Кіріспе

Гао Юн (; 390487), әдепті аты Богонг (伯恭), ресми атауы Сианьянның герцогы Вэнь (陽文公), Қытайдың Шианьбей бастаған Солтүстік Вэй әулетінің бес императорының билігі кезінде лауазымды адам болды.

Тайву императоры мен Туоба Ю билігі кезінде

Гао Юн 390 жылы туған, оның Бохай (勃海, қазіргі Канчжоу, Хэбэй) үйі кейінгі Ян билігі астында болған, ал әкесі Гао Тао (高) кейінгі Янның негізін қалаушы императоры Муронг Чуйдың әкімшілігінде төмен деңгейдегі лауазымды адам болған. 397 жылы Солтүстік Вэй императоры Даову Кейінгі Ян территориясының көп бөлігін басып алғаннан кейін, Гао Таоны ресми адам ретінде тағайындады, бірақ Гао Тао көп ұзамай қайтыс болды. Гао Юн бабасы Гао Тай (高泰) мен әкесі Гао Таоның табыттарын Бохайға алып кетіп, мұрасын екі кіші ағасына бергеннен кейін, қысқа уақытқа Фажин (法淨) деген буддалық монахқа айналды, бірақ көп ұзамай монахтық өмір салтынан бас тартты. Ол астрономия мен астрологияны, сондай-ақ Көктемгі және Күзгі жылнамаларды зерттеді. Ол сондай-ақ командирлік қызметте болды. 430 жылы, 40 жасында, Гао Юн Тайву императорының ағасы Дюгу Хунчао (獨孤超) Янпин ханзадасының штабында қызмет етті және қылмыстық істерді соттаудағы адалдығымен танылды. 431 жылы ол астана Пинченге (平城, қазіргі Датоң, Шанси) шақырылды, содан кейін ол Тайву императорының ағалары Лиань ханзадасы Туоба Фанның (拓拔範) және Лепинг ханзадасы Туоба Пидің (拓拔) штабында біріне-бірі қызмет етті. Ол Туоба Пиге жорықта көмек көрсеткеннен кейін Вэньян бароны болды. 440 жылы күшті премьер-министр Цуй Хао Гаоны өзінің штабына қосты, өйткені ол Солтүстік Вэй мемлекетінің тарихын құрастыруға кірісті. Осы уақытта ол Цуймен астрология туралы пікірталас өткізді. Цуй өзі астрологияның ғалымы болғандықтан, бастапқыда Гаоның пікірлерімен келіспей, ақырында Гаоның пікірлерін қабылдады. Цюй Гаоның пікірін қабылдамады, ол Цюй Тайву императорының мұрагер ханзадасы Туоба Хуанмен қарым-қатынасына қалай қарады, өйткені Цюй, ханзада Хуанның пікіріне қарсы, ханзада Хуанның жоғарылату керек деп санайтын адамдарға қарағанда, көптеген адамдарды командирлік губернаторлар болуға ұсынды. Гао мұны естігенде: "Кюй Хао үшін апаттан құтылу қиын болады. Өзінен күштілерге қарсылық білдіріп, өз қалауын қанағаттандыру үшін қалайша оған төтеп бере алады?" 450 жылы Цюй, өзінің қызметкерлері Мин Дан () және Чи Бяо (標) ұсынысы бойынша, өзі бас редактор болған тарихтардың мәтіндерін тас тақташаларға оюлап, тақташаларды Пинченгтен тыс жердегі Аспанға арналған құрбандық үстелдерінің қасына орнатты. Бұл тақташалар император Тайву ата-бабалары туралы көп нәрсені ашып берді де, Сяньбейлер қатты ашуланып, Цюйді ата-бабаларының қателіктерін ашып, мемлекет имиджін бүлдірді деп айыптады. Император Тайву ашуланып, Цюйды тұтқындады. Сол кезде ханзада Хуан Гаоны құтқарып қалу үшін сарайға алып келіп, Гаодан Цюйдың барлық жазбаларын кінәлауды өтінді. Оның орнына Гао тарихтың әртүрлі бөліктерінің авторлығын былай деп белгіледі: Император Даовуның өмірбаянын Денг Юань жазған. Император Миньюань мен император Тайвуның өмірбаянын Цюй мен Гао бірлесіп жазды, бірақ Гао шын мәнінде оның үштен екі бөлігін жазғанын айтты. Император Тайву бастапқыда Гаоны да өлтіруге ниеттенген, бірақ кейін Гаоның мойындауына таңғалып, оны да ханзада Хуанның үндеуінен аман қалдырды. Содан кейін ол Цуйды шақырды, ал Цуй қорқып, жауап бере алмады. Кейін император Тайву Гаоға өзінен кейін Цюй мен Цюйдың штабының - барлығы 128 адамның - бес отбасылық тармақпен бірге өлтірілуін бұйырды. Гао Цюйды өлтіру керек деп жауап қайтарып, бас тартты. Император Тайву ашуланып, Гаоны да өлтіремін деп отырды, бірақ ханзада Хуан қайтадан Гао үшін өтініш жасады, Гао қайтадан аман қалды, және шын мәнінде император Тайву өлім жазасына тартылатын адамдардың санын қысқартты. Алайда император Тайву Цюймен туысқан адамдарды өлтіруге бұйырды. Куйдың қызметкерлері өздері өлтірілді, бірақ олардың отбасылары өлтірілмеді. Цюй қайтыс болғаннан кейін Гао император әкімшілігінде қызмет етуді жалғастырды және ол ханзада Хуанның штабында қызмет етті. Тақ мұрагер Хуанның өте байсалды, бірақ өз серіктестеріне сенім артып, жеміс бақтары мен фермаларын басқаруға көп күш жұмсап, олардан ақша табуға тырысқаны сипатталған. Гао Юн оған коммерциялық істерге араласпауға және басқаларға билік беруден аулақ болуға кеңес берді, бірақ ол тыңдамады. 451 жылы ол Зонг Ай евнухымен қақтығысқа түседі. Зонг хан хан ханзадасының сенімді серіктестері Чоуни Даошенг (仇尼道盛) және Рен Пингченг (任平城) оны қылмыстарда айыптайды деп қорқып, алдын ала әрекет жасап, Чоуни мен Ренді қылмыстарда айыптайды. Ашуға түскен Тайву императоры Чоуни мен Ренді өлтірді, ал ханзада Хуанның көптеген ...

Император Вэньчжэннің тұсында

Император Вэньчжэннің билігі кезінде Гао Юн біртіндеп билікке ие болды. Император Вэньчжэннің Гаоны бағалайтынын айтқан бір ерекшелігі - ол жиі император Вэньчжэнге кеңес берді, кейде қатты, ал император Вэньчжэнь жеке кеңес беру арқылы императорға жақсы кеңес бере отырып, императорды ұялтудан аулақ болды. 458 жылы император Вэньчжэнь императордың қызметшісі Гуо Шанмин (郭善明) императорды орындауға шақырған сарай құрылысын тоқтатуға көндіргеннен кейін, Гао Жоңшулинг (中書令) жоғары лауазымына көтерілді. Булиугу Ли император Вэньчжэньге Гаоның үйі кедей екенін ескерткеннен кейін (себебі сол кезде Солтүстік Вэй шенеуніктері жалақы алмады, ал Гао, басқа Солтүстік Вэй шенеуніктерінен айырмашылығы, жемқор емес еді), Гаоға үлкен жалақы берді. Сонымен қатар, император Вэньчжэнь Гаоның жоғары лауазымды лауазымын құрметтеп, оны атымен емес, "Лорд Линг" (令公, Линг Жоншулингтен қысқартылған) деп атады.

Император Сяньвэнь билік құрған кезде

465 жылы император Вэньчжэн қайтыс болғаннан кейін, оның ұлы император Сяньвэнь император болды, бірақ билікті көптеген басқа лауазымды адамдарды өлтірген диктаторлық лауазымды адам Ифу Хун бақылады. 466 жылы император Вэньчжэнның әйелі император жесір Фэн төңкеріс жасап, Ифуны құлатып, регент ретінде өздігінен билік жүргізді. Ол Гао Юнды, Гао Лю (高) және Цзя Сю (秀) -мен бірге өзінің шешім қабылдау шеңберінің бөлігі ретінде қабылдады. Сол жылы Гао Юн мен Ли Синнің (李) ұсынысы бойынша оқуды дамыту үшін командирлік деңгейде мектептер құрыла бастады. Император Сяньвэнь 467 жылы 13 жасында императорлық билікті толықтай өз қолына алды. Гао құрметке ие болды, 471 жылы император Сяньвэнь өзінің ағасы Цзиньцзяоның Туоба Цзитуиге (拓拔子推) тақты беруді қарастырған кезде, Гао пікірлерімен кеңескен лауазымды адамдардың бірі болды. Басқа лауазымды адамдар бұл идеяға қарсы тұрып, қатал сөздер қолданды және оның орнына император Сяньвэньдің тақты ұлы мен мұрагер ханзадасы Туоба Хонға беру идеясын ұсынды. Гао философиялық тұрғыда сөйледі: Мен бұдан артық сөйлеуге батылым бармайды, бірақ мен Сізге императорлық Ұлылыққа мыналай бата беремін: ата-бабаларыңыз берген маңызды жауапкершіліктерді және Чжоу герцогының Чжоудың жас патшасына көмектесуінің басымдығын қарастырыңыз. Император Сяньвэнь бұл ұсынысты тақты ұлына беру туралы ұсыныс деп қабылдады. Төрт жасар ханзада Хун император (Император Сяовен ретінде) болды, бірақ император Сяовен Тайшанг Хуан (отставкаға шыққан император) ретінде үкіметті басқаруды жалғастырды.

Император Сяовеннің тұсында

Император Сяовен таққа отырғаннан кейін Гао Юн Цюй Хао бастаған Солтүстік Вэй тарихы бойынша жұмысты қайта бастады, бірақ ол бұл мәселеде бар күш-жігерін жұмсамады. Кейіннен ол бұл мәселеде өз орнын басатын Гао Люді ұсынды. Осы арада, оның үлесі үшін, ол Сианьян герцогы болып тағайындалды және Хуай провинциясының губернаторы болды (懷州, қазіргі солтүстік-шығыс Шанси және солтүстік-батыс Хэбэй). 478 жылы ол зейнеткерлікке шығуын өтінді, бірақ қысқа уақытқа оны астана Пиньчжэньге қайтарып алды, онда оған сарайға арабамен кіруге рұқсат етілді және қартайған шағына қарай император алдында иіліп отырмау керек болды. 479 жылы ол әлі де ақыл-ойы ашық деп айтылып, заңдарды қайта ұйымдастыруға қатысқан. Император Сяоуэн Гаоның материалдық жағынан кедей екенін және аз көңіл көтеретінін сезгендіктен, император музыканттарын Гаоның үйіне әр бес күнде оны көңіл көтеретін және Гаоны тамақ пен киіммен қамтамасыз ететін етіп жіберді. Гао императормен кездескен сайын, император оған көмектесу үшін таяқ пен кішкентай үстел дайындады. Гао өмір бойы сау болды деп айтылады, 487 жылы қысқа сырқаттан кейін қайтыс болды. Оның өліміне орай берілген императорлық марапаттар бұрын-соңды болмаған еді.

Танымал мәдениетте

2016 жылы Қытайдың "Кәсіпкер қыз" телесериалда Мэн Фэйдің рөлін сомдаған.