Кіріспе

Зороастризмнің бір бөлігі Аб Зохр (/ɑː//b// //z//ɔːr//, //æ//b// /; ) - үлкен Ясна ғибадатханасының ең үлкен рәсімі, Ясна литургиясын оқумен бірге жүретін негізгі Зороастризм ғибадат актісі. Бұл рәсімді қосатын литургияда сипатталғандай, рәсім оларды тазарту үшін суларға (абан < апас) бейнелі құрбандық жасауды (зохр < заутхра) құрайды.

Техникалық терминдер

Орта парсы тіліндегі ab zohr және авеста тіліндегі apé zaoθra деген техникалық терминдер сөзбе-сөз "суға тарту" дегенді білдіреді (ab, су; zohr, тарту; cf Apas). Бұл сөздердің түп тамыры Үнді-Иран тілінде. Парсы (Үнді Зороастризм) процедурасының атауы jōra mēḷavī, бұл "суға тартудың" символды мақсатын көрсетеді, ол оны тазарту арқылы "күш" беру (төмендегі Символизм мен мақсатты қараңыз). "Аб зохр" деген сөзді зороастризмнің дар тілінде ab zor деп атайды. Бұл рәсімді парахаома рәсімі деп те атайды, бұл рәсім кезінде дайындалып, құйылатын сұйықтықтың техникалық атауын білдіреді. Зороастризм дәстүрінің 9-12 ғасырлық мәтіндерінде бұл рәсімді кейде хом зохр деп те атайды, бұл да рәсімде хаома өсімдігін пайдалануды көрсетеді.

Дайындық

Хаома өсімдігі (авестан, орта және қазіргі парсы: хом) - парахаоманың (орта парсы: парафом) негізгі құрауышы, құрбандықты (заотра) құрайтын құйылған сұйықтық. Зороастризм дәстүрінде құрбандыққа екі түрлі парахама дайындалады. Екі дайындық та күн шығысымен түскі аралықта, "жасу уақыты" Хаван гах (авестан: хавани рату) кезінде жасалуы керек. Яснаның уақытын да осы шектеу белгілейді. Бірінші парахаома ғибадат орнын бағыштаған алғашқы рәсімдер кезінде (ясна қызметіне дейін) дайындалады. Екінші парахаоманы Яснаның ортаңғы үштен бірінде орындайды. Парахаоманың екі түрінің рецептілері бірдей болмаса да, олар негізінен бірдей. Екі жағдайда да үш кішкентай хаома бұтақтары, құйылған су, гранат ағашының бұтақтары мен жапырақтары қолданылады. Екінші парахаома сүтке де жатады (Иранда сиырдан, Үндістанда ешкіден). Суды және хаоманы (әдет-ғұрыппен бірге) құйылу да алдын ала рәсімдер кезінде жүргізіледі.

Бірінші қысу

Бірінші парахаумада, яғни Ясна ғибадатханасына дейін (әсіресе ғибадат орнын қасиетті ететін алғашқы рәсім кезінде) дайындалады. Сұйықтық ыдысқа салынады, ал бұтақ пен жапырақ қалдықтары оттың қасына құрғату үшін қойылады.

Екінші престеу

Екінші парахаоманы Яснаның ортаңғы үштен бірінде орындайды. Оны Яснаның құрметті діни қызметкері дайындайды және ол біріншісімен бірдей, бірақ сүт қосылған және одан да көп соғу мен күш салумен бірге жүреді. Бұл екінші парахома дайындығы 22-ші Яснаның оқуымен басталады және 28-ші Яснаның (Ахунавати Гатха) басталуына дейін жалғасады. Ясна 25-ті оқу кезінде діни қызметкер қоспаны "суларға" (Абан қараңыз) бағыштайды, бұл парахаоманың мақсатын көрсетеді (төменде қараңыз). Ясна 2830 оқылғанда минометке қол тигізілмейді. Ақырында, Ясна 3134 оқыған кезде діни қызметкер қоспаны соңғы рет соғады, содан кейін сұйықтықты бірінші парахама бар ыдысқа құяды. Екінші парахомадан қалған сабақ пен жапырақтар да отқа жақындап кептіріледі.

Ұсыныстар

"Ясна-62" - "Ясна" мейрамының соңғы кезеңі. Осы тараудың басында бірінші парахуама жасаған діни қызметкер оттың қасындағы (қазір құрғақ) бұтақ пен жапырақ қалдықтарын отқа көшіреді. Бұл литургияның оқу кезінде белгілі бір уақытта жасалса да, қалдықтарды өртеу отқа арналған құрбандық емес, бірақ ырым бойынша құлшылыққа арналған материалды жоюдың дұрыс тәсілі. Ясна 62.11-де Аб-Зохрдың басталуы да көрсетілген. Ясна 62, 64, 65 және 68-ші тармақтарының келесі тармақтарында, құлшылық етуші екі ыдыс пен раствордың арасында біріктірілген парахамаларды бірнеше рет құяды, сондықтан 68-ші Яснаның соңында үш ыдыста да бірдей мөлшерде сұйықтық болады. Содан кейін діни қызмет 72-ші Яснаны оқумен аяқталады, содан кейін діни қызметкер парахамамен бірге ұңғымаға немесе өзенге алып барады. Онда үш рет суға арнап (Абан) су тартулар жасалады, сонымен қатар Аредви Сура Анахитаға сиынулар жасалады. Екі тостағандағы қалған парахаома рәсімге қатысқан адамдарға беріледі. Бұл сұйықтық, әдет-ғұрып бойынша таза күйінде пайдалы деп саналатындықтан, қатысушылар аздап ішуді немесе сәбилерге немесе өлім аузында жатқандарға беруді таңдай алады. Ал қалғандары жеміс ағаштарының түбіне құйылады.

Символикасы мен мақсаты

Құрбандық (парахаома қоспасы) жануарлар (сүт) мен өсімдіктер (гранат жапырақтары мен бұтақтарының шырыны) өмірін, хаомаға тән күш-қуат пен емдік қасиеттерді білдіреді. Парахама дайындалуы арқылы Абанның ("сулар") берген өмірі қайтадан пайда болады. Аб-зохрдың басты мақсаты - осы суларды 'тазарту', яғни заотра (жұбаныш) адам баласы суға келтірген зиянды өтейтінін Ясна 68.1-ден анық көруге болады: "Бұл құрбандықтар, хаома, сүт, гранат, сені өтейтін болады". Бұл Vendidad 14.4-те баса айтылған, онда "су итін" (самырсынды) өлтіру күнәсі үшін тиісті күнәнің құнын өтеу "суларға арналған құрбандық" болып табылады. Vendidad 18.72 де оны жалпы өкініш ретінде қолдануға кеңес береді. Авестаның тек Денкард 8.25.24 аудармасынан сақталған үзіндісіне сәйкес, суларға арналған құрбандықтың ингредиенттері мен материалдарын жауынгерлер салғыстан бұрын рәсімді орындауы үшін әскерді ертіп бара жатқан діни қызметкерлер алып жүретін. Ab zohr-дағы ластанудан тазарту символикасы зороастризм космогониясының көрінісі болып табылады, онда бастапқы сулар (аңқабақтың төменгі жартысы, ол ғаламның тынығатын және екі өзен жерді қоршап тұрады) адамзатпен ластанудан қорқады. Бундахишн 91.1 бойынша Ахура Мазда суларға "саған хаома құйып, қайтадан тазартатын біреуді (яғни Зороастрды) жаратуға" уәде берді. Дәстүрге сәйкес, Зороастр суға жиі құрбандық жасады (Затспрам 19.2 3), ал парахаума дайындап жатқанда өзен жағасында аян алды (Затспрам 21.1).