жауын-шашын көктемде болады, бұл әйелдің жеткілікті май қорын жинауына байланысты. Ұрпақ 7-8 ай бойы жүктілікте болады да, бір жас төл туады. Қарақшалы карибулар көпшілік шөптермен, ципералармен (саздармен), лишайлармен және саңырауқұлақтармен қоректенеді. Әсіресе, олар қызғылт сары саксифрегті жақсы көреді, ал жазда олардың тұмсықтары өсімдіктерден қызғылт болады. Олардың тырнақтары өткір, қапаша тәрізді, бұл оларға қардан азық іздеуге мүмкіндік береді. Қарибулар қысқы азық-түлік алаңынан жазғы азық-түлік алабына дейін ғана жүреді. Олар Арктиканың ең басты жыртқыш қасқырынан қаша алады және жақсы жүзе алады. Олар әдетте жазғы уақытта он екіден, ал қыста төрт адамнан тұратын шағын топтарда жүреді. Канададағы құрып бара жатқан жабайы жануарлар мәртебесі жөніндегі комитеттің (COSEWIC) мәліметі бойынша, 1961 жылы 40 000-нан астам болған Пэри карибуы 2016 жылы шамамен 13 000 ересек адамға дейін азайды. Парк арқылы ағып жатқан Томсен өзені Солтүстік Америкадағы ең солтүстік жүзуге болатын өзен (каноэмен). Аулавик ұлттық паркі аралдың солтүстік шетіндегі Арктикалық жазық жерлерді қорғайды. Degerbøl (1957) 1900 жылы жойылып кеткен шағын карибу R. t. eogroenlandicus-ті Гренландияның солтүстік-шығысындағы реликт анклавтан сипаттады (сурет. 2) қараңыз. Алайда Андерсон (1946) Гренландияның солтүстік-батысында кездесетін шағын карибуларды Пэри карибулары деп есептеді және шығыс Гренландия карибулары үшін де солай деп түсіндірді. Беннике (1988) сүйектерді салыстырып, Пирри карибусының Нарес бұғазынан Гренландияға өтіп кеткені туралы деректерге сүйеніп, Пирри мен Эогроенландикустың субтипі ерекше екендігіне күмән келтірді. Бұл Пирри карибуы белгілі бір мтДНК гаплотиптері мен морфологиялық ұқсастықтарды бөлісті (Kvie және басқалар). 2016) R. t. eogroenlandicus-тің жарамдылығына күмән келтіреді. Инуиттер Qaujimajatuqangit (дәстүрлі немесе қауымдастық білімдері) кейде Пери карибу Гренландияға өтеді деп жазады. Қалай болғанда да, солтүстік Гренландиядан соңғы тірі карибулар Эльсмир аралынан адасқан Пэри карибулары болуы мүмкін. Олар соңғы рет 1922 жылы Холл Лэнд қаласында көрінді.
The Peary caribou (Rangifer arcticus pearyi) is a subspecies of caribou found in the High Arctic islands of Nunavut and the Northwest Territories in Canada. They are the smallest of the North American caribou, with the females weighing an average of and the males In length the females average and the males
Like other caribou, both the males and females have antlers. The males grow their antlers from March to August and the females from June to September, and in both cases the velvet is gone by October. The coat of the caribou is white and thick in the winter. In the summer it becomes short and darker, almost slate grey in color. The coat is made up of hollow hair which helps to trap warmer air and insulate the caribou. The males become sexually mature after two years and the females after three years. Breeding is in the fall and depends on the female having built up sufficient fat reserves. The gestation period last for seven to eight months and one calf is produced. Peary caribou feed on most of the available grasses, Cyperaceae (sedges), lichen and mushrooms. In particular they seem to enjoy the purple saxifrage and in summer their muzzles become purple from the plants. Their hooves are sharp and shaped like a shovel to enable them to dig through the snow in search of food. The caribou rarely travel more than from their winter feeding grounds to the summer ones. They are able to outrun the Arctic wolf, their main predator, and are good swimmers. They usually travel in small groups of no more than twelve in the summer and four in the winter. The Peary caribou population has dropped from above 40,000 in 1961 to an estimated 13,000 adults in 2016, according to the Committee on the Status of Endangered Wildlife in Canada (COSEWIC). The Thomsen River runs through the park and is the northernmost navigable river (by canoe) in North America. Aulavik National Park, a fly in park, protects about of Arctic lowlands at the northern end of the island. Degerbøl (1957) described R. t. eogroenlandicus, a small caribou that became extinct about 1900, from a relict enclave in north eastern Greenland (Fig. 2). However, Anderson (1946) thought that the small caribou that were occasionally found in northwest Greenland were Peary caribou and implied the same for east Greenland caribou. Bennike (1988), comparing bones and noting that Peary caribou have been documented crossing Nares Strait to Greenland, doubted that pearyi and eogroenlandicus were subspecifically distinct. That Peary caribou shared certain mtDNA haplotypes and morphological similarities with it (Kvie et al. 2016) casts further doubt on the validity of R. t. eogroenlandicus. Inuit Qaujimajatuqangit (traditional or community knowledge) records that Peary caribou do, occasionally, cross to Greenland. In any case, the last live caribou reported from northern Greenland were most likely Peary caribou that had strayed from Ellesmere Island. They were last seen in Hall Land in 1922.
Қорғау
1979 жылы сәуірде оған қауіп төнген түр мәртебесі берілді. 2004 жылдың мамырында Канададағы құрып бара жатқан жабайы жануарлар әлемі жөніндегі комитет (COSEWIC) Пэри карибуын құрып бара жатқан жануарлар тізіміне енгізді. 2015 жылы COSEWIC бұл статусты қауіп төндірген деп қайтарып, былай деп атап өтті: "Карибудың бұл түркісі Канаданың Арктикалық архипелагында мекендейді, ол полярлық шөл және арктикалық тундра орталарында өсімдіктердің өсуінің шегінде өмір сүреді. Қазіргі кезде олардың саны 13200-ге жуық деп бағаланады. 1987 жылы 22000-ға жуық популяциядан 1990-шы жылдардың ортасында оның таралу аймағының кейбір бөліктерінде қатты мұздық оқиғаларға байланысты түрдің апатты өлімі болды. Халық саны шамамен. 1996 жылы 5,4 мың ересек адам, бұл 1961 жылы зерттеу басталғаннан бері ең төменгі көрсеткіш. Төрт субпопуляцияның екеуінде қазір өсу үрдісі байқалады, біреуі тұрақты, ал төртіншісінде 2005 жылы соңғы санақта 10 адамнан аз болды, қалпына келудің еш дәлелі жоқ. Жалпы халық саны үш буын ішінде 35% -ға азайды, бірақ соңғы екі онжылдықта өсіп келеді. Ең жоғары әсер ету қауіптері климаттың өзгеруінен туындайды, соның ішінде қар жауын-шашынның қарға түсуі қарда азықпен қол жетімділікке кері әсер етеді, ал теңіз мұздарының көлемі мен қалыңдығы азайып, көші-қон мен қозғалыстың өзгеруіне әкеледі".
"This subspecies of caribou is endemic to the Canadian Arctic Archipelago, living on the edge of plant growth in polar desert and arctic tundra environments. The current population is estimated at 13,200 mature individuals. From a population high of 22,000 in 1987, the species experienced a catastrophic die off in the mid 1990s related to severe icing events in some parts of its range. The population was ca. 5,400 mature individuals in 1996, the lowest since surveys first commenced in 1961. Of four subpopulations, two are currently showing an increasing trend, one is stable, and the fourth had fewer than 10 individuals at the last count in 2005, with no evidence of any recovery. The overall population has experienced an estimated three generation decline of 35%, but has been increasing over the past two decades. The highest impact threats derive from a changing climate, including increased intensity and frequency of rain on snow events negatively affecting forage accessibility in winter, and decreased extent and thickness of sea ice causing shifts in migration and movement patterns" |source=2015:iii|author=COSEWIC (Committee on the Status of Endangered Wildlife in Canada)|title=COSEWIC assessment and status report on the Peary Caribou Rangifer tarandus pearyi in Canada
Таксономия
Алғашында 1902 жылы Рангифер пеарьи Аллен деп аталды, 1960 жылы R. arcticus pearyi ретінде құнарсыз жер карибуының кіші түрі болды. Әлемдегі барлық карибу мен бұғылар бір түрге айналғанда, атау R. tarandus pearyi болды. Жақында қайта қаралғанда, атау R. arcticus pearyi болып қайталанды.